Τον ρόλο της σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο ασταθής καλείται να επαναπροσδιορίσει η Ευρώπη με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή να αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα των νέων γεωπολιτικών «προκλήσεων».
Μιλώντας στην ετήσια διάσκεψη των Ευρωπαίων πρέσβεων, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε σήμερα ότι η κρίση στην περιοχή δεν είναι μόνο μια περιφερειακή σύγκρουση, αλλά μια εξέλιξη με άμεσες συνέπειες για την Ευρώπη.
«Η Ευρώπη πρέπει να επικεντρωθεί στην πραγματικότητα της κατάστασης και να δει τον κόσμο όπως πραγματικά είναι σήμερα», τόνισε, επισημαίνοντας ότι οι επιπτώσεις της σύγκρουσης ήδη γίνονται αισθητές στην ενέργεια, στο εμπόριο, στις μεταφορές και στις μετακινήσεις πληθυσμών.
Η πρόεδρος της Κομισιόν προειδοποίησε, παράλληλα, ότι η «διάχυση» της τρέχουσας κρίσης είναι πλέον «πραγματικότητα σήμερα». «Βρετανικές στρατιωτικές βάσεις έχουν στοχοποιηθεί στην Κύπρο –θέλω να επιβεβαιώσω την πλήρη αλληλεγγύη μας» είπε χαρακτηριστικά για να προσθέσει ότι «στρατεύματα του ΝΑΤΟ κλήθηκαν να καταρρίψουν μη επανδρωμένο αεροσκάφος. Οι πολίτες μας βρέθηκαν εν μέσω διασταυρούμενων πυρών».
Η ίδια σημείωσε ότι η τρέχουσα αστάθεια στη Μέση Ανατολή αποδεικνύει πόσο εύθραυστη είναι η διεθνής κατάσταση και πόσο άμεσα επηρεάζεται η Ευρώπη από γεγονότα εκτός των συνόρων της.
«Όλα αυτά δείχνουν πόσο επισφαλής είναι σήμερα η παγκόσμια κατάσταση, πόσο ποικίλες είναι οι απειλές και πώς η Ευρώπη θα επηρεάζεται πάντα από όσα συμβαίνουν γύρω της», ανέφερε.
Για τον λόγο αυτό, απέρριψε την ιδέα ότι η Ευρώπη μπορεί να αποσυρθεί από τις διεθνείς εξελίξεις τονίζοντας ότι «η ιδέα πως μπορούμε απλώς να αποσυρθούμε από αυτόν τον χαοτικό κόσμο είναι μια πλάνη».
Ρεαλιστικά προσανατολισμένη εξωτερική πολιτική
Σύμφωνα με την πρόεδρο της Επιτροπής, οι εξελίξεις αυτές καταδεικνύουν την ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να αναπτύξει μια πιο ρεαλιστική και στρατηγικά προσανατολισμένη εξωτερική πολιτική.
Όπως υπογράμμισε, η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να λειτουργεί ως θεματοφύλακας μιας παλιάς διεθνούς τάξης.
«Η Ευρώπη δεν μπορεί πια να είναι απλώς ο θεματοφύλακας της παλιάς παγκόσμιας τάξης, ενός κόσμου που έχει φύγει και δεν θα επιστρέψει», δήλωσε, τονίζοντας ότι η Ένωση πρέπει να βρει νέους τρόπους συνεργασίας με εταίρους και να χαράξει τη δική της ευρωπαϊκή πορεία.
Στο πλαίσιο αυτό, παρουσίασε σειρά προτεραιοτήτων για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής, ενόψει και της νέας στρατηγικής για την ασφάλεια, που αναμένεται να παρουσιαστεί τους επόμενους μήνες.
Οι προτεραιότητες
Πρώτη προτεραιότητα είναι η ασφάλεια και η άμυνα. Όπως σημείωσε, η ειρήνη παραμένει στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ταυτότητας, όμως σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον απαιτείται ισχυρότερη αποτρεπτική ικανότητα.
«Για να επιδιώξουμε την ειρήνη στον σημερινό κόσμο, η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση να προβάλλει ισχύ – να αποτρέπει, να αντιδρά και να αυξάνει την επιρροή της», ανέφερε. Παράλληλα τόνισε ότι η ασφάλεια πρέπει να αποτελέσει βασική αρχή σε όλους τους τομείς πολιτικής, από την άμυνα μέχρι την τεχνολογία, τη βιομηχανία και τις υποδομές.
Δεύτερη βασική κατεύθυνση είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατηγικής ανεξαρτησίας. Η πρόεδρος της Επιτροπής έκανε λόγο για ένα «έργο μιας ολόκληρης γενιάς», με στόχο μια Ευρώπη πιο ανθεκτική, πιο κυρίαρχη και πιο ισχυρή.
«Ο στόχος είναι να γίνουμε πιο ανθεκτικοί, πιο κυρίαρχοι και πιο ισχυροί – από την άμυνα μέχρι την ενέργεια και από τις πρώτες ύλες μέχρι τις στρατηγικές τεχνολογίες», είπε, υπογραμμίζοντας την ανάγκη διαφοροποίησης των προμηθευτών και ενίσχυσης των συνεργασιών με αξιόπιστους εταίρους σε όλο τον κόσμο.
Στο πλαίσιο αυτό έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ευρωπαϊκή στρατηγική για επενδύσεις, το «Global Gateway». «Στις περίπου τέσσερις χρονιές από την έναρξή της (σ.σ. στρατηγικής), έχουμε ήδη υπερβεί τον αρχικό μας στόχο να κινητοποιήσουμε 300 δισεκατομμύρια ευρώ. Και είμαι πεπεισμένη ότι θα ξεπεράσουμε το όριο των 400 δισεκατομμυρίων ευρώ τον επόμενο χρόνο, γιατί υπάρχει ζήτηση σε όλο τον κόσμο για ευρωπαϊκές επενδύσεις».
«Ο λόγος είναι απλός: όταν επενδύουμε σε αλυσίδες αξίας καθαρής ενέργειας στη Βόρεια Αφρική, ή σε δεξιότητες για την επεξεργασία ορυκτών κατά μήκος του Διαδρόμου Λόμπιτο, ή σε ψηφιακές συνδέσεις κατά μήκος του Διαδρόμου Ινδία-Μέση Ανατολή-Ευρώπη (IMEC), ή σε τοπικές φαρμακευτικές βιομηχανίες σε όλη την Αφρική και την Καραϊβική, είναι απόλυτα σαφές ότι και οι δύο πλευρές έχουν να κερδίσουν» είπε χαρακτηριστικά.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στον ρόλο του εμπορίου και των επενδύσεων ως εργαλείων γεωπολιτικής επιρροής.
«Το εμπόριο δεν είναι μόνο οικονομία – είναι και ισχύς», δήλωσε η πρόεδρος, επισημαίνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να επεκτείνει το δίκτυο εμπορικών συμφωνιών της και να ενισχύσει τις οικονομικές συνεργασίες με χώρες σε όλο τον κόσμο.
Ευέλικτες μορφές διπλωματίας στις σύγχρονες κρίσεις
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να στηρίζει τη διεθνή συνεργασία και τον ρόλο των Ηνωμένων Εθνών, τονίζοντας ότι σε έναν κόσμο με αυξανόμενες συγκρούσεις είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός συστήματος διεθνούς διακυβέρνησης βασισμένου σε κανόνες. Ωστόσο, όπως επισήμανε η πρόεδρος της Επιτροπής, η Ευρώπη πρέπει ταυτόχρονα να αξιοποιήσει πιο ευέλικτες μορφές διπλωματίας και συνεργασίας για να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις σύγχρονες κρίσεις.
Κλείνοντας την ομιλία της, υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή για το μέλλον της εξωτερικής της πολιτικής.
Για την ίδια άλλωστε «πρέπει επίσης να εξετάσουμε πολύ κριτικά εάν οι δομές και τα εργαλεία μας εξακολουθούν να είναι κατάλληλα για αυτόν τον σκοπό – ή για τον σημερινό κόσμο. Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί έναυσμα για αυτό. Είναι, στην πραγματικότητα, ένα σύμπτωμα του ευρύτερου ζητήματος; όπως ήταν η Γροιλανδία, όπως και η Ουκρανία, και θα είναι πολλά περισσότερα μέρη το επόμενο έτος».
«Σε περιόδους ριζικών αλλαγών όπως η σημερινή, μπορούμε είτε να προσκολληθούμε σε συνήθειες και βεβαιότητες του παρελθόντος είτε να επιλέξουμε μια διαφορετική μοίρα για την Ευρώπη», ανέφερε, τονίζοντας ότι η Ένωση πρέπει να διαμορφώσει μια εξωτερική πολιτική, που θα την κάνει ισχυρότερη στο εσωτερικό, πιο επιδραστική διεθνώς και πιο αξιόπιστο εταίρο για τον υπόλοιπο κόσμο. «Όχι με νοσταλγία για τον παλιό κόσμο», κατέληξε, «αλλά διαμορφώνοντας τον νέο».
