Από τη μία, το ιρανικό καθεστώς ως απειλή για την παγκόσμια ασφάλεια. Από την άλλη, μια μονομερής επέμβαση που ελέγχεται για την τήρηση του διεθνούς δικαίου. «Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες ενός πολέμου που δεν επέλεξε», σχολιάζει στην «Κ» ο τέως πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, απευθύνοντας έκκληση για αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή αλλά και για αυτοσυγκράτηση στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο πρώην πρωθυπουργός του Βελγίου χαρακτηρίζει την Αθήνα ισχυρό πυλώνα της νότιας πτέρυγας και εξαίρει τον ρόλο της Λευκωσίας. Ο κ. Μισέλ θα μιλήσει στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών στις 22-25 Απριλίου.
– Η κυβέρνηση Τραμπ ζητεί από τους συμμάχους των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ να βάλουν πλάτες για να αποτραπεί το ιρανικό σαμποτάζ στα Στενά του Ορμούζ. Ποια θεωρείτε ότι θα πρέπει να είναι η στάση της Ε.Ε. στο σκηνικό που διαμορφώνεται;
– Το ιρανικό καθεστώς συνιστά απειλή για τον λαό του, την περιοχή και την παγκόσμια ασφάλεια. Χρησιμοποιεί πληρεξουσίους για την εξαγωγή βίας και προωθεί την τρομοκρατία. Την ίδια ώρα, η στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν δεν είναι σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο και δεν υπήρξε συντονισμός με τις ευρωπαϊκές χώρες. Εξακολουθούμε να μην έχουμε σαφή εικόνα σχετικά με τους στρατιωτικούς και πολιτικούς στόχους του πολέμου.
Στο τρέχον πλαίσιο, αμφιβάλλω αν οι ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στην επέμβαση. Προτεραιότητα είναι η αποκλιμάκωση. Θα πρέπει επίσης να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να υποστηρίξουμε τις χώρες της περιοχής. Η Ε.Ε. δεν επιδιώκει να συμβάλει στην κλιμάκωση στην περιοχή, αλλά αντιμετωπίζει συνέπειές της.
Αυτό που συμβαίνει στα Στενά του Ορμούζ είναι μια σαφής μορφή εκβιασμού από το Ιράν και επηρεάζει όχι μόνο τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, αλλά και τις οικονομίες και την ασφάλειά μας. Η άμεση εστίασή μας θα πρέπει σαφώς να είναι η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας για την ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων. Οι συνέπειες θα είναι τρομερές εάν ο πόλεμος συνεχιστεί. Ωθεί τις τιμές της ενέργειας προς τα πάνω, με όλες τις δευτερογενείς επιπτώσεις σε όλο το φάσμα. Δίνει στη Ρωσία μια σανίδα σωτηρίας για να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τον πόλεμό της στην Ουκρανία. Χρησιμεύει ως στρατηγικός αντιπερισπασμός από τον πόλεμο στην Ουκρανία και προσθέτει πίεση στην υποστήριξη της Ουκρανίας. Τίποτα από αυτά δεν είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης.
Ο ρόλος μας είναι να ενεργούμε υπεύθυνα, να προστατεύουμε τα συμφέροντά μας, να επικεντρωνόμαστε εκ νέου στην υποστήριξή μας προς την Ουκρανία και να αποφεύγουμε μια ευρύτερη σύγκρουση. Ο ιρανικός λαός αξίζει ένα μέλλον όπου τα δικαιώματα και οι ελευθερίες του θα γίνονται σεβαστά, αλλά αυτό το μέλλον πρέπει να αποφασιστεί από τον ίδιο, όχι να επιβληθεί από έξω.
– Θα διαρκέσει αυτός ο πόλεμος; Ή δεν έχει συμφέρον να τον συνεχίσει ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος και άρα θα είναι βραχυπρόθεσμες οι συνέπειες για την ευρωπαϊκή οικονομία;
– Ενα πράγμα είναι σαφές: οι πόλεμοι είναι απρόβλεπτοι και πάντα φέρνουν περισσότερες αρνητικές συνέπειες από τις αρχικά εκτιμώμενες. Είτε υπάρχει κίνητρο στην Ουάσιγκτον να τον παρατείνει είτε όχι, οι συνέπειες είναι ήδη αισθητές. Η Ευρώπη θα πρέπει να βγει από την παθητική της κατάσταση. Θα πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να προστατεύσουμε τα συμφέροντά μας και την οικονομική μας σταθερότητα, και να βοηθήσουμε τους εταίρους μας στην περιοχή.
Να βγούμε μπροστά – Η Ευρώπη θα πρέπει να βγει από την παθητική της κατάσταση. Θα πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να προστατεύσουμε τα συμφέροντά μας και την οικονομική μας σταθερότητα, και να βοηθήσουμε τους εταίρους μας στην περιοχή.
– Ποιες είναι οι σκέψεις σας για τη συνέχεια στο τραπέζι των διαβουλεύσεων με στόχο μια ειρηνευτική συμφωνία στην Ουκρανία;
– Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ρωσία επιθυμεί ειρήνη με την Ουκρανία. Το έχουμε δει αυτό ξανά και ξανά. Οι επιθέσεις εναντίον αμάχων, οι μεταβαλλόμενες απαιτήσεις, οι συνεχείς καθυστερήσεις εγείρουν σοβαρές αμφιβολίες για τις πραγματικές της προθέσεις. Αυτό που βλέπουμε είναι μια στρατηγική για να κερδίσει χρόνο, να ανασυνταχθεί οικονομικά και στρατιωτικά, ενώ παράλληλα προσπαθεί να αποδυναμώσει και να διχάσει τη Δύση.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πόλεμος στο Ιράν σαφώς λειτουργεί υπέρ της Ρωσίας. Αποφέρει περισσότερα χρήματα από την ενέργεια, απομακρύνει την προσοχή από την Ουκρανία και ασκεί πίεση στην ενότητα της Δύσης. Γι’ αυτό πρέπει να παραμείνουμε συγκεντρωμένοι. Κάθε περισπασμός ή διχασμός ενισχύει μόνο τη θέση της Ρωσίας και δυσχεραίνει την επίτευξη μιας δίκαιης και διαρκούς ειρήνης στην Ουκρανία.
– Η αύξηση των αμυντικών δαπανών της Ε.Ε. ενισχύει την περιβόητη στρατηγική αυτονομία της, αλλά ασκεί και πιέσεις στη δημοσιονομική θέση της. Εσείς βλέπετε το ποτήρι μισοάδειο ή μισογεμάτο σε αυτό το νέο τοπίο;
– Θίγω τη σημασία της στρατηγικής μας αυτονομίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. Hταν κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και πολύ καιρό και δεν υπάρχει περιθώριο για δισταγμούς ή καθυστερήσεις αν θέλουμε να παραμείνουμε επίκαιροι. Οι επενδύσεις είναι μεγάλες, αλλά απαραίτητες. Δεν πρόκειται για επιλογή μεταξύ ασφάλειας και δημοσιονομικής πειθαρχίας, πρόκειται για την αναγνώριση ότι χωρίς ασφάλεια, δεν υπάρχει οικονομική σταθερότητα. Υπό αυτήν την έννοια, το ποτήρι είναι σαφώς μισογεμάτο.
Ταυτόχρονα, αυτό ήταν ένα κάλεσμα αφύπνισης για την Ευρώπη ώστε να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλειά της και να σταματήσει να είναι υπερβολικά εξαρτημένη. Αυτό είναι καλό. Αλλά η συνεχής απρόβλεπτη κατάσταση και η έλλειψη σεβασμού στη σχέση δημιουργούν εντάσεις και απειλούν να μας στρέψουν τον ένα εναντίον του άλλου, αντί να μείνουμε ευθυγραμμισμένοι. Και αυτό ακριβώς θέλουν να δουν παράγοντες όπως η Ρωσία.
– Ενστερνίζεστε τις ανησυχίες για την πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης; Η Ελλάδα τυχαίνει να βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες που επωφελήθηκαν περισσότερο από το πρόγραμμα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη συνέχεια.
– Ναι, υπάρχουν βάσιμες ανησυχίες. Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, ειδικά για χώρες όπως η Ελλάδα, και αυτό γίνεται αισθητό. Αλλά το ζήτημα δεν είναι ότι η Ευρώπη έχει έλλειψη χρημάτων. Το πρόβλημα είναι ότι δεν τα χρησιμοποιούμε σωστά. Eχουμε πολλές αποταμιεύσεις στην Ευρώπη, όμως συχνά αυτά τα χρήματα επενδύονται εκτός Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, αντί να στηρίζουν τη δική μας οικονομία.
Επομένως, η προτεραιότητα τώρα δεν είναι να αντικαταστήσουμε τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με περισσότερες δημόσιες δαπάνες, αλλά να διευκολύνουμε τη μετακίνηση ιδιωτικών κεφαλαίων μεταξύ των κρατών-μελών και στην πραγματική οικονομία. Γι’ αυτό η ολοκλήρωση της Eνωσης Κεφαλαιαγορών είναι το «κλειδί» αν θέλουμε να παραμείνουμε ανταγωνιστικοί. Η έκθεση Ντράγκι βρίσκεται στο τραπέζι εδώ και δύο χρόνια. Η διάγνωση είναι σαφής, η λύση υπάρχει, αλλά υπήρξε πολύ μικρή παρακολούθηση. Η έλλειψη δράσης από την Επιτροπή είναι ένα σαφές λάθος. Αυτό είναι πολύ απογοητευτικό. Για χώρες όπως η Ελλάδα, το «κλειδί» τώρα είναι να αξιοποιήσουν την πρόοδο που έχει σημειωθεί και να συνεχίσουν τις μεταρρυθμίσεις που φέρνουν επενδύσεις και στηρίζουν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.
Η Ελλάδα είναι πάροχος ασφαλείας για την Ε.Ε.
– Η Κύπρος έχει κάνει σαφή την επιθυμία της να ενταχθεί κάποια στιγμή στο ΝΑΤΟ. Πώς αξιολογείτε τον ρόλο της Λευκωσίας στην Ανατολική Μεσόγειο και ποιες είναι οι παρατηρήσεις σας ως προς την αντίδραση της Τουρκίας απέναντι στην ευρωπαϊκή κινητοποίηση γύρω από την Κύπρο, με αφορμή τον πόλεμο στο Ιράν και τις προεκτάσεις του;
– Η Κύπρος διαδραματίζει σημαντικό γεωγραφικό και πολιτικό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο. Οποιαδήποτε απόφαση για την ένταξη στο ΝΑΤΟ θα πρέπει να ληφθεί από την Κύπρο. Αυτό που βλέπουμε στην περιοχή είναι άμεση συνέπεια του πολέμου στο Ιράν. Αυξάνει τις εντάσεις και δημιουργεί νέες ανησυχίες για την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο. Ολα τα εμπλεκόμενα μέρη πρέπει να ενεργήσουν με αυτοσυγκράτηση. Πρέπει να αποφύγουμε περαιτέρω κλιμάκωση και να παραμείνουμε επικεντρωμένοι στη σταθερότητα. Αυτό σημαίνει επίσης ότι θα διατηρήσουμε ανοιχτό τον διάλογο, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, διασφαλίζοντας παράλληλα την ασφάλεια και τη σταθερότητα της Κύπρου.
– Η Ελλάδα έσπευσε από την πρώτη στιγμή να υποστηρίξει την Κύπρο στην τρέχουσα συγκυρία, δίνοντας τον τόνο σε επίπεδο Ε.Ε. Ποιες είναι οι σκέψεις σας για τη συμβολή της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή άμυνα και πώς παρακολουθείτε από την πλευρά σας τη συζήτηση περί ενίσχυσης της αμυντικής συνεργασίας της Ευρώπης με την Τουρκία;
– Η Ελλάδα αποτελεί ισχυρό πυλώνα της νότιας πλευράς μας και επαινώ την ηγεσία και την επιρροή του πρωθυπουργού Μητσοτάκη στην Ευρώπη και πέρα από αυτήν. Η Ελλάδα έχει εκτεταμένη εμπειρία στην ασφάλεια στη θάλασσα και οι τελευταίες αμυντικές επενδύσεις σε αεροπορικά συστήματα και συστήματα κατά των drones είναι καθοριστικές για την ήπειρο. Hταν εντυπωσιακό να τη βλέπουμε να μεταμορφώνεται από περιφερειακό παράγοντα σε πάροχο ασφαλείας για την Ε.Ε.
Η συζήτηση για την Τουρκία είναι περίπλοκη. Η Τουρκία είναι ένας σημαντικός παράγοντας στην περιοχή, αλλά υπάρχουν και σαφείς ανησυχίες, ειδικά όσον αφορά την κυριαρχία των κρατών-μελών της Ε.Ε. Θα πρέπει να συνεργαζόμαστε όπου εξυπηρετεί τα συμφέροντά μας, αλλά να είμαστε πολύ σαφείς ως προς τις αρχές μας. Είμαστε ισχυροί όταν όλα τα μέλη προστατεύονται.
