Πέντε αθλήτριες από την εθνική ομάδα ποδοσφαίρου του Ιράν ζήτησαν άσυλο από τις αρχές της Αυστραλίας διότι στην έναρξη αγώνα τουρνουά για το Κύπελλο Ασίας αρνήθηκαν να τραγουδήσουν τον ύμνο της χώρας τους και από το καθεστώς χαρακτηρίστηκαν «προδότριες». Τα ονόματά τους ήρθαν να προστεθούν σε αυτά των δεκάδων Ιρανών αθλητών και αθλητριών, οι οποίοι, τις τελευταίες δεκαετίες, έχουν απαρνηθεί το εθνόσημό τους και αναζήτησαν άλλες πατρίδες όπου μπορούν να κάνουν αυτό που αγαπάνε χωρίς παρεμβάσεις και φόβο. Χαρακτηριστικό είναι ότι σχεδόν το 40% από την ομάδα των προσφύγων (Refugee Olympic Team) που αγωνίστηκε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού προερχόταν από το Ιράν. Οι λόγοι που αναζήτησαν μία άλλη «στέγη» είναι πολλοί. Σύμφωνα με συνεντεύξεις τους, η καταπίεση, η υποχρεωτική χιτζάμπ, ο σεξισμός και η πίεση από το καθεστώς αποτελούν κάποιους από αυτούς.
Ο αθλητισμός έχει πληρώσει βαρύ φόρο αίματος στο Ιράν. Το 1983 συνελήφθη ο αρχηγός της εθνικής ομάδας της χώρας Χαμπίμπ Χαμπίρι επειδή συμμετείχε σε οργάνωση αντιφρονούντων και ύστερα από ένα χρόνο εκτελέστηκε. To 1981 συνελήφθη η ακτιβίστρια αρχηγός της εθνικής ομάδας βόλεϊ Φορουζάν Αμπντιπούρ. Το καλοκαίρι του 1988 εκτελέστηκε. Την αθλητική κοινότητα συγκλόνισε και η δολοφονία του παλαιστή Ναβίντ Αφκαρί Σανγκαρί, ο οποίος συμμετείχε στις ιρανικές διαδηλώσεις του 2018. Ο, τότε, πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής Τόμας Μπαχ αλλά και άλλες διεθνείς προσωπικότητες του αθλητισμού, όπως Μαρτίνα Ναβρατίλοβα και δεκάδες ολυμπιονίκες, είχαν ζητήσει να του δοθεί χάρη αλλά το αίτημα δεν έγινε δεκτό και το 2020 εκτελέστηκε.
Τη μεγάλη λίστα των Ιρανών αθλητών και αθλητριών που ζήτησαν καταφύγιο σε άλλες χώρες «άνοιξε» (1982) ο Ιρανός παλαιστής Σεϊγέντ Τζαμπάρ Μεχντιγιούν, ο οποίος εγκατέλειψε την ιρανική αποστολή μετά την ολοκλήρωση του παγκοσμίου πρωταθλήματος του Εντμοντον. Ηταν ο πρώτος αθλητής που μίλησε σε δυτικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης για δολοφονίες και βασανιστήρια κατοίκων της χώρας του. Την ίδια χρονιά και άλλοι δύο παλαιστές, ο Ρεζά Αμπέντι και ο Αρντεσίρ Ασγκάρι, που μετείχαν στο στρατιωτικό πρωτάθλημα, στη Βενεζουέλα, δεν γύρισαν ποτέ πίσω. Ο Ασγκάρι κατέφυγε ως πρόσφυγας στις ΗΠΑ και πήρε μέρος σε επαγγελματικούς αγώνες του αθλήματός του με μεγάλη επιτυχία.
Στους Ασιατικούς Αγώνες του 1986, στη Σεούλ, τέσσερις αρσιβαρίστες αποφάσισαν να μην επιστρέψουν στη χώρα τους. Πρόκειται για τον Μεχντί Ρεζβάνι, ο οποίος είχε έρθει 3ος στα 110 κ., τον Σαμάντ Μονταζερί, τον Σιαμάκ Μπατζάντ και τον Αρντίρ Μπαχμανιάρ. To 2005, ο Βαχίντ Σαρλάκ δεν κατάφερε να κατακτήσει το χρυσό μετάλλιο στο παγκόσμιο πρωτάθλημα του τζούντο διότι η ιρανική κυβέρνηση τον διέταξε να χάσει από αθλητή του Αζερμπαϊτζάν για να μην αγωνιστεί στον επόμενο γύρο με αντίπαλο από το Ισραήλ. Το 2009, ύστερα από το παγκόσμιο του Ρότερνταμ, αυτομόλησε και δήλωσε ότι μέσα από το άθλημά του έχει μάθει να σέβεται όλους τους ανθρώπους. Πήρε γερμανική υπηκοότητα και το 2024 ήταν ο προπονητής της Ολυμπιακής Ομάδας Προσφύγων στο Παρίσι. Το 2021 δήλωσε στο CNN ότι θα αγωνίζεται για την ελευθερία όσο είναι ζωντανός.
Ο Σαρντάρ Πασάι είναι Ιρανός με κουρδική καταγωγή και το 1998 αναδείχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής στους νέους. Λίγα χρόνια αργότερα έφυγε για τις ΗΠΑ όπου σπούδασε. Σήμερα είναι από τους ηγέτες της εκστρατείας «Ενωμένοι για τον Ναβίντ», η οποία δημιουργήθηκε για τον Ιρανό παλαιστή που εκτελέστηκε το 2020 και, σήμερα, μάχεται κατά της κυβέρνησης του Ιράν.
Συνελήφθη επειδή φωτογραφήθηκε σε πλατεία με χριστιανικό ναό
Από το 2010 και ύστερα οι περιπτώσεις των Ιρανών αθλητών και αθλητριών που αναζήτησαν την ελευθερία τους σε μία άλλη χώρα είναι δεκάδες. Το 2015, ο πρωταθλητής του κανό Σαΐντ Φαζλούλα φωτογραφήθηκε μπροστά από τον καθεδρικό ναό, στο Μιλάνο. Οταν επέστρεψε στη χώρα του κατηγορήθηκε ότι ασπάστηκε τον χριστιανισμό και συνελήφθη. Ο αθλητής κατάφερε να φύγει, διέσχισε τα Βαλκάνια και έφτασε στη Γερμανία. Στους Ολυμπιακούς του Τόκιο και του Παρισιού αγωνίστηκε με την ομάδα των προσφύγων.
Ο Σαΐντ Μιλάεϊ υπήρξε ένας από τους κορυφαίους Ιρανούς τζουντόκα. Στο παγκόσμιο του 2019 υποχρεώθηκε να χάσει στον ημιτελικό για να μη βρεθεί αντιμέτωπος με αθλητή από το Ισραήλ. Αποκάλυψε την πίεση που του ασκήθηκε, δήλωσε ότι φοβάται να γυρίσει στη χώρα του και πήρε διετή βίζα για τη Γερμανία. Στη συνέχεια αποδέχτηκε την πρόταση για υπηκοότητα από τη Μογγολία. Πριν από τους Ολυμπιακούς του Τόκιο προπονήθηκε με την εθνική ομάδα του Ισραήλ και στην Ιαπωνία κατέκτησε το ασημένιο μετάλλιο στα 81 κ. Σήμερα, σύμφωνα με δηλώσεις του σε διεθνή ΜΜΕ, είναι υπέρμαχος της ανατροπής του καθεστώτος. Ο Αλί Αρσαλάν μπορεί να συνέλεξε τις πρώτες του διακρίσεις στην πάλη με τα χρώματα του Ιράν αλλά αυτομόλησε και το 2022 χάρισε στη νέα του πατρίδα, τη Σερβία, το πρώτο της χρυσό μετάλλιο από παγκόσμιο πρωτάθλημα πάλης.
Αρνήθηκαν να φορέσουν χιτζάμπ
Ο Πουρίγια Τζαλαλιπούρ ήταν μέλος της ιρανικής ομάδας ΑΜΕΑ τοξοβολίας. Σε μία διοργάνωση στην Ολλανδία ανάμεσα στους θεατές ήταν και η νύφη του, η οποία δεν είχε καλύψει το κεφάλι της. Ο αθλητής ήρθε σε σύγκρουση με τον προπονητή του για αυτόν τον λόγο και, στη συνέχεια, ενημερώθηκε από φίλους του ότι εάν επέστρεφε στη χώρα του θα κινδύνευε η ασφάλεια του. Ετσι αποφάσισε να μείνει στην Ολλανδία παρόλο που είχε κατακτήσει την πρόκριση για συμμετοχή στη διοργάνωση του Τόκιο.
Η χιτζάμπ είναι η αιτία που η πρωταθλήτρια σκακιού Μίτρα Χετζαζιπούρ αποφάσισε να απαρνηθεί τη χώρα της. Σε μία διοργάνωση στη Μόσχα (2020) αφαίρεσε τη μαντίλα της και δήλωσε ότι αποτελεί «περιορισμό και όχι προστασία». Επέλεξε τη γαλλική υπηκοότητα και το 2023 κατέκτησε τον τίτλο της πρωταθλήτριας. Μία φωτογραφία με τη χιτζάμπ στον λαιμό αποτέλεσε αιτία σύγκρουσης της παλαιάς αθλήτριας και, στη συνέχεια, διαιτητή στο σκάκι Σοχρέ Μπαγιάτ με την κυβέρνηση του Ιράν. Οι εκπρόσωποι της Ομοσπονδίας Σκακιού της χώρας ζήτησαν από την Μπαγιάτ να βγάλει μία φωτογραφία με χιτζάμπ και να ζητήσει συγγνώμη. Η διαιτητής αρνήθηκε και ζήτησε άσυλο στην Αγγλία. Το 2021 τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Θάρρους Γυναικών. Και το παιδί–θαύμα του ιρανικού σκακιού, ο Αλιρέζα Φιρούζα, εγκατέλειψε, ύστερα από πολιτικές πιέσεις, τη χώρα του και σήμερα αγωνίζεται για τη Γαλλία όπου και σπουδάζει.
«Είμαι μία από τα εκατομμύρια καταπιεσμένων γυναικών στο Ιράν», δήλωσε το 2020 η Κίμια Αλιζαντέχ, χάλκινη ολυμπιονίκης του Ρίο στο τάε κβον ντο αφού εγκατέλειψε τη χώρα. Το 2024 απέκτησε βουλγαρική υπηκοότητα, ήρθε πρώτη στο Ευρωπαϊκό της ίδιας χρονιάς και στους Ολυμπιακούς του Παρισιού ανέβηκε στην 3η θέση του βάθρου. «Με πήγαιναν όπου ήθελαν. Φορούσα ό,τι μου έλεγαν. Δεν μπορούσα να παραμείνω συνένοχη στη διαφθορά και τα ψέματα», έγραψε, τότε, στο προφίλ της στο Instagram.
Η πρωταθλήτρια του αλπικού σκι Ατέφεχ Αχμαντί, το 2023, ταξίδεψε στην Ευρώπη για να προετοιμαστεί για το Παγκόσμιο και εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία για να υποβάλει αίτημα ασύλου στη Γερμανία. Το 2025 έγραψε στο Instagram ότι επιστρέφει στη χώρα της και εξέφρασε την ευγνωμοσύνη της για τον «ανώτατο ηγέτη». Για την επιστροφή της όμως δεν υπήρξαν λεπτομέρειες.
Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού, το 40% της ομάδας των προσφύγων είχε καταγωγή από το Ιράν. Η αθλήτρια του καγιάκ Σαμάν Σολτάνι, ενώ βρισκόταν στη Βαρκελώνη, ενημερώθηκε ότι, επειδή είχε δημοσιεύσει φωτογραφία της χωρίς χιτζάμπ, όταν επέστρεφε στη χώρα της θα συλλαμβανόταν από την Ιρανική Αστυνομία Ηθικής. Προτίμησε να βγάλει εισιτήριο για τη Βιέννη όπου ζούσε μία φίλη της όπου της χορηγήθηκε άσυλο.
«Μέχρι να νιώσουν καλύτερα οι άνθρωποι και να ηρεμήσουν οι καρδιές τους αποφάσισα να μην αγωνίζομαι για την εθνική ομάδα», έγραψε στο Instagram ο μπασκετμπολίστας Μπεχνάμ Γιαχτσάλι, στις 31 Ιανουαρίου 2026. Η «καρδιά του αθλητισμού», όμως, τις τελευταίες δεκαετίες χτυπάει στον ρυθμό του φόβου στο Ιράν καθώς, ανά πάσα στιγμή, κάποιος αθλητής ή αθλήτρια, ακόμα και για μία φωτογραφία, μπορεί να μετατραπεί από εθνικό ήρωα σε μελλοθάνατο.
Πηγές: BBC, Los Angeles Times, CNN, Olympics.gr
