Θα ήταν σχεδόν αδύνατο για τις αμερικανικές και ισραηλινές ειδικές δυνάμεις να αποβιβαστούν σε εχθρικό έδαφος και να κατασχέσουν ή να καταστρέψουν εύκολα το σχάσιμο υλικό του Ιράν. Προκειμένου να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, θα απαιτούνταν μια μεγάλη και παρατεταμένη στρατιωτική παρουσία στο έδαφος ή η συνεργασία της κυβέρνησης του Ιράν. Για να μάθει κανείς πού βρίσκονται τα πυρηνικά υλικά και σε ποια μορφή, συχνά απαιτούνται μήνες διπλωματικών επαφών και οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Στο Καζακστάν, λίγο μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, χρειάστηκε να πάω σε ένα ταξίδι κυνηγιού ταράνδων με τον Βιτάλι Μέτε, διευθυντή εργοστασίου όπου φυλασσόταν σχάσιμο υλικό. Δέθηκα μαζί του πίνοντας σφηνάκια ουίσκι. Εβδομάδες αργότερα, αφού είχε κερδηθεί αυτή η εμπιστοσύνη, ένας πρώην συνταγματάρχης της KGB μου παρέδωσε ένα σημείωμα: «U235, 90%, 600 kg». Αυτό σήμαινε ότι υπήρχε απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 90%, επαρκές για περίπου δύο δωδεκάδες πυρηνικά όπλα. Αφού εξασφαλίστηκε άδεια από τον πρόεδρο του Καζακστάν για την επιθεώρηση του υλικού, τα υπουργεία Αμυνας και Ενέργειας των ΗΠΑ χρειάστηκαν μήνες σχεδιασμού. Ακολούθησαν περίπου έξι εβδομάδες εντατικής εργασίας, με ομάδες ειδικών να εργάζονται σε συνεχή βάση μαζί με το προσωπικό του εργοστασίου, για τη συσκευασία και ασφαλή μεταφορά του υλικού.
Σε εχθρικό έδαφος, όπως είναι το έδαφος του Ιράν, οι δυσκολίες πολλαπλασιάζονται. Οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η Τεχεράνη διαθέτει πάνω από 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, μεγάλο μέρος του οποίου είναι αποθηκευμένο σε εγκαταστάσεις κοντά στο Ισφαχάν, μέσα σε υπόγεια δίκτυα σηράγγων. Η πρόσβαση σε τέτοιες εγκαταστάσεις, η επιβεβαίωση του περιεχομένου τους και η ασφαλής απομάκρυνση του υλικού θα ήταν εξαιρετικά δύσκολες χωρίς τοπική συνεργασία. Οι ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ είναι από τις πιο ικανές στον κόσμο, αλλά οι δυνατότητές τους έχουν όρια όταν πρόκειται για επιχειρήσεις τέτοιας κλίμακας. Το 2012, σε εκτιμήσεις για την εξουδετέρωση των χημικών όπλων της Συρίας, είχε υπολογιστεί ότι θα απαιτούνταν έως και 75.000 στρατιώτες για την ασφάλιση πολλαπλών τοποθεσιών.
Το Ιράν, σε αντίθεση με χώρες που βρίσκονταν σε αποσύνθεση, διαθέτει συγκροτημένο κρατικό μηχανισμό και αυστηρό έλεγχο των στρατηγικών του αποθεμάτων. Υπάρχουν και τεχνικές δυσκολίες. Μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου αποθηκεύεται σε κυλίνδρους αερίου. Αν αυτοί έχουν υποστεί ζημιές, μπορεί να εκλύουν τοξικά ραδιενεργά αέρια, απαιτώντας ειδικό εξοπλισμό για τη διαχείριση και μεταφορά τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ίσως χρειαστεί μεταφορά σε τρίτη χώρα για ασφαλή επανασυσκευασία. Οι πρόσφατοι βομβαρδισμοί έχουν επιπλέον περιπλέξει την κατάσταση. Τα πλήγματα στις εισόδους των εγκαταστάσεων στο Ισφαχάν πιθανόν έχουν δημιουργήσει νέα εμπόδια πρόσβασης. Ακόμη κι αν έχουν γίνει εργασίες αποκατάστασης, δεν είναι σαφές πόσος χρόνος θα απαιτούνταν για να φτάσει κανείς στο σύνολο των αποθεμάτων. Μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να διαρκέσει ημέρες ή και εβδομάδες, απαιτώντας συνεχή στρατιωτική προστασία από αέρος και ισχυρή παρουσία στο έδαφος. Η εμπειρία δείχνει ότι η ασφαλέστερη και αποτελεσματικότερη προσέγγιση είναι διαφορετική: η σταδιακή απομάκρυνση του υλικού σε συνθήκες ειρήνης, με διεθνή επιτήρηση και συμφωνία της χώρας που το κατέχει. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει όρο μιας μελλοντικής κατάπαυσης του πυρός ή να προκύψει από πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό του Ιράν.
* Ο κ. Αντριου Γουέμπερ διετέλεσε υφυπουργός Αμυνας των ΗΠΑ αρμόδιος για τα πυρηνικά, χημικά και βιολογικά προγράμματα την περίοδο 2009-2014.
