Οι επιθέσεις πυραύλων και οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί στη Μέση Ανατολή προκαλούν αυξανόμενη ανησυχία για μια νέα ανθρωπιστική κρίση, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν ήδη εκτοπιστεί από τις συγκρούσεις στο Ιράν και στον Λίβανο.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ευρωπαϊκής υπηρεσίας ασύλου, εάν εκτοπιστεί μόλις το 10% του πληθυσμού του Ιράν -μιας χώρας με περίπου 91 εκατομμύρια κατοίκους-, η μετακίνηση αυτή θα μπορούσε να συγκριθεί με τα μεγαλύτερα προσφυγικά κύματα των τελευταίων δεκαετιών.
Οι προηγούμενες κρίσεις στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ και στη Συρία οδήγησαν εκατομμύρια ανθρώπους να αναζητήσουν καταφύγιο σε γειτονικές χώρες της Μέσης Ανατολής και στην Ευρώπη. Ωστόσο, το πολιτικό κλίμα σήμερα είναι διαφορετικό από εκείνο του 2015, όταν το προσφυγικό κύμα προς την Ευρώπη κορυφώθηκε.
Κυβερνήσεις που τότε είχαν ανοίξει τα σύνορά τους, όπως η Γερμανία και η Σουηδία, έχουν πλέον υιοθετήσει πολύ πιο περιοριστικές πολιτικές λόγω της ενίσχυσης αντι-μεταναστευτικών τάσεων στο εσωτερικό τους.
Ο υπουργός Μετανάστευσης της Σουηδίας Γιόχαν Φόρσελ δήλωσε μετά από συνάντηση υπουργών Εσωτερικών της Ε.Ε. στις Βρυξέλλες ότι «δεν μπορούμε να έχουμε αυτό που είχαμε πριν από δέκα χρόνια». Αντί για άνοιγμα των συνόρων, οι ευρωπαϊκές χώρες προετοιμάζονται να προσφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια εντός της Μέσης Ανατολής.
Παρόμοια στάση υιοθετούν και οι ΗΠΑ. Ο υπουργός Αμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι δεν υπάρχουν σχέδια για την υποδοχή προσφύγων στις ΗΠΑ και ότι χώρες της περιοχής θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν τους εκτοπισμένους.
Ωστόσο, η δυνατότητα των γειτονικών χωρών να απορροφήσουν νέες ροές είναι αμφίβολη. Τόσο το Ιράν όσο και ο Λίβανος φιλοξενούσαν ήδη μεγάλους αριθμούς προσφύγων πριν ξεσπάσει ο πόλεμος.
Σύμφωνα με την Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, στο Ιράν βρίσκονται περίπου 2,5 εκατομμύρια εκτοπισμένοι, μεταξύ των οποίων 760.000 Αφγανοί πρόσφυγες. Ο Λίβανος φιλοξενούσε ήδη μεγάλο αριθμό Σύρων προσφύγων.
Οι συγκρούσεις έχουν επιδεινώσει την κατάσταση. Στον Λίβανο σχεδόν 700.000 άνθρωποι έχουν χάσει τα σπίτια τους, ενώ περίπου 100.000 εκτοπίστηκαν στο Ιράν μέσα στις δύο πρώτες ημέρες της σύγκρουσης.
Για πολλούς Ιρανούς που εγκαταλείπουν τις εστίες τους, οι πιθανότεροι προορισμοί είναι η Τουρκία και το Ιράκ. Ηδη εκατοντάδες άνθρωποι πέρασαν τα σύνορα προς την Τουρκία τις προηγούμενες ημέρες. Ωστόσο, η Αγκυρα ανακοίνωσε αργότερα την αναστολή της καθημερινής επιβατικής κίνησης στα τρία βασικά συνοριακά περάσματα.
Παρά τους περιορισμούς, οι τουρκικές αρχές προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο μαζικών αφίξεων, σχεδιάζοντας ζώνες υποδοχής και καταυλισμούς κοντά στα σύνορα με δυνατότητα φιλοξενίας έως 90.000 ανθρώπους.
Η χώρα όμως ήδη φιλοξενεί έναν από τους μεγαλύτερους προσφυγικούς πληθυσμούς στον κόσμο, με περίπου 2,9 εκατομμύρια Σύρους υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας και περίπου 200.000 ακόμη πρόσφυγες από άλλες χώρες.
Το Ιράκ αντιμετωπίζει επίσης περιορισμούς, καθώς φιλοξενεί περισσότερους από 340.000 πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο, περίπου το ένα τρίτο των οποίων ζει στην αυτόνομη κουρδική περιοχή κοντά στα σύνορα με το Ιράν.
Ακόμη και αν η Ε.Ε. και οι ΗΠΑ επιδιώκουν να κρατήσουν τους πρόσφυγες στη Μέση Ανατολή, η στρατηγική αυτή προϋποθέτει σημαντική ανθρωπιστική χρηματοδότηση. Ωστόσο, οι διαθέσιμοι πόροι μειώνονται.
Το 2025 οι Ηνωμένες Πολιτείες περιόρισαν τη χρηματοδότηση προς οργανισμούς που ασχολούνται με τους πρόσφυγες, συμπεριλαμβανομένης της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, από 14 δισ. δολάρια σε 3,9 δισ. δολάρια.
Παράλληλα, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν μειώσει τις συνεισφορές τους λόγω δημοσιονομικών πιέσεων. Η ευέλικτη χρηματοδότηση προς τη UNHCR έχει πέσει στο 17%, σχεδόν στο μισό από το επίπεδο του 2023, περιορίζοντας τη δυνατότητα άμεσης παροχής τροφίμων, ιατρικής βοήθειας και στέγασης.
Την ίδια στιγμή ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι μια νέα ανθρωπιστική κρίση στη Μέση Ανατολή θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τα ήδη περιορισμένα κονδύλια, την ώρα που εκατομμύρια άνθρωποι στη Γάζα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρή επισιτιστική κρίση.
Πηγή: GZero
