«Το ιρανικό καθεστώς δεν είχε πληρώσει ποτέ κάποιο τίμημα για τις συνεχείς επιθέσεις στον εβραϊκό πληθυσμό επί 47 ολόκληρα χρόνια», τονίζει στην «Κ» ο Χένρι Μπάρκεϊ, Ανώτερος Συνεργάτης στο Council on Foreign Relations για τη Μέση Ανατολή.
Αναλύοντας τα κίνητρα αλλά και τους στόχους της στρατιωτικής επιχείρησης που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στο Ιράν, φωτίζει τις αποκλίσεις στις ατζέντες ΗΠΑ και Ισραήλ. Αναφέρεται επίσης στα συμφέροντα της Τουρκίας και εξηγεί τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από τη σιωπή της Κίνας. Ο ίδιος τολμά μία πρόβλεψη για το επιχειρησιακό σκέλος του πολέμου. Ο Μπάρκεϊ θα μιλήσει στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, στις 22-25 Απριλίου.
-Πώς αξιολογείτε τα κίνητρα αλλά και τους στόχους της επιχείρησης στο Ιράν, καταρχάς, από τη μεριά του Ισραήλ;
-Μετά τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023, έχουμε σαφώς αλλαγή της στρατηγικής του Ισραήλ. Αυτό που δεν έχει κατανοήσει επαρκώς η διεθνής κοινή γνώμη είναι ότι το ιρανικό καθεστώς, επί 47 ολόκληρα χρόνια, δηλώνει ανοιχτά ότι έχει στόχο να καταστρέψει το Ισραήλ. Και δεν έχει μείνει μόνο στα λόγια. Εχει δολοφονήσει άμαχους Εβραίους μέχρι και στην Αργεντινή, το 1994, όταν δολοφόνησε ανατινάσσοντας 85 ανθρώπους. Το Ιράν δεν είχε πληρώσει ποτέ κάποιο τίμημα για όλες τις επιθέσεις στο Ισραήλ μέσω των πληρεξουσιών του. Η Τεχεράνη βρίσκεται πίσω από τη Χαμάς, τους Χούθι και τη Χεζμπολάχ, η οποία παρεμπιπτόντως αμέσως μετά την έναρξη του πολέμου επιτέθηκε ακόμα μία φορά στο Ισραήλ. Καμία χώρα δεν μπορεί να υφίσταται συνεχείς επιδρομές σε βάρος της. Αυτό που έχουν αποφασίσει πλέον οι Ισραηλινοί είναι να καταστρέψουν τις στρατιωτικές δυνατότητες των αντιπάλων τους. Δεν είναι η αλλαγή του καθεστώτος, αυτό δεν μπορεί να συμβεί με αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Θέλουν όμως να αποστρατιωτικοποιηθεί πλήρως η επιθετική γειτονιά τους. Οι Ιρανοί θα υποχρεωθούν πλέον να συμβιβαστούν με το γεγονός ότι οι επιθετικές ενέργειες -οι ρουκέτες, οι εκστρατείες των πληρεξουσιών, οι ανατινάξεις των συναγωγών σε διάφορα μέρη του κόσμου- θα αποτελούν πλέον παρελθόν. Αυτός είναι ο στόχος του Ισραήλ.
-Αυτή είναι η υπόθεση και για τις Ηνωμένες Πολιτείες;
-Εδώ τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Η αίσθησή μου είναι ότι για τον Τραμπ αυτός εδώ ήταν ένας πόλεμος ευκαιρίας. Οραματίζεται στο Ιράν την επίδειξη ισχύος που είδαμε στη Βενεζουέλα. Μετά μπορεί να δούμε την Κούβα, ποιος ξέρει; Το πρόβλημα με τον Τραμπ είναι ότι ποτέ δεν ξέρεις ακριβώς γιατί και πώς ενεργεί. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι και οι ΗΠΑ βλέπουν το Ιράν ως απειλή. Μια επιχείρηση όπως αυτή βρισκόταν διαρκώς στα σχέδια του αμερικανικού στρατού. Συνιστά όμως το Ιράν για τις ΗΠΑ υπαρξιακή απειλή όπως για το Ισραήλ; Οχι, δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ομως ακολούθησε σε έναν βαθμό το στρατηγικό επιχείρημα του Ισραήλ. Αυτός είναι σε κάθε περίπτωση ο άνθρωπος που θα πάρει την απόφαση για το τέλος της επιχείρησης. Θα τολμήσω εδώ μια πρόβλεψη. Οταν η εκστρατευτική δύναμη των ΗΠΑ φτάσει στο Ορμούζ, μην εκπλαγείτε αν δεν κυνηγήσουν το νησί Χαργκ. Θα μπορούσαν κάλλιστα να καταλάβουν τα τρία νησιά που είχε πάρει ο Σάχης του Ιράν το 1971 από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – το Αμπου Νούσα, το Μικρό Τουνμπ και το Μεγάλο Τουνμπ. Θα ήταν μεγάλη ψυχολογική ώθηση για τις χώρες του Κόλπου.
-Ενδιαφέρον. Στο μεταξύ, ο πόλεμος αυτός δεν είναι δημοφιλής στην αμερικανική κοινή γνώμη. Αν όμως τελειώσει σύντομα, και οι ΗΠΑ έχουν πετύχει επιχειρησιακές νίκες σε βάρος της Τεχεράνης, θα μπορούσε αντιθέτως να ωφεληθεί ο Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές;
-Νομίζω ότι είναι λίγο αργά για αυτό. Το καλύτερο στο οποίο μπορεί να ελπίζει όσον αφορά τον αντίκτυπο στις εκλογές θα είναι μια ουδέτερη επίδραση του πολέμου. Τα καύσιμα στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί 65 σεντς. Δεν είναι τεράστια αύξηση, όμως είναι ένα θέμα που απασχολεί πολύ τους Αμερικανούς και ο Τραμπ υποστήριζε αντιθέτως ότι μείωνε την τιμή στην αντλία. Επομένως, θα μείνει μια πικρή γεύση από αυτήν την ιστορία. Δεν θα πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι η πολιτική σκηνή στις ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα πολωμένη. Αν τερματίσει σύντομα τον πόλεμο, θα επιστρέψουν στο πλευρό του οι άνθρωποι του MAGA που τώρα δυσφορούν.
-Στο μεταξύ, η Κίνα είναι σιωπηλή μέχρι στιγμής, παρά την ενεργειακή της εξάρτηση από την περιοχή. Θα μπορούσε το Πεκίνο να παίξει ρόλο σε μια προσπάθεια για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας;
-Είναι πραγματικά σιωπηλή. Νομίζω ότι οι Κινέζοι θα μπορούσαν απλώς να προσφέρουν την κάλυψη στους Ιρανούς για να εμπλακούν σε μια συμφωνία. Δεν αποκλείω μάλιστα η αναβολή της συνάντησης του Σι με τον Τραμπ να είναι μέρος ενός αντίστοιχου περιγράμματος συμφωνίας.
-Είμαι βέβαιος ότι έχετε ακούσει τις απειλές Τραμπ, εξαιτίας της απροθυμίας των συμμάχων να εμπλακούν επιχειρησιακά στα Στενά του Ορμούζ, ακόμη και για αποχώρηση από το ΝΑΤΟ. Μπορεί πραγματικά να φτάσει σε αυτό το σημείο με αφορμή αυτήν την υπόθεση;
-Νομίζω ότι πραγματικά κάτι θα κάνει για αυτό, αλλά δεν θα είναι αποχώρηση. Το πιθανότερο να δούμε μια συμβολική απόσυρση κάποιου αμερικανικού μηχανισμού ασφαλείας από μια χώρα όπως η Γερμανία, για παράδειγμα, προκειμένου να εκδηλώσει τη δυσφορία του.
-Ο πόλεμος στο Ιράν διαμορφώνει επίσης ένα περίπλοκο περιβάλλον για τον Ερντογάν. Τι συμφέρει εδώ την Αγκυρα;
-Το καλύτερο σενάριο για την Τουρκία είναι η επιβίωση αλλά και η αποδυνάμωση του καθεστώτος. Ο Ερντογάν δεν επιθυμεί ισχυρούς ανταγωνιστές στην περιοχή. Προσπαθεί να έχει τον πρώτο λόγο. Από αυτήν την άποψη, δεν θέλει τυχόν εκπλήξεις από μια αντικατάσταση του καθεστώτος, αλλά δεν θέλει και ισχυρό το καθεστώς της Τεχεράνης.
-Η Ελλάδα κινήθηκε γρήγορα για να υποστηρίξει την Κύπρο όταν δέχθηκε ασύμμετρες απειλές, εν μέσω της σύγκρουσης στο Ιράν. Στη συνέχεια, κινητοποιήθηκαν και άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε. προς την ίδια κατεύθυνση. Η Τουρκία αντέδρασε στέλνοντας F-16 στην περιοχή. Ποιες είναι οι παρατηρήσεις σας;
-Κοιτάξτε, ο Ερντογάν νιώθει πάντα την ανάγκη να δρα για να ανατρέπει το status quo. Του αρέσει να μη συμβιβάζεται, το ωραιοποιεί, και το χρησιμοποιεί στο εσωτερικό για την πολιτική του ενίσχυση. Μη ξεχνάμε την παράμετρο της απόσπασης προσοχής από διεργασίες που δεν ευνοούν το προφίλ του, όπως η δίκη του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτήν την περίοδο. Οταν κάποιος πηγαίνει στη φυλακή χωρίς λόγο, προσπαθείς να δημιουργείς αντιπερισπασμούς για την κοινή γνώμη.
