«Η Χεζμπολάχ ή ο Αλλάχ;», δηλαδή «ο Θεός ή το κόμμα Του»; αναρωτήθηκε εμφανώς αστειευόμενος κάποιος από την παρέα του Ντίλαν εν μέσω σφοδρής καταιγίδας στον τόπο όπου βρέχει σπάνια.
Η δυνατή βροντή μπορούσε εύκολα να περάσει για επίθεση βαλλιστικού πυραύλου ή drone, από τις εκατοντάδες που πλήττουν το Ερμπίλ, στο ημιαυτόνομο Ιρακινό Κουρδιστάν τον τελευταίο μήνα. Η παρέα του Ντίλαν δεν κουνήθηκε, συνηθισμένη σε ήχους εκρήξεων, αφού η Ανκαβα, η χριστιανική συνοικία της πόλης, βρίσκεται κοντά στο αεροδρόμιο και στην αμερικανική βάση, δηλαδή σε στόχους των ομάδων που δρουν για λογαριασμό της Τεχεράνης.
Η συζήτηση επικεντρώθηκε στη βροχή παρά στις επιθέσεις. Εξάλλου πριν από τον πόλεμο των ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν που βρίσκεται σε εξέλιξη και εξαπλώνεται στο Ιράκ μέσω παραστρατιωτικών οργανώσεων, η χώρα ήταν στο επίκεντρο των μεγαλύτερων κρίσεων της Μέσης Ανατολής: πολιτικές αναταραχές, η επέλαση του ISIS και η κατάληψη σημαντικών περιοχών όπως η Μοσούλη, εμφύλιες συγκρούσεις σιιτών – σουνιτών, η αμερικανική εισβολή του 2003 που οδήγησε στην πτώση του Σαντάμ, το εμπάργκο της διεθνούς κοινότητας που ακολούθησε την επίθεση του Ιράκ στο Κουβέιτ και τον πόλεμο του Κόλπου είναι μόνο όσα συνέβησαν από το 1990 και μετά σε αυτό το κομμάτι γης μεταξύ του Τίγρη και του Ευφράτη. Αλλά και όσα συμπίπτουν χρονικά με το μεγάλωμα του Ντίλαν Ανταματ, που μετανάστευσε ενός έτους με τους γονείς του από το Ιράκ στη Γαλλία, σε αναζήτηση καλύτερης τύχης.
Είμαστε οι τελευταίοι άνθρωποι στον κόσμο που μιλάμε αραμαϊκά
«Μισούσα τη βροχή, αλλά τώρα με ευχαριστεί γιατί το χώμα εδώ τη χρειάζεται», λέει στην «Κ» ο Ντίλαν, που το 2019 επέστρεψε μόνιμα στην πατρίδα του, αφήνοντας τη δικηγορική καριέρα στη Γαλλία, με όραμα να δώσει πίσω στο Ιράκ ό,τι αυτό χρειάζεται.
Σχεδόν άπαντες στην περιοχή είναι πολύγλωσσοι. Η εναλλαγή από κουρδικές διαλέκτους στα αραβικά είναι πολύ συχνή, πολλοί μιλούν επιπλέον τουρκικά, όπως και άπταιστα αγγλικά – τουλάχιστον οι νεότεροι. Υπενθυμίζοντάς μας ότι ο ίδιος είναι Χαλδαίος-Ασσύριος, ο Ντίλαν γίνεται η απόδειξη της πολιτισμικής πυκνότητας ενός τυχαίου οικοδομικού τετραγώνου στο Ερμπίλ και ευρύτερα της γλωσσικής και θρησκευτικής ποικιλομορφίας της χώρας.
Ημασταν περισσότεροι από 1 εκατομμύριο Χριστιανοί πριν από το 2003 και τώρα απομείναμε 130 χιλιάδες.
«Δεν είμαστε Αραβες, ούτε Κούρδοι ούτε Τουρκμάνοι, αλλά Ασσύριοι, απόγονοι ενός αρχαίου πολιτισμού», λέει με προφανή εθνοτική περηφάνια. «Είμαστε οι τελευταίοι άνθρωποι που μιλάμε αραμαϊκά στον κόσμο».
Προσθέτει πως το 90% των χριστιανών του Ιράκ έχει μεταναστεύσει τη τελευταία 25ετία. «Ημασταν περισσότεροι από 1 εκατομμύριο πριν από το 2003 και τώρα απομείναμε 130.000».
Με σκοπό να εξυπηρετήσει τον επαναπατρισμό της χριστιανικής διασποράς της χώρας ο Ντίλαν δημιούργησε τη ΜΚΟ «The Return», που διαθέτει έναν δυτικής αισθητικής συνεργατικό χώρο για expats, εγχώριες νεοφυείς επιχειρήσεις και επαναπατρισμένους Ιρακινούς που τηλεργάζονται, σε μια γειτονιά όπου οι κάτοικοι παραγγέλνουν καλή ιταλική πίτσα από το απέναντι κατάστημα στη γλώσσα που κήρυττε ο Χριστός.
Υπάρχει και κανονική ζωή εδώ, λέει ο Ντίλαν. «Οι άνθρωποι έχουν ένα σπίτι και ένα αυτοκίνητο που δεν το χρωστάνε στην τράπεζα, όπως στη Δύση. Δεν υπάρχει εγκληματικότητα στον δρόμο. Αν ξεχάσεις το κινητό σου και το ψάξεις μετά από ώρες θα το βρεις στην ίδια θέση. Τον θείο μου τον έκλεψαν και του έσπασαν το πόδι όταν έκανε βόλτα στην Ομόνοια. Αυτό συνέβη στην Αθήνα, όχι εδώ».
Δεκαετίες σφοδρών συγκρούσεων και επικινδυνότητας στην περιοχή μοιάζουν ανίκανες να κάμψουν το αίσθημα του ανήκειν. Ετσι ο Ντίλαν μάλλον εννοεί αυτό που γράφει περίπου χαριτολογώντας στη σελίδα του στο Instagram: «Κάντε τη Μεσοποταμία μεγάλη ξανά», παραφράζοντας το γνωστό τσιτάτο του προέδρου της χώρας που διατηρεί στη Μεσοποταμία στρατό και βάσεις που προσκελκύουν πυρά.
Τα αρχαία Αρβυλα
Το Ερμπίλ, τα αρχαία Αρβυλα, η καρδιά της ημιαυτόνομης περιοχής του Ιρακινού Κουρδιστάν στα βόρεια της χώρας, είναι επιχειρηματικός κόμβος του Ιράκ, όπως μαρτυρούν οι ουρανοξύστες και οι σύγχρονες πολυτελείς κατοικίες που στεγάζουν την οικονομική και πολιτική ελίτ. Το αστικό τοπίο κυριαρχείται από την τυπική μεσανατολίτικη δομή ενός-δύο ορόφων, στραμμένη προς το εσωτερικό, γύρω από μια κεντρική σκιερή αυλή, την καρδιά της ιδιωτικής ζωής.
Ο Μοχάμεντ έχει ακόμα το καφενείο που κληρονόμησε από τον πατέρα του, ένα μαγαζί πέντε δεκαετιών. Μιλάει άπταιστα ελληνικά γιατί έζησε επί χρόνια στην Ελλάδα και λέει ότι η ζωή εδώ συνεχίζεται κανονικά επειδή ο κόσμος «είναι συνηθισμένος»
Στο κέντρο της πόλης, η αρχαία ακρόπολη 6.000 ετών, μνημείο συνεχούς κατοίκησης που προστατεύεται από την UNESCO, σταμάτησε να υποδέχεται τουρίστες από τότε που έκλεισε ο εναέριος χώρος. Τα καταστήματα τριγύρω της υποφέρουν από συχνές διακοπές ρεύματος λόγω του πολέμου, η περιοχή έχει, ένα τυχαίο πρωινό του Ραμαζανιού, ελάχιστη κίνηση.
Λίγο πιο πέρα, στην Καϊσερί, την κλειστή αγορά, που χρονολογείται από τα τέλη του 12ου αιώνα, μπορεί κανείς να βρει από φανταχτερά υφάσματα και ψεύτικα μπιζού μέχρι ποντικοφάρμακο. Στα στενά των ραφτάδων μέσα στην Καϊσερί, ο Μοχάμεντ έχει ακόμα το καφενείο που κληρονόμησε από τον πατέρα του, ένα μαγαζί πέντε δεκαετιών γεμάτο φωτογραφίες πελατών, διασήμων και ασήμων. Μιλάει άπταιστα ελληνικά γιατί έζησε επί χρόνια στην Ελλάδα και λέει ότι η ζωή εδώ συνεχίζεται κανονικά, επειδή ο κόσμος «είναι σε αυτά συνηθισμένος».
Στα μικρά στενά των γειτονιών παιδιά παίζουν χωρίς φόβο και η γυναικεία παρουσία είναι έντονη. Δεν συμβαίνει το ίδιο παντού: στη μεγάλη οδό Ισκάν, γνωστή για τη νυχτερινή ζωή και την πολυκοσμία της, σπάνια εμφανίζονται γυναίκες, και όταν αυτό συμβαίνει είναι πάντα συνοδευόμενες, σε βαθμό που όλοι ξέρουν την Ισκάν ως τον «δρόμο των αντρών». Οσο διαρκεί η νηστεία του Ραμαζανιού λίγοι κάθονται στα καταστήματα που είναι ανοιχτά, ορισμένα εκ των οποίων προσφέρουν κάποια κάλυψη με πρόχειρες κουρτίνες για τους πελάτες που τρώνε και πίνουν, ώστε να μην διαταραχθεί η εγκράτεια των υπολοίπων.
Στο βουνό με αναμμένες δάδες
Οι κάτοικοι στο βόρειο Ιράκ λένε πως δεν βρίσκουν ομοιότητες με τη ζωή της Βαγδάτης. Η KRG (Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν) έχει τεταμένες σχέσεις με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Ιράκ για θέματα που σχετίζονται με την κατανομή των πετρελαϊκών εσόδων και τον τελευταίο μήνα εντόνως με την ασφάλεια στην περιοχή. Ο Βορράς έχει δεχτεί περισσότερες από 400 επιθέσεις με τουλάχιστον 14 νεκρούς, την ευθύνη ορισμένων εκ των οποίων αναλαμβάνουν ομάδες που η KRG πιστεύει πως η Βαγδάτη υποθάλπει.
Η Σουλεϊμανιγιέ, το Ντοχούκ, η ευρύτερη περιφέρεια του Ερμπίλ βρίσκονται καθημερινά στο στόχαστρο, παρά την ευλαβική επανάληψη της στάσης μη ανάμειξης στον πόλεμο διά στόματος των εκπροσώπων της περιφερειακής κυβέρνησης.
Ομως στην πόλη Ακρε, την πρωτεύουσα του Νεουρόζ, της μεγάλης γιορτής που σηματοδοτεί το νέο έτος και συμπίπτει με την εαρινή ισημερία, επικρατεί ησυχία. Αν και η εξέδρα στο ύψωμα όπου θα πραγματοποιούνταν οι πανηγυρικές ομιλίες ξεστηνόταν για λόγους ασφαλείας λίγες μέρες πριν από τους επίσημους εορτασμούς, ο κόσμος δεν σκόπευε να μη γιορτάσει την πιο σημαντική ημέρα για τους απανταχού Κούρδους.
Στις 20 Μαρτίου, παραμονή του Νεουρόζ, έβρεχε καταρρακτωδώς αλλά αυτό δεν πτόησε αρκετούς απλούς πολίτες να ανέβουν στο βουνό με τις αναμμένες δάδες τους για να γιορτάσουν τον ερχομό της άνοιξης, μιας ελπιδοφόρας αναγέννησης, και να ευχηθούν να είναι τυχερό το νέο έτος 2726 για εκείνους που επωμίζονται τη μοίρα της γεωγραφίας τους.
