Από τις πολλές ετερόκλητες αποφάσεις του προέδρου Ντόναλτ Τραμπ θα αναφερθώ εδώ σε μία πρόσφατη, ιδιαίτερα προβληματική, που δεν αφορά μόνο τις Η.Π.Α. αλλά ολόκληρο τον πλανήτη, το μέλλον του, άρα και το μέλλον των παιδιών μας.
Στις Η.Π.Α. ζούμε σε μια εποχή όπου η κρίση έχει πλέον γίνει καθημερινότητα και κανονικότητα καθώς η πολιτική σκηνή της χώρας μοιάζει να τρέφεται από την αναστάτωση, από τις εντάσεις στις εξωτερικές της σχέσεις και τους εσωτερικούς διχασμούς. Το χάος δεν εκπλήσσει πια. Ένας διαρκής υπόκωφος θόρυβος συνοδεύει ή ταράζει την κοινωνική και πολιτική ζωή, ενώ κάθε κριτική ή αμφισβήτηση βαφτίζεται «σύνδρομο παράκρουσης Τραμπ». Οι σχέσεις δοκιμάζονται, οι θεσμοί φθείρονται, οι διεθνείς συμμαχίες αποδυναμώνονται—κι όλα αυτά εξ αιτίας μιας ολοφάνερης και ακόρεστης δίψας για εξουσία και πλουτισμό.
Πολλοί έχουν κουραστεί, και δικαιολογημένα, να βλέπουν έναν άνθρωπο εμφανώς πνευματικά και ηθικά ανεπαρκή και ακαλλιέργητο να μονοπωλεί τον δημόσιο λόγο και την διεθνή σκηνή. Να βλέπουν γερουσιαστές και βουλευτές κάθε παράταξης, καθώς και ηγέτες επιχειρήσεων και αρχηγούς εκκλησιών να σιωπούν, να κολακεύουν ή να συμμορφώνονται. Να βλέπουν τους πλουτοκράτες να αποκομίζουν οφέλη, ενώ οι μικρομεσαίοι βυθίζονται σε χρέη. Θεμελιώδη συνταγματικά και πολιτικά δικαιώματα έχουν τεθεί υπό αμφισβήτηση. Η χώρα έχει διχαστεί εσωτερικά και απομονωθεί εξωτερικά.
Μέσα σε αυτή την ασφυκτική και ανησυχητική πραγματικότητα, ένα ζήτημα που ανέκυψε πρόσφατα περνά δυστυχώς σε δεύτερη μοίρα, αν όχι απαρατήρητη: συγκεκριμένα η νέα κλιματική πολιτική και η συστηματική αποδόμηση της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ. Μία στρατηγική που παρουσιάζει την απορρύθμιση του ενεργειακού τομέα και την ανατροπή περιβαλλοντικών προτύπων ως αναπτυξιακή επιλογή και δη εξέλιξη. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για επικίνδυνη υποχώρηση σε μια κρίσιμη στιγμή που ο πλανήτης δεν αντέχει πλέον αυτόβουλα πειράματα.
Στα μέσα του Φεβρουαρίου, ο Πρόεδρος Τραμπ αποφάσισε να ανακαλέσει το λεγόμενο «Πόρισμα Επικινδυνότητας» (Endangerment Finding) του 2009, διαγράφοντας έτσι τα επιστημονικά ευρήματα σύμφωνα με τα οποία η κλιματική αλλαγή αποτελεί απειλή για το δημόσιο και το περιβάλλον. Λίγες μέρες αργότερα, ανακοίνωσε την κατ´ επιλογή εισβολή—από κοινού με το Ισραήλ—στο Ιράν που πυροδοτεί συνάμα μια κομβική αντίδραση στη Μέση Ανατολή με απρόβλεπτες συνέπειες.
Όμως, η κλιματική κρίση, όπως άλλωστε και η παγκόσμια ειρήνη, δεν είναι αφηρημένη έννοια. Δεν πρόκειται για ιδεολογική αντιπαράθεση· πρόκειται για ηθική ευθύνη. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό· είναι βαθιά ηθικό. Αποτελεί ζήτημα δικαιοσύνης και επιβίωσης. Γιατί οι πιο ευάλωτοι πληθυσμοί είναι εκείνοι που πλήττονται πρώτοι και περισσότερο από την περιβαλλοντική υποβάθμιση. Επιπλέον όμως, με ποιο δικαίωμα διακινδυνεύουμε το μέλλον των επόμενων γενεών;
Απευθυνόμενος στον Πρόεδρο Ομπάμα, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος επανειλημμένα τόνισε ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Το 2011, τον ευχαρίστησε για την «περιεκτική εθνική στρατηγική και ευσυνείδητη πολιτική του Blueprint for a Secure Energy Future». Το 2013, τον συνεχάρη για το «θάρρος να υπογραμμίσει την ευθύνη του μπροστά τις μελλοντικές γενεές» με το Climate Action Plan. Και το 2015, υποστήριξε την πρωτοβουλία της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος με το Clean Power Plan «διότι η προθυμία την εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος αποκαλύπτει την αδιαφορία μας για την ανθρώπινη οδύνη».
Ο λόγος του Πατριάρχη είναι ξεκάθαρος: δεν μπορούμε να μιλάμε για βιωσιμότητα ενώ προωθούμε ένοπλες συγκρούσεις—είτε για ιδεολογικά είτε για κερδοσκοπικά συμφέροντα. Ταυτόχρονα, τόσο η κλιματική πολιτική όσο και η γεωπολιτική ανακωχή είναι, στην ουσία τους, πράξεις διαγενεακής δικαιοσύνης. Και οι οικολογικές επιπτώσεις της σύγκρουσης με το Ιράν είναι ήδη άμεσες και αμείλικτες.
Η πράσινη ενέργεια δεν στηρίζει ή επηρεάζει μονάχα την οικολογική ισορροπία, αλλά την εθνική ασφάλεια παγκόσμια ειρήνη. Ο Τραμπ ίσως έπρεπε να μάθει κάτι από τον προκάτοχό του στο Λευκό Οίκο. Ίσως έπρεπε να αναλογιστεί ότι η έλλειψη εναλλακτικής ενέργειας αφήνει απροετοίμαστη τη χώρα του και ταυτόχρονα απογυμνωμένους τους πολίτες της εν όψει της πολεμικής θύελλας που προκάλεσε στο Ιράν.
Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα στην Αμερική για την απορρύθμιση της ενέργειας και τον αυθαίρετο πόλεμο θα έχουν συνέπειες που ίσως δεν φανούν άμεσα στις δημοσκοπήσεις, αλλά θα γίνουν οπωσδήποτε αισθητές για δεκαετίες. Το τίμημα δεν θα το πληρώσουν όσοι λαμβάνουν αποφάσεις τώρα, αλλά όσοι δεν έχουν ακόμη φωνή—δηλαδή, τα παιδιά που γεννιούνται σήμερα.
Η ένταση στα Στενά του Ορμούζ δεν αντανακλά μονάχα την πολεμική ανασφάλεια της περιοχής, αλλά την ευρύτερη οικολογική κρίση. Επιδεινώνουν επιπλέον τον φαύλο κύκλο που τρέφεται από το πετρέλαιο και με τη σειρά του τρέφει τον πόλεμο—τόσο στη Μέση Ανατολή όσο στην Ουκρανία. Και δεν φτάνει να υψώνουμε τη φωνή αφ´ υψηλού με την ψευδαίσθηση αυταρέσκειας ή αυτοδικαίωσης. Σε μια περίοδο ενδοσκόπησης και μετάνοιας όπως η Σαρακοστή, χρειάζεται περισσότερο αυτογνωσία και αυτοέλεγχος. Γιατί δεν φταίει μονάχα ο Τραμπ. Φταίμε όσοι συμμεριζόμαστε την αδηφάγο απληστία και ακόρεστη φιλοδοξία του παρά το κόστος σε ανθρώπινες ζωές και φυσικούς πόρους.
Η ιστορία έχει δείξει και αποδείξει ότι οι κοινωνίες συχνά αποτυγχάνουν να αντιληφθούν εγκαίρως τις μακροπρόθεσμες συνέπειες των πράξεων τους—είτε πρόκειται για την βία έναντι συνανθρώπων είτε για τον βιασμό της φύσης. Ιδίως όταν πρόκειται για ζητήματα καταστροφής του περιβάλλοντος ή καταπάτηση της ειρήνης που αφορούν τον «κοινό μας οίκο», η απραξία ισοδυναμεί με αποδοχή και η σιωπή μοιάζει με συνενοχή.
Η συζήτηση για το περιβάλλον ή τον πόλεμο δεν πρέπει να γίνεται όμηρος πολιτικής πόλωσης. Δεν είναι «αριστερά» ή «δεξιά» ζητήματα. Ο τελικός απολογισμός είναι ηθικός. Μετριέται σε οικοσυστήματα και ζωές. Θα σταθούμε άραγε στο ύψος των περιστάσεων; Θα επιλέξουμε την εύκολη αδιαφορία ή την άβολη ευθύνη; Θα προτάξουμε το πρόσκαιρο πολιτικό και ατομικό όφελος ή τη μακροπρόθεσμη προστασία των συνανθρώπων και του περιβάλλοντος μας; Η επόμενη γενιά θα μας κρίνει όχι για τα συνθήματα που υψώσαμε, αλλά για τον κόσμο που της παραδώσαμε.
Οι πρόσφατες αποφάσεις της κυβέρνησης Τράμπ σχετικά με το περιβάλλον και η μονόπλευρη αδικαιολόγητη επίθεση των Η.Π.Α. στο Ιράν—τα οικονομικά συμφέροντα ορισμένων και η επικρατούσα σιωπή των περισσοτέρων—δεν είναι και τόσο ενθαρρυντικές. Αντίθετα, είναι εγκληματικά οπισθοδρομικές.
*Ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής είναι θεολογικός σύμβουλος του Οικουμενικού Πατριάρχη σε θέματα περιβαλλοντικά, εκτελεστικός διευθυντής του Οικουμενικού Ινστιτούτου Huffington τη Βοστώνη, και κληρικός της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής.
