Το ζήτημα της ενέργειας αναμένεται να κυριαρχήσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, που ξεκινά αύριο, Πέμπτη, στις Βρυξέλλες με κύριο άξονα τις επίμονα υψηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη λόγω και της συνεχιζόμενης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και, κυρίως, τις επιπτώσεις τους τόσο στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας όσο και στα νοικοκυριά.
Ωστόσο, παρά την «πίεση» αρκετών κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης για άμεσες παρεμβάσεις, οι προσδοκίες για ριζικές αποφάσεις παραμένουν περιορισμένες, με τις Βρυξέλλες να προσανατολίζονται περισσότερο σε μια γενική πολιτική κατεύθυνση και σε εντολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει συγκεκριμένες προτάσεις το προσεχές διάστημα.
Σύμφωνα με το τελευταίο προσχέδιο των συμπερασμάτων, που έχει δει η «Κ», οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να καλέσουν την Επιτροπή να συνεχίσει την αξιολόγηση των επιπτώσεων των πρόσφατων γεωπολιτικών εξελίξεων –ιδίως της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή– στις τιμές ενέργειας, στην ασφάλεια εφοδιασμού και στις αλυσίδες αξίας, και να προτείνει κατάλληλα μέτρα. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη συντονισμένης ευρωπαϊκής απάντησης, καθώς η άνοδος των τιμών πλήττει με διαφορετική ένταση τα κράτη-μέλη.
Η συζήτηση μεταξύ των ηγετών αναμένεται, πάντως, να είναι πολιτικά δύσκολη. Οσον αφορά τη φορολογία, τα τιμολόγια δικτύου, τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, και το ETS, «υπάρχουν διαφορετικές θέσεις» παραδέχθηκε χθες Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Οι διαφωνίες εστιάζονται τόσο στο εύρος όσο και στη φύση των παρεμβάσεων: χώρες όπως η Ιταλία ζητούν πιο δραστικά μέτρα, ακόμη και παρεμβάσεις στο σύστημα εμπορίας εκπομπών (ETS), ενώ άλλες, όπως η Γερμανία, εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές, δίνοντας έμφαση στη διατήρηση της σταθερότητας της αγοράς.
Η Ισπανία, από την πλευρά της, υπερασπίζεται τον ρόλο του ETS ως θεμέλιο της ευρωπαϊκής ενεργειακής και κλιματικής πολιτικής. Παρά τις αποκλίσεις, υπάρχει κοινή διάγνωση του προβλήματος –οι υψηλές τιμές–, αλλά όχι συμφωνία ως προς τη «θεραπεία».
Στο βραχυπρόθεσμο επίπεδο, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε μέτρα που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις αυξήσεις, ιδίως εν μέσω της νέας ενεργειακής αναταραχής, που συνδέεται με τη Μέση Ανατολή. Πάντως, αξιωματούχος της Ε.Ε έσπευσε να διευκρινίσει χθες ότι «η κατάσταση προς το παρόν δεν είναι συγκρίσιμη με εκείνη του 2022».
Σε κάθε περίπτωση, σε ό,τι αφορά τα βραχυπρόθεσμα μέτρα ενδιαφέρον έχει ότι στην πρόσφατη επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες –ενόψει της Συνόδου Κορυφής– η πρόεδρος της Κομισιόν άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο χαλάρωσης των κανόνων κρατικών ενισχύσεων, επιβολής ανώτατων ορίων στις τιμές του φυσικού αερίου, καθώς και αναδιανομής υπερκερδών από μονάδες παραγωγής ενέργειας.
Ωστόσο, η ίδια επισημαίνει στην επιστολή της ότι τέτοιες παρεμβάσεις θα πρέπει να είναι στοχευμένες και προσωρινές, ώστε να αποφευχθούν στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά και να διατηρηθούν τα επενδυτικά σήματα για καθαρή ενέργεια.
Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, οι συζητήσεις θα επικεντρωθούν στο διαρθρωτικό πρόβλημα των υψηλότερων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Παράγοντες όπως το κόστος του φυσικού αερίου, η φορολογία, τα τιμολόγια δικτύου και το ίδιο το ETS βρίσκονται στο «μικροσκόπιο», χωρίς ωστόσο να αναμένεται άμεση ή ριζική αναθεώρηση του τελευταίου. Αντίθετα, ζητείται από την Κομισιόν «εκσυγχρονισμός» του έως το καλοκαίρι του 2026 και, γενικά, εξετάζονται πιο στοχευμένες προσαρμογές, όπως η αντιμετώπιση της μεταβλητότητας των τιμών του άνθρακα και η ενίσχυση της στήριξης προς ενεργοβόρες βιομηχανίες.
Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, η κατεύθυνση φαίνεται σαφής: επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών και ενίσχυση των διασυνδέσεων και υποδομών, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και τη σταθεροποίηση των τιμών.
Οπως αναμένεται να επισημανθεί και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η μετάβαση αυτή θεωρείται το βασικό «εργαλείο» για τη διασφάλιση προσιτής και ασφαλούς ενέργειας στο μέλλον.
Ουσιαστικά, η Σύνοδος δεν πρόκειται να καταλήξει σε άμεσες λύσεις, αλλά σε έναν «οδικό χάρτη», που θα δώσει πολιτική καθοδήγηση προς την Κομισιόν, περιορισμένες τεχνικές παρεμβάσεις βραχυπρόθεσμα και διατήρηση της στρατηγικής πορείας προς την απανθρακοποίηση ως βασική απάντηση στην ενεργειακή κρίση.
