Οι ΗΠΑ και μεσολαβήτριες χώρες εξετάζουν το ενδεχόμενο διεξαγωγής υψηλού επιπέδου ειρηνευτικών συνομιλιών με το Ιράν ακόμη και την Πέμπτη, ωστόσο αναμένουν απάντηση από την Τεχεράνη, σύμφωνα με δύο πηγές που έχουν γνώση των διαβουλεύσεων και μίλησαν στο Axios.
Ο Τραμπ δήλωσε την Τρίτη από το Οβάλ Γραφείο ότι, παρότι πολλοί Ιρανοί ηγέτες έχουν εξουδετερωθεί, οι ΗΠΑ «μιλούν με τους σωστούς ανθρώπους» και ότι αυτοί «θέλουν πολύ μια συμφωνία». Προς το παρόν, Ιρανοί αξιωματούχοι διαψεύδουν ότι βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις, αν και επιβεβαιώνουν ότι έχουν λάβει μηνύματα και προτάσεις από τις ΗΠΑ.
Η πρόταση του Πακιστάν
Το Πακιστάν, το οποίο διαβιβάζει μηνύματα μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον μαζί με την Αίγυπτο και την Τουρκία, δήλωσε ότι είναι «έτοιμο και θα αποτελούσε τιμή» να φιλοξενήσει συνομιλίες, εφόσον συμφωνήσουν και οι δύο πλευρές. Ο Τραμπ αναδημοσίευσε το μήνυμα αυτό στο Truth Social, δείχνοντας ενδιαφέρον για μια τέτοια σύνοδο.
Εάν προχωρήσουν τα σχέδια για συνομιλίες, είναι πιθανή η εμπλοκή του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς. Ωστόσο, όπως σημείωσε μία πηγή, «δεν είναι σαφές αν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο στο οποίο να εμπλακεί. Ολοι προσπαθούν να καταλάβουν αν πρόκειται για πραγματική διαδικασία».
«Σε κατάσταση σύγχυσης» η Τεχεράνη
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η ιρανική κυβέρνηση βρίσκεται σε κατάσταση σύγχυσης. Το κλίμα αβεβαιότητας για τον νέο ανώτατο ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, εντείνει την ασάφεια ως προς το ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις. Την ίδια ώρα, Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι ο Τραμπ προσπαθεί απλώς να καθησυχάσει τις αγορές και να κερδίσει χρόνο για στρατιωτικές κινήσεις, προβάλλοντας πλασματική διπλωματική πρόοδο.
Σχέδια κλιμάκωσης
Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ προετοιμάζουν σενάρια περαιτέρω κλιμάκωσης. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, το επιτελείο της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας έχει λάβει εντολή να αναπτυχθεί στη Μέση Ανατολή μαζί με ταξιαρχία πεζικού χιλιάδων στρατιωτών, μια εξέλιξη που θα ενισχύσει τις αμερικανικές δυνατότητες για χερσαίες επιχειρήσεις.
Η πρόταση 15 σημείων
Οι ΗΠΑ, σύμφωνα με αμερικανικά μέσα, απέστειλαν στο Ιράν σχέδιο 15 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Channel 12, η αμερικανική πρόταση περιλαμβάνει απαιτήσεις παρόμοιες με εκείνες των τελευταίων διαπραγματεύσεων στη Γενεύη. Οπως αναφέρεται, οι ΗΠΑ επιδιώκουν εκεχειρία ενός μήνα για να συζητηθεί η πρόταση των 15 σημείων.
O ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ φέρεται να έχει ενημερώσει τον Τραμπ ότι οι Ιρανοί έχουν συμφωνήσει σε ορισμένα κρίσιμα ζητήματα, όπως η εγκατάλειψη αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, μια σημαντική παραχώρηση αν επιβεβαιωθεί. Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν η δέσμευση αυτή προέρχεται από πρόσωπα με πραγματική εξουσία στην Τεχεράνη.
«Ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ προσπάθησαν να δημιουργήσουν ένα αξιόπιστο δίαυλο επικοινωνίας με το Ιράν, αλλά είναι πολύ νωρίς για να πούμε αν υπάρχει πραγματική βάση», ανέφερε πηγή.
Το σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, μηδενικό εμπλουτισμό ουρανίου, ενισχυμένους ελέγχους από τον ΟΗΕ, περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα και μείωση της στήριξης σε ένοπλες οργανώσεις. Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι το Ιράν έχει αποδεχθεί την αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου, χωρίς να είναι σαφές για πόσο διάστημα. Παρά ταύτα, ισραηλινές υπηρεσίες εκτιμούν ότι το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει μεγάλο.
Τα σημεία της πρότασης σύμφωνα με το Channel 12
- Το Ιράν πρέπει να διαλύσει τις υποδομές που του εξασφαλίζουν τις υφιστάμενες πυρηνικές του δυνατότητες.
- Το Ιράν πρέπει να δεσμευτεί ότι δεν θα επιδιώξει ποτέ την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
- Δεν θα εμπλουτίζεται ουράνιο επί ιρανικού εδάφους.
- Το Ιράν πρέπει να παραδώσει στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA) το απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% – περίπου 450 κιλά. Η παράδοση θα πρέπει να γίνει στο άμεσο μέλλον και βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί.
- Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις σε Νατάνζ, Ισφαχάν και Φορντό θα πρέπει να διαλυθούν.
- Να δοθεί πλήρης πρόσβαση στον IAEA εντός του Ιράν, με διαφανείς ελέγχους.
- Το Ιράν πρέπει να εγκαταλείψει τη στρατηγική των πληρεξουσίων δυνάμεων (proxies).
- Το Ιράν πρέπει να σταματήσει τη χρηματοδότηση, καθοδήγηση και εξοπλισμό των περιφερειακών του συμμάχων-πληρεξουσίων.
- Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοικτά και να λειτουργούν ως ελεύθερος θαλάσσιος διάδρομος.
- Το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν πρέπει να περιοριστεί τόσο ως προς το βεληνεκές όσο και ως προς τον αριθμό των πυραύλων, με συγκεκριμένα όρια που θα καθοριστούν σε μεταγενέστερο στάδιο.
- Η χρήση πυραύλων στο μέλλον θα περιορίζεται αποκλειστικά στην άμυνα.
Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα επωφεληθεί ως εξής:
- Θα εξασφαλιστεί πλήρης άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί από τη διεθνή κοινότητα στο Ιράν.
- Οι ΗΠΑ θα συνδράμουν το Ιράν στην ανάπτυξη του πολιτικού πυρηνικού του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στον πυρηνικό σταθμό του Μπουσέρ.
- Ο λεγόμενος μηχανισμός «snapback», που επιτρέπει την αυτόματη επαναφορά κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του Ιράν, θα καταργηθεί.
Ακόμη και στα υψηλά κλιμάκια της κυβέρνησης Τραμπ, λίγοι γνωρίζουν τι ακριβώς συμβαίνει με τις επαφές με το Ιράν. Σύμφωνα με πηγή με γνώση της κατάστασης, οι Γουίτκοφ και Κούσνερ συνομιλούν απευθείας με τον Τραμπ. Ισραηλινές πηγές αναφέρουν ότι εντόπισαν σημάδια κινητικότητας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, χωρίς όμως σαφή εικόνα. Ο Βανς φέρεται να ενημέρωσε τον Νετανιάχου λεπτομερέστερα τη Δευτέρα, περίπου την ίδια στιγμή που ο Τραμπ άρχισε να μιλά δημοσίως για τις επαφές.
Την ίδια ώρα, Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί για τουλάχιστον δύο έως τρεις ακόμη εβδομάδες, ανεξαρτήτως του αν θα ξεκινήσουν συνομιλίες. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λέβιτ, δήλωσε ότι «καθώς ο πρόεδρος Τραμπ και οι διαπραγματευτές του εξετάζουν αυτή τη διπλωματική οδό, η επιχείρηση “Επική Οργή” συνεχίζεται για την επίτευξη των στρατιωτικών στόχων».
Σύμφωνα με δύο ισραηλινές πηγές, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου ανησυχεί ότι ο Τραμπ μπορεί να προχωρήσει σε μια συμφωνία που θα υπολείπεται των ισραηλινών στόχων, θα περιλαμβάνει σημαντικές παραχωρήσεις και θα περιορίζει τη δυνατότητα του Ισραήλ να συνεχίσει πλήγματα κατά του Ιράν. Τρίτη πηγή σημειώνει ότι η ισραηλινή ηγεσία αμφισβητεί αν το Ιράν έχει πράγματι προσφέρει τις παραχωρήσεις που ισχυρίζονται οι ΗΠΑ.
