Ο πόλεμος στο Ιράν προκαλεί σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά λιπασμάτων και εντείνει τους φόβους για επιδείνωση της επισιτιστικής ασφάλειας, ιδίως στις φτωχότερες χώρες.
Στον πυρήνα της κρίσης βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων. Από την έναρξη των συγκρούσεων, η διέλευση έχει περιοριστεί, ενώ παράλληλα πλήγματα με πυραύλους και drones στον Περσικό Κόλπο έχουν οδηγήσει σε διακοπή παραγωγής σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Η παραγωγή λιπασμάτων είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ενέργεια, καθώς έως και το 70% του κόστους βασίζεται στο φυσικό αέριο. Η διακοπή της ενεργειακής ροής έχει αναγκάσει εργοστάσια λιπασμάτων στη Μέση Ανατολή να αναστείλουν ή να περιορίσουν τη λειτουργία τους, σε μια χρονική στιγμή κρίσιμη για τους αγρότες του βόρειου ημισφαιρίου που ετοιμάζονται για τις εαρινές σπορές.
Οι επιπτώσεις είναι άμεσες στην επισιτιστική αλυσίδα. Περίπου το ήμισυ της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων εξαρτάται από τη χρήση λιπασμάτων, ενώ σε ορισμένες χώρες το κόστος τους αντιστοιχεί έως και στο 50% της παραγωγής σιτηρών.
Τα αζωτούχα λιπάσματα, όπως τα λιπάσματα ουρίας, θεωρούνται κρίσιμα, καθώς η μη χρήση τους ακόμη και για μία περίοδο καλλιέργειας μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση των αποδόσεων. Η αγορά της ουρίας βρισκόταν ήδη υπό πίεση πριν από τη σύγκρουση στο Ιράν, λόγω της μείωσης της παραγωγής στην Ευρώπη μετά την απώλεια του φθηνού ρωσικού αερίου και των περιορισμών που επέβαλε η Κίνα στις εξαγωγές για να διασφαλίσει την εγχώρια επάρκεια.
Η τρέχουσα κρίση έχει επιδεινώσει την κατάσταση. Στο Κατάρ, η Qatar Energy ανέστειλε τη λειτουργία της μεγαλύτερης μονάδας παραγωγής ουρίας στον κόσμο, μετά τη διακοπή της παραγωγής φυσικού αερίου λόγω επιθέσεων σε εγκαταστάσεις LNG. Στην Ινδία, τρία μεγάλα εργοστάσια μείωσαν την παραγωγή, καθώς περιορίστηκαν οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από το Κατάρ. Η Ινδία, που φιλοξενεί σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πληθυσμού, εξαρτάται σε ποσοστό άνω του 40% από εισαγωγές λιπασμάτων από τη Μέση Ανατολή.
Αντίστοιχα, το Μπανγκλαντές ανέστειλε τη λειτουργία τεσσάρων εκ των πέντε εργοστασίων του, ενώ στην Αίγυπτο η παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων απειλείται μετά τη διακοπή των εξαγωγών φυσικού αερίου από το Ισραήλ.
Στη Βραζιλία, που εξαρτάται σχεδόν πλήρως από εισαγωγές ουρίας, περίπου το ήμισυ των ποσοτήτων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.
Στις ΗΠΑ, αγρότες αναφέρουν ήδη ελλείψεις στην αγορά, με τη χώρα να υπολείπεται περίπου κατά 25% σε σχέση με τις συνήθεις ποσότητες για την εποχή. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εξαγωγές ουρίας εκτιμάται ότι θα περιοριστούν σημαντικά.
Οι τιμές έχουν ήδη εκτοξευθεί. Στη Μέση Ανατολή, οι τιμές εξαγωγής της ουρίας αυξήθηκαν κατά περίπου 40%, ξεπερνώντας τα 700 δολάρια ανά τόνο, ενώ στις ΗΠΑ καταγράφονται αυξήσεις έως και 32%. Αναλυτές προειδοποιούν ότι, εάν η σύγκρουση παραταθεί, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων ενδέχεται να διπλασιαστούν.
Η δυνατότητα αναπλήρωσης των απωλειών θεωρείται περιορισμένη. Η Μέση Ανατολή κατέχει κυρίαρχο ρόλο στην παγκόσμια αγορά, ενώ η Ρωσία –ο μεγαλύτερος εξαγωγέας λιπασμάτων– αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω επιθέσεων με drones και η Κίνα συνεχίζει να περιορίζει τις εξαγωγές της.
