ΟΞΦΟΡΔΗ. Λιγότερα αγόρια από ό,τι κορίτσια γεννιούνται όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει πάνω από 20 βαθμούς Κελσίου, σύμφωνα με νέα μελέτη επιστημονικής ομάδας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.
Η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι η έκθεση στη ζέστη μπορεί να αυξήσει τη προγεννητική θνησιμότητα στα αρχικά στάδια της κύησης, ιδιαίτερα μεταξύ αρσενικών εμβρύων. Εδώ και πολλά χρόνια, η αναλογία γεννήσεων αγοριών και κοριτσιών θεωρείτο σταθερή και εξαρτώμενη από γενετικούς παράγοντες, χωρίς να επηρεάζεται από κοινωνικά ή περιβαλλοντικά σοκ.
Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Proceedings of the National Academy of Sciences, όμως, δείχνει ότι η ακραία ζέστη μπορεί να παίζει ρόλο στον αριθμό αγοριών και κοριτσιών που γεννιούνται στον κόσμο. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από πέντε εκατομμύρια γεννήσεις σε 33 χώρες νοτίως της Σαχάρας και στην Ινδία. Διαπίστωσαν έτσι ότι η ζέστη μπορεί να αυξήσει την προγεννητική θνησιμότητα στα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης, ιδιαίτερα όσον αφορά τα αρσενικά έμβρυα και στις δύο παραπάνω γεωγραφικές ζώνες του πλανήτη.
«Δείξαμε ότι η θερμοκρασία διαμορφώνει αποφασιστικά την ανθρώπινη αναπαραγωγή επηρεάζοντας ποιος γεννιέται και ποιος όχι», λέει ο Αμπντέλ Γκάνι, ένας εκ των συντακτών της έρευνας. Ο Γκάνι επισημαίνει ότι οι διαπιστώσεις της επιστημονικής ομάδας δείχνουν ότι η θερμοκρασία έχει υπολογίσιμες επιπτώσεις στις πιθανότητες επιβίωσης του εμβρύου και στον οικογενειακό προγραμματισμό, αλλά και στην πληθυσμιακή σύνθεση και στην ισορροπία μεταξύ των φύλων.
«Η κατανόηση των διαδικασιών αυτών έχει κρίσιμη σημασία για την πρόβλεψη του τρόπου με τον οποίο το περιβάλλον επηρεάζει τις κοινωνίες σε έναν θερμαινόμενο πλανήτη», προσθέτει ο Γκάνι.
Οριο οι 20 βαθμοί Κελσίου
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι η θερμοκρασία των 20 βαθμών Κελσίου είναι το σημείο από όπου ξεκινούν οι αποκλίσεις αυτές στις γεννήσεις, παρότι θερμότερες ημέρες δεν φαίνεται να ενισχύουν το φαινόμενο. Παλαιότερες έρευνες είχαν αποδείξει ότι η έκθεση εγκύων σε υψηλές θερμοκρασίες απειλεί την ικανότητα του γυναικείου σώματος να ρυθμίζει τη θερμοκρασία του, αυξάνοντας τον κίνδυνο αποβολής. Αν η μητέρα είναι αφυδατωμένη, το έμβρυο ενδέχεται να μη λαμβάνει αρκετό αίμα, οξυγόνο ή θρεπτικές ουσίες.
Η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να επηρεάσει την πρόσβαση στην άμβλωση, περιορίζοντας την ικανότητα των εγκύων να μετακινηθούν, αυξάνοντας την οικονομική τους επισφάλεια και απειλώντας την εισοδηματική τους θέση. Η μελέτη υπογραμμίζει επίσης ότι οι επιπτώσεις της ζέστης δεν μοιράζονται ακριβοδίκαια.
Γυναίκες με λιγότερα οικονομικά μέσα και όσες ζουν σε ευάλωτες περιοχές επηρεάζονται πιο έντονα, δημιουργώντας ανησυχίες για ενίσχυση του υγειονομικού χάσματος σε συνθήκες ραγδαία εξελισσόμενης κλιματικής αλλαγής.
Η άνοδος του υδραργύρου «ευνοεί» την προγεννητική θνησιμότητα στα αρχικά στάδια της κύησης, ιδιαίτερα μεταξύ αρσενικών εμβρύων.
Στην Ευρώπη, πολλές χώρες αντιμετωπίζουν την άνοδο της θερμοκρασίας, με τη θερμή εποχή να έχει επεκταθεί σε 100 ημέρες ή και περισσότερο σε Αλβανία, Ελλάδα, Πορτογαλία και Ισπανία. Το 2024 ο πλανήτης βίωσε τον δεύτερο μεγαλύτερο αριθμό ημερών καύσωνα και νυχτών που η θερμοκρασία δεν υποχώρησε κάτω από 20 βαθμούς Κελσίου, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό.
Γονιμότητα
Καθώς οι παγκόσμιες θερμοκρασίες αναμένεται να αυξηθούν, η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέγραψε τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη γονιμότητα ανδρών και γυναικών. Το 2024 πολλές ευρωπαϊκές χώρες κατέγραψαν τα χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων των τελευταίων δεκαετιών. Ενώ οι ειδικοί εκτιμούν ότι απαιτούνται 2,1 παιδιά ανά γυναίκα για τη διατήρηση του πληθυσμού σε σταθερό επίπεδο, πολλές χώρες εμφανίζουν μέσο όρο κάτω από 1,5 παιδιά ανά γυναίκα.
Ενα από τα χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων στην ιστορία της κατέγραψε τη δεκαετία 2013-23 η Τουρκία, με τις Τουρκάλες να αποκτούν κατά μέσον όρο 1,5 παιδιά, από 2,11 την προηγούμενη δεκαετία.
Κινητικότητα
Ξεχωριστή επιστημονική μελέτη έδειξε ότι το σπέρμα κινείται ταχύτερα το καλοκαίρι. Ερευνητές σε Δανία, Βρετανία και Καναδά εξέτασαν δείγματα σπέρματος 15.000 ανδρών και διαπίστωσαν σαφείς εποχικές διαφοροποιήσεις στην ποιότητα.
Η συγκέντρωση του πιο αποτελεσματικού σπέρματος, εκείνου δηλαδή που κολυμπά προς τα εμπρός και έχει έτσι τις μεγαλύτερες πιθανότητες να γονιμοποιήσει κάποιο ωάριο, αυξάνεται σταδιακά από την αρχή της άνοιξης και κορυφώνεται στις αρχές του καλοκαιριού, για να υποχωρήσει και πάλι στα χαμηλότερα επίπεδά της στα μέσα του χειμώνα.
Η διαπίστωση αυτή μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη για ζευγάρια που προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί, αλλά και για κλινικές γονιμότητας που καλούνται να ερμηνεύσουν τα αποτελέσματα εξετάσεων. Μια ανάλυση σπέρματος που ελήφθη το καλοκαίρι μπορεί να εμφανίσει εντελώς διαφορετικά δεδομένα τον χειμώνα. Αυτό δεν σημαίνει ασφαλώς ότι οι άνδρες δεν είναι γόνιμοι τον χειμώνα, καθώς τα ποσοστά σπερματοζωαρίων δεν μεταβλήθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους. Αυτό που άλλαξε, όμως, είναι η ταχύτητα κίνησης των σπερματοζωαρίων αυτών.
Οι επιστήμονες γνώριζαν ήδη ότι η ανάπτυξη του σπέρματος είναι ευαίσθητη στη θερμοκρασία. Παλαιότερες μελέτες υποστήριζαν, όμως, ότι το σπέρμα δρα αποτελεσματικότερα τους κρύους μήνες του χρόνου, χωρίς ωστόσο η διαπίστωση αυτή να έχει αποδειχθεί. Αναλύοντας μεγάλο δείγμα πληθυσμού από δύο χώρες με πολύ διαφορετικές κλιματικές συνθήκες, η νέα μελέτη έδειξε ότι το εποχικό πρότυπο ίσως είναι πιο σταθερό από όσο νομίζαμε.
