Για «προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα μέτρα» δεσμεύθηκε η πρόεδρος της Κομισιόν προκειμένου να συγκρατηθούν οι αυξήσεις στις τιμές ενέργειας, που έχουν προκληθεί από την κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Η Σύνοδος Κορυφής της Ε.Ε. ολοκληρώθηκε χθες στη «σκιά» της νέας γεωπολιτικής κρίσης που έχει προκαλέσει εκτίναξη των τιμών ενέργειας, ανησυχία για τις επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία, την ασφάλεια της Ε.Ε., καθώς και για νέες μεταναστευτικές ροές. Σαφές μήνυμα ότι δεν θα επαναληφθούν φαινόμενα της μεταναστευτικής κρίσης του 2015 έστειλε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ενώ στήριξε έμπρακτα τη Λευκωσία τονίζοντας ότι «η ασφάλεια της Κύπρου είναι η ασφάλεια της Ε.Ε.».
Στο επίκεντρο των συζητήσεων των «27» βρέθηκε η ανάγκη για άμεσες αλλά και διαρθρωτικές παρεμβάσεις, προκειμένου να συγκρατηθούν οι αυξανόμενοι λογαριασμοί ηλεκτρικής ενέργειας. Η εκτίναξη των τιμών φυσικού αερίου, που καταγράφηκε μετά τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές στο Κατάρ και την αστάθεια γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, έχει ήδη μεταφερθεί στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για την ανάπτυξη εθνικών σχεδίων στήριξης: «Θα εργαστούμε στενά με τα κράτη-μέλη, που αναπτύσσουν εθνικά σχήματα, για να μετριάσουμε περαιτέρω τον αντίκτυπο του κόστους καυσίμων στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας».
Αμεσα μέτρα για την κρίση τιμών
Στα άμεσα μέτρα περιλαμβάνεται η μεγαλύτερη ευελιξία στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, ώστε κυβερνήσεις να μπορούν να επιδοτήσουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά, καθώς και προτάσεις για μείωση της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια – με στόχο να καταστεί φθηνότερη από τα ορυκτά καύσιμα.
Παράλληλα, η Κομισιόν προωθεί νέα νομοθεσία για τη μείωση των χρεώσεων δικτύου, ιδίως για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Κομβικό ρόλο στη στρατηγική της Ε.Ε. εξακολουθεί να διαδραματίζει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS), που αποτέλεσε και το πιο «αμφιλεγόμενο» ζήτημα της χθεσινής συνόδου. Αρκετές χώρες, κυρίως από την Ανατολική Ευρώπη, ζήτησαν την αναθεώρηση ή ακόμη και την αναστολή του μηχανισμού, θεωρώντας ότι επιβαρύνει το ενεργειακό κόστος, ενώ η Ιταλία εδώ και καιρό ζητά ριζικές αλλαγές.
Δυνατότητα επειγόντων εθνικών μέτρων
Η πρόεδρος της Κομισιόν υποσχέθηκε αναθεώρηση έως τον Ιούλιο του 2026, αλλά όχι κατάργησή του. Λόγω της τρέχουσας κρίσης, που πλήττει ιδιαίτερα την Ιταλία, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για τη βαριά βιομηχανία πέραν του 2034.
Για την Ιταλίδα πρωθυπουργό, Τζόρτζια Μελόνι, πάντως ένα «στοίχημα» κερδήθηκε, καθώς όπως τόνισε η Σύνοδος άνοιξε τον δρόμο για πιο ευέλικτες εθνικές παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας. Οπως δήλωσε, «καταφέραμε να συμπεριληφθεί στα συμπεράσματα του Συμβουλίου η δυνατότητα εισαγωγής επειγόντων εθνικών μέτρων», τονίζοντας ότι αυτό θα διευκολύνει τις διαπραγματεύσεις με την Κομισιόν για νέο πακέτο στήριξης των καταναλωτών.
Η Κομισιόν ανακοίνωσε, παράλληλα, τη δημιουργία ταμείου ύψους 30 δισ. ευρώ που θα χρηματοδοτηθεί από έσοδα του ETS και θα στηρίξει επενδύσεις στην απανθρακοποίηση. «Τα βασικά στοιχεία είναι η ταχύτητα και η αλληλεγγύη», σημείωσε η Φον ντερ Λάιεν, προσθέτοντας ότι «οι χώρες με χαμηλότερο εισόδημα θα έχουν εγγυημένη πρόσβαση σε αυτή τη σημαντική χρηματοδοτική στήριξη».
«Μορατόριουμ» στις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές
Εντονη ανησυχία για την κλιμάκωση της βίας στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις της στην παγκόσμια και, κυρίως, την ευρωπαϊκή οικονομία εξέφρασαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες.
Στα συμπεράσματα της Συνόδου περιλαμβάνεται έκκληση για «αποκλιμάκωση και μέγιστη αυτοσυγκράτηση», καθώς και για προστασία των αμάχων και των κρίσιμων υποδομών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις ενεργειακές και υδάτινες εγκαταστάσεις, με τους ηγέτες να ζητούν «μορατόριουμ σε επιθέσεις» που επιδεινώνουν τον κίνδυνο ενεργειακής κρίσης. Η προσθήκη αυτή έγινε με πρωτοβουλία της Γαλλίας.
Ο Γάλλος πρόεδρος, άλλωστε, δήλωσε μετά τη λήξη της Συνόδου ότι το Παρίσι εξετάζει πρωτοβουλίες στο πλαίσιο του ΟΗΕ για την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ: «Εχουμε ξεκινήσει διερευνητική διαδικασία, θα δούμε αν θα επιτύχει», ανέφερε, ξεκαθαρίζοντας ότι αυτή αφορά μια συνεργασία με τα Ηνωμένα Εθνη.
Σαφές μήνυμα στήριξης της Κύπρου
Ιδιαίτερη αναφορά στα συμπεράσματα γίνεται και στην Κύπρο, το «κράτος-μέλος της Ε.Ε που έχει επηρεαστεί περισσότερο από την τρέχουσα κρίση» όπως τόνισε η πρόεδρος της Κομισιόν, για να προσθέσει ότι «η ασφάλεια της Κύπρου είναι η ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Eνωσης», στέλνοντας μήνυμα αλληλεγγύης. Οι «27» άλλωστε εξέφρασαν τη στήριξή τους προς τη Λευκωσία, ενώ παράλληλα επιβεβαίωσαν την ετοιμότητά τους να συμβάλουν στη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, εφόσον το επιτρέψουν οι συνθήκες.
Ξεχωριστή αναφορά έγινε με νέα προσθήκη στα συμπεράσματα της Συνόδου και στο ζήτημα των βρετανικών βάσεων στο νησί. «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνωρίζει την πρόθεση της Κύπρου να ξεκινήσει συζητήσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις βάσεις του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο και είναι έτοιμο να παράσχει βοήθεια, όποτε αυτό κριθεί απαραίτητο», επισημαίνεται.
Τόσο η Κύπρος όσο και η Ελλάδα έθεσαν πάντως το θέμα της ενίσχυσης και της ενδυνάμωσης της λεγόμενης ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής 42 (7), της ευρωπαϊκής ρήτρας άμυνας, καθώς εκτιμούν ότι μετά τα τελευταία γεγονότα έχει δημιουργηθεί «μομέντουμ» για τη δημιουργία σαφούς πλαισίου λειτουργίας του.
«Φρένο» σε νέα μεταναστευτική κρίση
Εν μέσω έντονων ανησυχιών για ενδεχόμενη νέα μεταναστευτική κρίση λόγω της τρέχουσας κρίσης με τον πόλεμο στο Ιράν, η πρόεδρος της Κομισιόν έστειλε σαφές μήνυμα ότι «δεν θα επιτρέψουμε να υπάρξει επανάληψη του 2015». Τόνισε παράλληλα ότι η Ε.Ε διαθέτει πλέον «ισχυρότερα εξωτερικά σύνορα και υπηρεσίες», ενώ υπογράμμισε την ανάγκη προετοιμασίας, ακόμη και αν δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις για μαζικές ροές.
Με πρωτοβουλία της Δανίας και της Ιταλίας προστέθηκε, μάλιστα, ειδική παράγραφος στα συμπεράσματα της Συνόδου, όπου σημειώνεται ότι παρότι η σύγκρουση «δεν έχει μεταφραστεί σε άμεσες μεταναστευτικές ροές προς την Ευρωπαϊκή Eνωση», απαιτείται «υψηλό επίπεδο επαγρύπνησης». Οι «27» δηλώνουν αποφασισμένοι να αποφύγουν μια νέα κρίση, δεσμευόμενοι να αξιοποιήσουν «διπλωματικά, νομικά, επιχειρησιακά και χρηματοδοτικά εργαλεία» για την πρόληψη ανεξέλεγκτων μετακινήσεων και τη διατήρηση της ασφάλειας στην Ευρώπη.
