Της Αλεξάνδρας Βουδούρη
ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Βλέποντας τις τιμές της ενέργειας να ανεβαίνουν και τις πληθωριστικές πιέσεις να εντείνονται μόλις οκτώ μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου για το Κογκρέσο, ο Αμερικανός πρόεδρος πιέζει εκ νέου τους συμμάχους των ΗΠΑ, αλλά και την Κίνα, να τον συνδράμουν στη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Από την πλευρά τους πάντως, η Γερμανία, η Βρετανία και η Γαλλία, όπως και άλλα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, παρά τις απειλές του Αμερικανού προέδρου ότι το μέλλον της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας δεν θα είναι ευοίωνο εάν δεν τον συνδράμουν, απέρριψαν την αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Το ζήτημα της εξασφάλισης ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ απασχόλησε τη συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στις Βρυξέλλες, που ωστόσο δεν επέδειξαν ιδιαίτερη διάθεση να επεκτείνουν την «εντολή» της ευρωπαϊκής ναυτικής αποστολής «Ασπίδες» πέραν της Ερυθράς Θάλασσας, όπως ανέφερε η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας.
Παρά την απορριπτική στάση του συνόλου των ευρωπαϊκών κρατών έναντι του αιτήματος του Αμερικανού προέδρου, ο ίδιος εμφανίστηκε χθες βέβαιος ότι θα συγκροτηθεί συνασπισμός για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο, ο Ντόναλντ Τραμπ είπε ότι μίλησε την Κυριακή με τον Γάλλο πρόεδρο και εκτίμησε πως η Γαλλία «θα βοηθήσει». Παράλληλα, δήλωσε ότι εξεπλάγη από τη στάση της Βρετανίας, σημειώνοντας ότι δεν ήταν ικανοποιημένος, όμως πρόσθεσε πως «ίσως τελικά εμπλακεί».
Γερμανία, Βρετανία και Γαλλία απέρριψαν την αποστολή στρατιω-τικών δυνάμεων, παρά τις απειλές του Αμερικανού προέδρου για το μέλλον του ΝΑΤΟ.
Νωρίτερα χθες, βεβαίως, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απέρριψαν η μία μετά την άλλη το αίτημα του Τραμπ –που διατύπωσε μέσω συνέντευξής του στους Financial Times την Κυριακή– ότι οι σύμμαχοι του NATO και η Κίνα θα πρέπει να βοηθήσουν να σταματήσουν οι επιθέσεις του Ιράν με drones, πυραύλους και νάρκες εναντίον πλοίων που διασχίζουν το ζωτικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα, ενώ το Πεκίνο δεν έκανε επισήμως κανένα σχόλιο σε σχέση με τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου, αναφέροντας μόνο ότι διατηρεί επικοινωνία με όλες τις πλευρές με στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης και την επίτευξη εκεχειρίας. Ο Τραμπ «απείλησε» εκ νέου τους συμμάχους ότι «αν δεν υπάρξει απάντηση ή η απάντηση είναι αρνητική», θα είναι πολύ κακό «για το μέλλον του ΝΑΤΟ».
Τα ευρωπαϊκά «όχι»
Κατηγορηματικά αντίθετο ως προς την απαίτηση της Ουάσιγκτον εμφανίστηκε το Βερολίνο, που ξεκαθάρισε ότι δεν θα μετάσχει στον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν. «Δεν διαθέτουμε εντολή από τα Ηνωμένα Eθνη, την Ε.Ε. ή το ΝΑΤΟ», τόνισε ο Γερμανός καγκελάριος, για να προσθέσει ότι «αυτός ο πόλεμος δεν αποτελεί υπόθεση του ΝΑΤΟ». Ο Φρίντριχ Μερτς υπενθύμισε επίσης ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν είχαν διαβουλευθεί με τη Γερμανία πριν από την έναρξη του πολέμου, ενώ σε ό,τι αφορά το Ιράν δεν υπήρξε ποτέ κοινή απόφαση για το αν θα έπρεπε να υπάρξει στρατιωτική εμπλοκή. «Γι’ αυτό και δεν τίθεται το ερώτημα πώς η Γερμανία θα μπορούσε να εμπλακεί στρατιωτικά εδώ», επισήμανε.
Και το Παρίσι απορρίπτει το αίτημα του Τραμπ να αποστείλει στρατιωτική βοήθεια ως προς το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Η Γαλλία συγκεκριμένα εξετάζει την ανάπτυξη ναυτικής στρατιωτικής δύναμης, ωστόσο, μόνον όταν θα σταματήσει ο πόλεμος, σύμφωνα με πρόσωπο, που γνωρίζει τη στρατηγική της γαλλικής κυβέρνησης. Υπό καθεστώς ανωνυμίας –λόγω της ευαισθησίας του ζητήματος– το ίδιο πρόσωπο εξήγησε ότι η γαλλική κυβέρνηση είναι ήδη σε επαφή με χώρες της Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένων κρατών-μελών της Ε.Ε, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία, αλλά και χωρών του Κόλπου για δημιουργία κοινής δύναμης περιπολίας, μετά το τέλος των συγκρούσεων. Η αποστολή αυτή θα μπορεί, δηλαδή, να αναπτυχθεί μόνον όταν το επιτρέψει η κατάσταση και θα απαιτηθεί συντονισμός και μηχανισμοί αποφυγής συγκρούσεων με το Ομάν και το Ιράν που ελέγχουν τα Στενά του Ορμούζ.
Και η Ιταλία, άλλωστε, παρά τις θερμές σχέσεις της κυβέρνησης Μελόνι με την αμερικανική διοίκηση αντέδρασε χθες αρκετά επιφυλακτικά ως προς το αίτημα του Τραμπ. Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι ανέφερε χθες ότι η Ρώμη υποστηρίζει την ενίσχυση των ναυτικών αποστολών της Ε.Ε. στην Ερυθρά Θάλασσα, όμως, επισήμανε ότι αυτές δεν μπορούν να επεκταθούν στα Στενά του Ορμούζ. «Δεν πιστεύω ότι αυτές οι αποστολές μπορούν να επεκταθούν ώστε να περιλαμβάνουν τα Στενά του Ορμούζ, ιδίως επειδή πρόκειται για αποστολές κατά της πειρατείας και αμυντικού χαρακτήρα», υπογράμμισε.
Ο συνεχιζόμενος πόλεμος ενδέχεται να οδηγήσει σε αναβολή το πολυαναμενόμενο ταξίδι του Τραμπ στο Πεκίνο,
που είναι προγραμματισμένο σε δύο εβδομάδες.
Στις Βρυξέλλες, η Κάγια Κάλας ανέφερε ότι «αυτός ο πόλεμος δεν είναι δικός μας» και ξεκαθάρισε ότι, ενώ η Ευρώπη θεωρεί «επείγουσα προτεραιότητα» την επανεκκίνηση των μεταφορών μέσω των Στενών του Ορμούζ και την προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας στην περιοχή, ωστόσο, στη συζήτηση των υπουργών Εξωτερικών χθες δεν υπήρξε «διάθεση» να αλλάξει η φύση της επιχείρησης «Ασπίδες» –που περιορίζεται στην προστασία των πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα έναντι των ανταρτών Χούθι της Υεμένης– και να καλύψει την περιοχή των Στενών. «Κανείς δεν θέλει να εμπλακεί ενεργά σε αυτόν τον πόλεμο», είπε χαρακτηριστικά.
Την ίδια ώρα, στο Λονδίνο ο Βρετανός πρωθυπουργός ξεκαθάριζε ότι η χώρα του δεν θα παρασυρθεί στον ευρύτερο πόλεμο. «Ενώ θα λάβουμε τα απαραίτητα μέτρα για να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας και τους συμμάχους μας, δεν θα παρασυρθούμε σε έναν ευρύτερο πόλεμο», σημείωσε. Παρότι ο Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι συνεργάζεται με συμμάχους βάσει σχεδίου για άνοιγμα των Στενών, απέρριψε το αίτημα Τραμπ να σταλούν βρετανικά πολεμικά πλοία για τη διασφάλιση της κρίσιμης ναυτιλιακής οδού και ξεκαθάρισε ότι δεν θα υπάρξει εμπλοκή του ΝΑΤΟ. «Να είμαι σαφής: Αυτό δεν θα είναι και ποτέ δεν σχεδιάστηκε να είναι αποστολή του ΝΑΤΟ», τόνισε.
Ουσιαστικά, τα ευρωπαϊκά κράτη απορρίπτουν στρατιωτική εμπλοκή στον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο εναντίον του Ιράν, παρότι πλήττονται από την άνοδο των τιμών της ενέργειας. Ο συνεχιζόμενος πόλεμος ενδέχεται να οδηγήσει σε αναβολή το πολυαναμενόμενο ταξίδι του Τραμπ στην Κίνα, σε δύο εβδομάδες. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ έσπευσε, πάντως, να διευκρινίσει ότι τυχόν αναβολή δεν σημαίνει ότι επιδιώκεται «πίεση» στο Πεκίνο σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ ή ό,τι οφείλεται στις διαφωνίες των δύο πλευρών σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράν. «Ο πρόεδρος θέλει να παραμείνει στην Ουάσιγκτον για να συντονίζει τον πόλεμο και ένα ταξίδι στο εξωτερικό σε μια τέτοια στιγμή ίσως να μην είναι το ιδανικό», σχολίασε ο Αμερικανός ΥΠΟΙΚ.
Τα 33 χιλιόμετρα που μπορεί να κρίνουν την έκβαση του πολέμου
Του Βασίλη Κωστούλα
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το μοναδικό θαλάσσιο πέρασμα για τις εξαγωγές πετρελαίου και LNG των αραβικών χωρών. Το γεγονός ότι ο κύριος όγκος τους καταλήγει στην Κίνα ανήκει ενδεχομένως στους λόγους για τους οποίους οι δυνητικές επιπλοκές στην αντίστοιχη διαδρομή δεν πτόησαν τις ΗΠΑ κατά τη λήψη της απόφασης να επιτεθούν στο Ιράν.
Οι αγορές τιμολογούν περισσότερο την ανασφάλεια και λιγότερο
την τρέχουσα προσφορά ενεργειακών αποθεμάτων.
Το πρόβλημα είναι ότι οι αγορές τιμολογούν αυτές τις ώρες περισσότερο την ανασφάλεια που διέπει την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και λιγότερο την τρέχουσα προσφορά ενεργειακών αποθεμάτων. Εξάλλου, αν η Κίνα αναζητήσει ενέργεια από άλλες πηγές, θα ασκήσει περαιτέρω ανοδικές πιέσεις στις τιμές διεθνώς.
Τα Στενά του Ορμούζ διαμορφώνουν μια πλωτή οδό η οποία συνδέει τον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν. Αποτελούν τη μοναδική θαλάσσια διαδρομή για τις εξαγωγές από τον πλούσιο σε ενεργειακά αποθέματα Κόλπο. Eχουν μήκος περίπου 150 χλμ. και πλάτος 33 χλμ. στο στενότερο σημείο τους. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός του ΟΗΕ έχει αναγνωρίσει δύο λωρίδες διέλευσης με πλάτος λιγότερο από 4 χλμ. Οι δύο λωρίδες χωρίζονται από ζώνη ασφαλείας επίσης κάτω των 4 χλμ. Τα στενά όρια του συστήματος διαχωρισμού κυκλοφορίας προσφέρουν στα διερχόμενα πλοία περιορισμένο χώρο για ελιγμούς και κατ’ επέκταση μικρή δυνατότητα αποφυγής εμποδίων.
Το Ιράν έχει πολλά βέλη στη φαρέτρα του για να διαταράσσει την κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ:
• Απειλή ότι θα επιτίθεται σε οποιοδήποτε πλοίο επιχειρεί τη διέλευση.
• Χτυπήματα με πυραύλους και drones.
• Τοποθέτηση ναρκών εν είδει αυτοματοποιημένου σαμποτάζ.
• Παρενόχληση πλοίων με σμήνη μικρών σκαφών.
• Διαταραχή στην ασφάλιση των πλοίων λόγω της διαμορφωθείσας κατάστασης.
Υπό κανονικές συνθήκες, τα τάνκερ που διέρχονται από τα Στενά μεταφέρουν καθημερινά σχεδόν 20 εκατ. βαρέλια πετρέλαιο από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ, το Ιράκ και το Κατάρ. Η ποσότητα αυτή αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 80% των εξαγωγών πετρελαίου από τον Κόλπο και αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 1/5 της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Σημαντικές είναι και οι εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου, κυρίως από το Κατάρ. Περίπου το 20% του παγκόσμιου LNG διακινείται μέσω του Ορμούζ.
Οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, εφόσον παραταθούν,
είναι σε θέση να προκαλέσουν ντόμινο στην παγκόσμια αγορά.
Σχεδόν το 40% των εξαγωγών πετρελαίου της περιοχής καταλήγει στην Κίνα, το 35% σε χώρες της υπόλοιπης Ασίας και το 15% στην Ινδία. Στην Ευρώπη καταλήγει λιγότερο από το 5%. Ο κύριος όγκος των εξαγωγών LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αφορά επίσης την Ασία. Στην Ευρώπη καταλήγει περίπου το 10%. Ωστόσο, εφόσον παραταθούν, οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα είναι σε θέση να προκαλέσουν ντόμινο στην παγκόσμια αγορά, δεδομένου ότι θα ανακατευθύνουν αποθέματα από άλλες πηγές και θα αυξήσουν περαιτέρω τις τιμές.
Σημειωτέον, οι εναλλακτικές διαδρομές για τη μεταφορά ενέργειας από τον Κόλπο εξαντλούνται στους αγωγούς αργού πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, οι οποίοι είναι σε θέση να απορροφήσουν ένα μέρος μόνο της παραγωγής· έχουν διαθέσιμη χωρητικότητα από 3,5 mb/d έως 5,5 mb/d.
Η εργαλειοποίηση της οικονομίας για την επίτευξη γεωπολιτικών αποτελεσμάτων είναι μια τακτική με την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ είναι απολύτως εξοικειωμένος. Από αυτήν την άποψη, δεν μπορεί να μη γνώριζε ότι το ιρανικό καθεστώς, εφόσον θα αντιμετώπιζε υπαρξιακή απειλή, θα χρησιμοποιούσε κάθε δυνατότητα να παρεμβαίνει στα Στενά του Ορμούζ, για να αντισταθμίσει την αδυναμία του έναντι της αμερικανοϊσραηλινής στρατιωτικής ισχύος.
Η παγκόσμια προσφορά ενέργειας βρισκόταν σε υψηλό επίπεδο πριν από την έναρξη της κρίσης –αντίστοιχα και τα αποθέματα της Κίνας– και τώρα ενισχύθηκε περαιτέρω μέσα από την αποδέσμευση μέρους των αποθεμάτων ασφαλείας από τα μέλη της Διεθνούς Οργάνωσης Ενέργειας (ΙΕΑ). Με άλλα λόγια, σε αυτήν τη φάση, η αγορά δεν αντιμετωπίζει άμεσα ζήτημα επάρκειας. Ωστόσο, οι τιμές ήδη αυξάνονται μπροστά στην ανασφάλεια που προκαλεί η επέμβαση στο Ιράκ και δη το σενάριο μιας παρατεταμένης επιχείρησης.
Ο τελικός αντίκτυπος του πολέμου στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, και κατ’ επέκταση στην οικονομία, θα εξαρτηθεί αφενός από τις ζημιές που θα προκληθούν στις ενεργειακές υποδομές της Μέσης Ανατολής, αφετέρου και κυρίως από τη διάρκεια των διαταραχών στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ· δεν μπορεί παρά να το είχε και να το έχει υπόψη ο πρόεδρος των ΗΠΑ.
