Βοήθημα ή μήπως βαρίδι; Τι είναι, τελικά, ο Τραμπ για όσους τον στήριξαν; Οταν επανεξελέγη στην προεδρία των ΗΠΑ τον Νοέμβριο του 2024, πολλοί έσπευσαν να πανηγυρίσουν στο πλευρό του, σε μια προσπάθεια να πάρουν λίγη από τη μετρήσιμη ορμή εκείνης της επανεκλογής. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Ορμπαν βρέθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 στην έπαυλη του Τραμπ στη Φλόριντα· και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, μόνη εκείνη από τους Ευρωπαίους ηγέτες, στην προεδρική ορκωμοσία του τον Ιανουάριο του 2025 στην Ουάσιγκτον. Την ίδια ώρα, εθνικιστές και ευρωσκεπτικιστές πίσω στη Γηραιά Ηπειρο έπλεκαν το εγκώμιο του επανεκλεγέντος Αμερικανού προέδρου, επιχειρώντας να αξιοποιήσουν προς ίδιον όφελος το «anti-woke» μομέντουμ.
Περίπου έναν χρόνο μετά, ωστόσο, οι anti-woke ανησυχίες του πρόσφατου παρελθόντος έχουν πια αντικατασταθεί στα μάτια της αμερικανικής ηγεσίας από άλλες εξωγενείς «απειλές» (βλ. Ιράν) και οι περικοπές του άλλοτε πολυδιαφημισμένου, αλλά βραχύβιου DOGE (τμήματος κυβερνητικής αποτελεσματικότητας) από νέες, επαυξημένες πολεμικές δαπάνες (βλ. τα επιπλέον 200 δισ. δολ. που ζήτησε ως χρηματοδότηση το αμερικανικό Πεντάγωνο για τον πόλεμο στο Ιράν).
Ηττες για τους υποστηρικτές του Αμερικανού προέδρου σε εσωτερικό και εξωτερικό.
Ο Τραμπ εν έτει 2026 δεν είναι, με άλλα λόγια, ο Τραμπ των αρχών του 2025, γεγονός το οποίο όμως δεν έχει αφήσει ανεπηρέαστους όσους τον στήριζαν στις ΗΠΑ, αλλά και στο εξωτερικό.
Οι Ευρωπαίοι
Ηδη από πέρυσι πολλοί ακροδεξιοί και εθνολαϊκιστές στην Ευρώπη είχαν αρχίσει να παίρνουν αποστάσεις από τον Αμερικανό πρόεδρο, με φόντο τότε τις απειλές Τραμπ περί προσάρτησης της Γροιλανδίας, τις εξ Αμερικής δασμολογικές πιέσεις και την ευρύτερη αμερικανική απαξίωση έναντι των Ευρωπαίων. Στους Γερμανούς δεν άρεσε, για παράδειγμα, καθόλου το γεγονός ότι ο Τραμπ απαξίωσε πλήρως τη στρατιωτική παρουσία τους στο Αφγανιστάν, όπου όμως εκείνοι είχαν θρηνήσει δεκάδες νεκρούς. «Δεν χρειάζομαι έναν μεγάλο αδελφό σαν τον Τραμπ», έλεγε ο Ζορντάν Μπαρντελά, πρόεδρος της λεπενικής Εθνικής Συσπείρωσης (RN) στη Γαλλία, αποκηρύσσοντας τις «αυτοκρατορικές φιλοδοξίες» της αμερικανικής διοίκησης και τις «προκλήσεις ενάντια στην κυριαρχία ευρωπαϊκών χωρών».
«Οι φίλοι μπορούν να διαφωνούν κατ’ ιδίαν. Αλλά το να έχουμε έναν πρόεδρο των ΗΠΑ να μας απειλεί με δασμούς εκτός κι αν συμφωνήσουμε ότι αυτός μπορεί να καταλάβει τη Γροιλανδία, χωρίς όμως να φαίνεται ότι θα λάβει καν τη συγκατάθεση του λαού της Γροιλανδίας… ε, αυτή είναι μια πολύ εχθρική πράξη», δήλωνε ο Βρετανός Νάιτζελ Φάρατζ του Reform UK. «Οι μέθοδοι τύπου Αγριας Δύσης πρέπει να απορρίπτονται. Ο σκοπός δεν αγιάζει πάντοτε τα μέσα», δήλωνε ο Τίνο Χρουπάλα, συμπρόεδρος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD). Ο Ντόναλντ Τραμπ «έχει παραβιάσει μια θεμελιώδη προεκλογική του υπόσχεση, δηλαδή το να μην παρεμβαίνει στις υποθέσεις άλλων χωρών και αυτό πρέπει να το εξηγήσει στους δικούς του ψηφοφόρους», δήλωνε από την πλευρά της η έτερη συμπρόεδρος της AfD, Αλις Βάιντελ… πριν από τον νέο κύκλο επιθέσεων κατά του Ιράν.
Ολοι αυτοί οι προβληματισμοί πλέον επιστρέφουν «ενισχυμένοι» στο προσκήνιο με φόντο τον πόλεμο που μαίνεται για τέταρτη εβδομάδα γύρω από το Ιράν, προκαλώντας νέους πονοκεφάλους σε αγορές, νοικοκυριά και εφοδιαστικές αλυσίδες. Ενα πράγμα το οποίο δεν αρέσει, άλλωστε, καθόλου στα εθνολαϊκιστικά κόμματα και στους ψηφοφόρους είναι το να ακούν για τιμές που ανεβαίνουν και επαπειλούμενες μεταναστευτικές ροές. Ηδη, εντός των ΗΠΑ, ο Τραμπ δέχεται σκληρή κριτική από ινφλουένσερ και προσωπικότητες που είχαν συμβάλει τα μάλα στην επανεκλογή του. Ενδεικτικά αναφέρονται ο Τζο Ρόγκαν, ο Τάκερ Κάρλσον, ο Τζο Κεντ και η Μέγκιν Κέλι.
Οι κάλπες του Νοεμβρίου
Πώς μεταφράζονται όμως όλα αυτά σε επίπεδο κάλπης, επτά μήνες πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο;
Εντός των ΗΠΑ ο Ντόναλντ Τραμπ υπέστη ένα συμβολικά σημαντικό πλήγμα την περασμένη Τρίτη στην ίδια την πίσω αυλή του στη Φλόριντα, όταν είδε το Ρεπουμπλικανικό κόμμα να ηττάται από τους Δημοκρατικούς στην εκλογική περιφέρεια του Μαρ-α-Λάγκο. Η Δημοκρατική Εμιλι Γκρέγκορι και ο Ρεπουμπλικανός Τζον Μέιπλς συγκρούστηκαν για έδρα που έμεινε κενή στην πολιτειακή βουλή. Προς μεγάλη απογοήτευση ωστόσο του Τραμπ, ο οποίος είχε στηρίξει προσωπικά τον Μέιπλς, επικράτησε η Γκρέγκορι, μια ιδιοκτήτρια μικρής επιχείρησης που επικέντρωσε την προεκλογική εκστρατεία της στο αυξανόμενο κόστος ζωής.
Αλλά και εκτός των αμερικανικών συνόρων, ηγέτες που συγκρούστηκαν με τον Τραμπ για μια σειρά από διαφορετικά θέματα το τελευταίο διάστημα (τον πόλεμο στο Ιράν, τη Γροιλανδία, το Παλαιστινιακό, τη χρήση των βάσεών τους από τις ΗΠΑ, τους δασμούς κ.ά.) παρουσιάζονται πια να κερδίζουν πόντους δημοτικότητας στα μάτια των συμπατριωτών τους και να ανακάμπτουν, εκλογικά και δημοσκοπικά. Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, για παράδειγμα, στην Ισπανία, είδε το κόμμα του να πετυχαίνει μια αναπάντεχα καλή επίδοση προ ημερών και να αυξάνει τις έδρες του στις τοπικές εκλογές για το κοινοβούλιο στην περιφέρεια της Καστίλης και Λεόν. Σε ανάλογο κλίμα μερικής ανάκαμψης, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ και ηγέτης των Εργατικών, οι ημέρες του οποίου στην εξουσία θεωρούνταν μετρημένες, παρουσιάζεται πια να «έχει κερδίσει χρόνο» και να παίρνει ανάσες, ενώ ο Ρόμπερτ Γκολόμπ επικράτησε έναντι του τραμπικού Γιάνες Γιάνσα στις βουλευτικές εκλογές της Σλοβενίας. Χαρακτηριστική είναι, όμως, και η περίπτωση της σοσιαλίστριας Μέτε Φρεντέρικσεν στη Δανία, το κόμμα της οποίας θεωρούνταν ξοφλημένο, αλλά τελικώς βγήκε πρώτο, αν και με σημαντικές απώλειες, στις πρόωρες εκλογές που πραγματοποιήθηκαν εκεί την περασμένη Τρίτη. Οσο για το μέλλον, ο τραμπικός Ορμπαν δεν είναι πια καθόλου βέβαιο ότι θα καταφέρει να επανεκλεγεί στην πρωθυπουργία της Ουγγαρίας στις 12 Απριλίου.
Αποδυναμωμένη η Μελόνι μετά το δημοψήφισμα
Αντιμέτωπη με την πρώτη σημαντική κρίση της πρωθυπουργικής θητείας της βρίσκεται πλέον η Τζόρτζια Μελόνι. Τριάμισι χρόνια έπειτα από την άνοδό της στην εξουσία, αλλά και έναν χρόνο πριν από τις επερχόμενες βουλευτικές του 2027, η 49χρονη Ιταλίδα πρωθυπουργός είδε τους συμπατριώτες της να λένε «όχι» στις προτάσεις για την αναδιάρθρωση του ιταλικού δικαστικού συστήματος που η ίδια προωθούσε ως αναγκαίες. Στο πλαίσιο του σχετικού δημοψηφίσματος, που πραγματοποιήθηκε το διήμερο 22 και 23 Μαρτίου στην Ιταλία, το «όχι» επικράτησε με ποσοστό σχεδόν 53,2%, έναντι του «ναι» το οποίο περιορίστηκε στο 46,8%, ενώ η συμμετοχή ξεπέρασε το 55%. Το εν λόγω εκλογικό αποτέλεσμα αποτελεί ωστόσο σαφές πλήγμα προσωπικά για τη Μελόνι, το πρώτο και σημαντικότερο που εκείνη έχει δεχθεί μέχρι στιγμής στο εσωτερικό μέτωπο, έπειτα από σχεδόν τριάμισι έτη πρωθυπουργίας. Η ίδια είχε ξεκαθαρίσει ότι ακόμη και στην περίπτωση ενός αρνητικού αποτελέσματος δεν επρόκειτο να παραιτηθεί, όπως είχε για παράδειγμα κάνει ο Ματέο Ρέντσι τον Δεκέμβριο του 2016, όταν απορρίφθηκε το δημοψήφισμα για την τροποποίηση του ιταλικού συντάγματος που εκείνος προωθούσε. Ακόμη κι έτσι, ωστόσο, «η ήττα στο δημοψήφισμα κάνει τη Μελόνι να φαίνεται περισσότερο ευάλωτη», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά σε ανάλυσή του το BBC. «Η Μελόνι είναι στενός σύμμαχος του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά ο πρόεδρος των ΗΠΑ καθίσταται πια ολοένα και πιο αντιδημοφιλής στην Ιταλία, όπως άλλωστε και ο πόλεμος που εκείνος κάνει στη Μέση Ανατολή. Με την οικονομία της Ιταλίας να είναι ήδη στάσιμη, πολλοί Ιταλοί πλέον ανησυχούν για τον αντίκτυπο του πολέμου στις τιμές της ενέργειας», σημειώνει στην ίδια ανάλυση το βρετανικό δίκτυο, υποστηρίζοντας ότι το δημοψήφισμα της Μελόνι ήρθε σε μια μάλλον «δύσκολη στιγμή».
Η συγκυρία είναι όμως δύσκολη για την Ιταλίδα πρωθυπουργό και για έναν ακόμη λόγο, καθώς βλέπει πια κορυφαία στελέχη υπουργείων (του υπουργείου Δικαιοσύνης πιο συγκεκριμένα), αλλά και υπουργούς, όπως η υπουργός Τουρισμού, να παραιτούνται υπό το βάρος σκανδάλων. «Η Τζόρτζια Μελόνι ανασχηματίζει την κυβέρνησή της έπειτα από μια συντριπτική ήττα στο δημοψήφισμα της Δευτέρας, η οποία αποδυνάμωσε την εξουσία της και ενθάρρυνε την αντιπολίτευση», σχολιάζει το ευρωπαϊκό Politico, ενώ οι αντιπολιτευόμενες δυνάμεις στην Ιταλία όντως ανεβάζουν τους τόνους ενάντια στην πρωθυπουργό, της οποίας ζητούν την παραίτηση.
Η κόντρα για τη Γροιλανδία ευνόησε τη Φρεντέρικσεν
Επειτα από σχεδόν έξι συναπτά έτη στην εξουσία, έξι έτη τα οποία είχαν μάλιστα «απ’ όλα» (πανδημία COVID, ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, διαδοχικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, εκλογή Τραμπ κ.ά.), η 48χρονη πρωθυπουργός της Δανίας και ηγέτιδα του κόμματος των Σοσιαλδημοκρατών, Μέτε Φρεντέρικσεν, έδειχνε πέρυσι να οδεύει αργά αλλά σταθερά προς την έξοδο. Στις τοπικές εκλογές του 2025 το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα απογοήτευσε, χάνοντας συνολικά περισσότερες από 150 έδρες. «Το κεντροαριστερό κόμμα της πρωθυπουργού Μέτε Φρεντέρικσεν χάνει τον έλεγχο της Κοπεγχάγης για πρώτη φορά έπειτα από περισσότερα από 100 χρόνια», έγραφε χαρακτηριστικά τότε, τον Νοέμβριο του 2025, ο βρετανικός Guardian. Εν τω μεταξύ, ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ «θυμήθηκε» ότι θέλει να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, ασκώντας μάλιστα αυτή τη φορά πολύ μεγαλύτερες πιέσεις από ό,τι άλλοτε· η Μέτε Φρεντέρικσεν αντέδρασε έντονα, υπενθυμίζοντάς του ότι η Γροιλανδία ανήκει στο βασίλειο της Δανίας και, κάπου εκεί, η πλάστιγγα άρχισε να γυρίζει υπέρ της.
Η κόντρα με τον Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία έδειξε να ευνοεί δημοσκοπικά την πρωθυπουργό της Δανίας. Βλέποντας το κλίμα να αλλάζει και τους Δανούς ψηφοφόρους να συσπειρώνονται γύρω της, η Φρεντέρικσεν αποφάσισε να οδηγήσει τη χώρα σε πρόωρες εκλογές, θέτοντας στο επίκεντρο της προεκλογικής της εκστρατείας θέματα όπως η Γροιλανδία, η εθνική κυριαρχία, η ευρωπαϊκή χειραφέτηση και οι σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Οι πρόωρες εκλογές πραγματοποιήθηκαν τελικώς στις 24 Μαρτίου, με το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της Φρεντέρικσεν να έρχεται πρώτο, αν και σοβαρά αποδυναμωμένο. Το 21,9% που εξασφάλισαν οι Δανοί Σοσιαλδημοκράτες στις κάλπες την περασμένη Τρίτη ήταν η χειρότερη επίδοσή τους μετά το 1903, πράγμα αξιοσημείωτο. Ακόμη κι έτσι, ωστόσο, το κόμμα της Φρεντέρικσεν εξακολουθεί να είναι με διαφορά το ισχυρότερο στη βουλή. Η κεντροδεξιά παράταξη Venstre του Τρολς Λουντ Πούλσεν είδε κι εκείνη, την περασμένη Τρίτη, το ποσοστό της να υποχωρεί σημαντικά, στο 10,1%, γεγονός το οποίο κάνει τους Σοσιαλδημοκράτες να φαίνονται «καλύτεροι».
Σε κάθε περίπτωση, όλα τα βλέμματα στρέφονται πλέον στην πρόκληση του σχηματισμού της επόμενης κυβέρνησης, η οποία δεν αποκλείεται να έχει ξανά πρωθυπουργό τη Μέτε Φρεντέρικσεν. Το «κλειδί» των από εδώ και πέρα εξελίξεων παρουσιάζεται πάντως τώρα να κρατά ως «ρυθμιστής» ο 61χρονος ηγέτης του κόμματος των πολιτικά κεντρώων «Μετριοπαθών» και πρώην πρωθυπουργός της Δανίας, Λαρς Λόκε Ράσμουσεν.
