Τους τελευταίους 12 μήνες, η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, τηρούσε απαξιωτική στάση απέναντι τους Ευρωπαίους αλλά πλέον, καθώς διεξάγει πόλεμο μαζί με το Ισραήλ με στόχο την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, ζητά από την Ευρώπη την στήριξή της, σχολιάζει σε ανάλυσή της η Washington Post.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, που αποστασιοποιήθηκαν από την αμερικανική επίθεση, επιτείνουν την αντίδρασή τους σε μια κρίση που εξαπλώνεται πέρα από τα σύνορα του Ιράν. Η Γαλλία, η Ιταλία και άλλες χώρες στέλνουν στρατιωτικές ενισχύσεις στην ευρύτερη περιοχή για να προστατεύσουν τις βάσεις και τους εταίρους τους. Η Βρετανία επέτρεψε, τελικώς, στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιούν τις βάσεις της για να ανακόψουν πιθανές αντεπιθέσεις της Τεχεράνης. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές κινήσεις μέχρι στιγμής απέχουν από το χειροκρότημα που επιδιώκει ο Τραμπ για μια επίθεση χωρίς σαφές τέλος, η οποία μετασχηματίζει βίαια την περιοχή.
Απουσία διαβούλευσης
Η Ουάσιγκτον δεν συμβουλεύτηκε τους Ευρωπαίους συμμάχους πριν από την επίθεση και δεν τους ζήτησε να συμμετάσχουν στους βομβαρδισμούς κατά της Τεχεράνης. Ωστόσο, η αμερικανική κυβέρνηση ζητά πρόσβαση σε στρατηγικές ευρωπαϊκές αεροπορικές βάσεις και κόμβους εφοδιαστικής υποστήριξης για να διευκολύνει τις αεροπορικές επιχειρήσεις της. Και ο Ντόναλντ Τραμπ επιπλήττει χώρες που δεν προσφέρουν απερίφραστη στήριξη, όπως η Βρετανία, ή όσους λαμβάνουν σαφή θέση κατά του πολέμου, όπως ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ.
«Χρειάστηκαν τρεις ή τέσσερις ημέρες για να βρούμε πού μπορούμε να προσγειωθούμε… Επομένως είμαστε ιδιαιτέρως έκπληκτοι», δήλωσε ο Τραμπ. «Δεν είναι αυτή η εποχή του Τσόρτσιλ».
Η εύθραυστη κατάσταση των διατλαντικών σχέσεων είναι εμφανής, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποφεύγουν να επικρίνουν έναν Αμερικανό πρόεδρο που είναι ευαίσθητος στην κριτική, ενώ ο ίδιος πλήττει την ιρανική ηγεσία την οποία και εκείνοι θα ήθελαν να δουν αποδυναμωμένη. Ωστόσο, οι ηγέτες της γηραιάς ηπείρου ανησυχούν για τη σύγκρουση του ισχυρότερου σύμμαχου τους, που θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτες συνέπειες και για τους ίδιους.
Μεταξύ άλλων, ανησυχούν για το ενδεχόμενο να ακολουθήσουν ξανά τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή, ο οποίος έχει ελάχιστα, αν όχι μηδαμινά, πολιτικά οφέλη για εκείνους.
Ασκήσεις ισορροπίας στην Ευρώπη
Ετσι, ενώ το Βερολίνο στηρίζει τον Τραμπ και η Μαδρίτη αντιστέκεται, κορυφαίοι Ευρωπαίοι ηγέτες συνθέτουν ένα μωσαϊκό αντιδράσεων που απέχει από οποιαδήποτε συνθήκη συμφωνίας. Πολλοί προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην αντιμετώπιση της σύγκρουσης και στη διατήρηση μιας επίφασης ουδετερότητας, τη στιγμή που ο Τραμπ είναι ήδη αντιδημοφιλής σε μεγάλο μέρος της ηπείρου – μόλις πριν από λίγες εβδομάδες ο Τραμπ είχε απειλήσει να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, αφαιρώντας τον έλεγχο από τη Δανία, σύμμαχο στο ΝΑΤΟ.
Με ελάχιστες εξαιρέσεις, αυτή η άσκηση ισορροπίας αφήνει τους Ευρωπαίους ηγέτες «μισούς μέσα και μισούς έξω», αγνοώντας τις διακηρυγμένες αξίες τους και γέρνοντας προς την πλευρά ενός Αμερικανού προέδρου τον οποίο δύσκολα μπορούν να επηρεάσουν, σχολιάζει η Ναταλί Τοτσί, διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων στη Ρώμη.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την ίδια, είναι μια σιωπηρή έγκριση μιας εκστρατείας για αλλαγή καθεστώτος που απειλεί να φέρει μεγαλύτερο χάος στην περιοχή, όπου οι Ευρωπαίοι διαθέτουν σημαντική στρατιωτική παρουσία και διαμένουν εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες.
Ο πόλεμος στο Ιράν ξεκίνησε «χωρίς να το γνωρίζει ο κόσμος» και δεν ήταν μια απόφαση «είχε κοινοποιηθεί σε κανέναν», δήλωσε την Πέμπτη στη Ρώμη ο Ιταλός υπουργός Αμυνας Γκουίντο Κροσέτο ενώπιον βουλευτών. «Φυσικά, ήταν πολύ πέρα από τους κανόνες του διεθνούς δικαίου. Δεν χρειάζεται να το πούμε», πρόσθεσε.
Ο Κροσέτο, μέλος του κόμματος της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι — μίας εκ των στενότερων συμμάχων του Τραμπ στην Ευρώπη — φάνηκε να απαντά στην κριτική για την ευρωπαϊκή στάση, αλλά και στην εμφανή απουσία προειδοποίησης από τις ΗΠΑ προς τους συμμάχους τους: «Καμία χώρα» στην Ευρώπη ή αλλού, πρόσθεσε, «δεν μπορεί να πείσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να σταματήσουν αυτόν τον πόλεμο».
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν κλήθηκαν εκ των προτέρων να συμμετάσχουν στην επίθεση κατά του Ιράν και δεν έχουν λάβει μέρος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, δήλωσαν τρεις ανώτεροι Ευρωπαίοι διπλωμάτες, οι οποίοι – όπως και άλλοι – μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των συζητήσεων.
Διαφορετικές προσεγγίσεις
Ο Τραμπ επαίνεσε έναν Ευρωπαίο ηγέτη, τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος επισκέφθηκε αυτή την εβδομάδα την Ουάσιγκτον αφού δήλωσε ότι δεν έχει νόημα «να κάνουμε μαθήματα» για την παρανομία του πολέμου.
Στη Γερμανία όμως, ο Μερτς αντιμετώπισε κριτική από τους Ευρωπαίους επειδή εγκατέλειψε την υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου – το οποίο είχε επικαλεστεί για την Ουκρανία και τη Γροιλανδία – αλλά και επειδή δεν υπερασπίστηκε την Ισπανία απέναντι στην κριτική του Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο. «Αδαής τουρίστας εγκλωβισμένος σε ζώνη κρίσης» ήταν ο τίτλος μιας γερμανικής εφημερίδας για το ταξίδι του Μερτς στην Ουάσιγκτον.
Η εικόνα αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις για μεγαλύτερη ενότητα και ανεξαρτησία από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ζητήματα ασφάλειας. «Η κυριαρχία σας σίγουρα ξεκινά από το να λέτε τη γνώμη σας», σχολίασε η Τοτσί. Σημείωσε ότι αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες ήταν τόσο προσεκτικοί να μην επικρίνουν την αμερικανική επίθεση, που φάνηκε ευκολότερο για αυτούς να την «αγνοήσουν» στις πρώτες τους αντιδράσεις.
Ο Σάντσεθ – που εδώ και μήνες ζητά από τους Ευρωπαίους ομολόγους του να μην έχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά ή να αγνοούν απειλές ασφαλείας από τα νότια σύνορα της Ενωσης – έχει εκφράσει τη μόνη έντονη δημόσια αντίθεση στον Τραμπ.
Παρά ταύτα, οι Ευρωπαίοι δεν μένουν αμέτοχοι, καθώς ο πόλεμος αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου και ενέχει τον κίνδυνο μιας νέας προσφυγικής κρίσης. Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ενισχύοντας την αεράμυνα και στέλνοντας πολεμικά πλοία στη Μέση Ανατολή, δεσμεύθηκε να προστατεύσει την Κύπρο – μέλος της Ε.Ε. – καθώς και χώρες του Περσικού Κόλπου που έχουν δεχθεί πυρά από τα ιρανικά αντίποινα. Ο Μακρόν δήλωσε επίσης ότι η αμερικανική επίθεση παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και ότι προσπαθεί να διαμεσολαβήσει για μια νέα εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ στον Λίβανο, όπου ισραηλινά πλήγματα έχουν εκτοπίσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Οι αποφάσεις «στο πεδίο»
Ο γαλλικός στρατός ανακοίνωσε ότι το Παρίσι επέτρεψε στις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν βάση στη Γαλλία για τα αεροσκάφη τους, υπό τον όρο ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί «με οποιονδήποτε τρόπο» για τη συμμετοχή σε αμερικανικές επιθέσεις κατά του Ιράν.
Ακόμη και η Ισπανία, η οποία βρίσκεται σε αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον επειδή αρνήθηκε την πρόσβαση σε ισπανικές βάσεις, ανακοίνωσε ότι στέλνει μια φρεγάτα για να βοηθήσει την Κύπρο και επαναλαμβάνοντας τη δέσμευσή της «στην άμυνα της Ευρωπαϊκής Ενωσης».
Ο Τραμπ εξοργίστηκε τόσο με την Ισπανία ώστε απείλησε να επιβάλει «εμπάργκο» στη χώρα, αν και η όποια στοχευμένη αντίδραση εναντίον της Ισπανίας θα ήταν δύσκολη, καθώς η Ευρωπαϊκή Ενωση λειτουργεί εμπορικά ως ενιαίο μπλοκ.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, η μεταστροφή του οποίου επέτρεψε στις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν βρετανικές βάσεις, βρίσκεται επίσης υπό πίεση από το Εργατικό Κόμμα να αποστασιοποιηθεί από τον πόλεμο.
Η γεωγραφία των επιχειρήσεων
Οι ευρωπαϊκές βάσεις βρίσκονται πολύ πιο κοντά στη σύγκρουση, συμπεριλαμβανομένης της βάσης Ντιέγκο Γκαρσία στα νησιά Τσάγκος στον Ινδικό Ωκεανό, που ελέγχει η Βρετανία. Σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, οι εγκαταστάσεις αυτές θα επέτρεπαν στις ΗΠΑ να μετακινούν ταχύτερα μαχητικά αεροσκάφη, καύσιμα και οπλισμό.
Η Ουάσιγκτον έχει χρησιμοποιήσει ευρωπαϊκές βάσεις και σε προηγούμενες επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, μεταξύ άλλων για την εναλλαγή στρατευμάτων στους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Ανώτερος Βρετανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η εγγύτητα των βάσεων με το Ιράν θα «επιτρέψει στις αμερικανικές δυνάμεις να πλήττουν περισσότερες θέσεις πυραύλων και μονάδες διοίκησης και ελέγχου με ταχύτερο ρυθμό».
Η μεγάλη αντίφαση της Ουάσιγκτον
Ταυτόχρονα, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι σημείωναν το Σάββατο την αντίφαση ανάμεσα στην αντίδραση του Τραμπ προς συμμάχους που, κατά την άποψή του, δεν στηρίζουν τον πόλεμο κατά του Ιράν και στη μέχρι στιγμής συγκρατημένη αντίδραση της αμερικανικής κυβέρνησης στις αποκαλύψεις ότι η Ρωσία παρέχει πληροφορίες που θα μπορούσαν να βοηθήσουν το Ιράν να στοχοποιήσει αμερικανικές δυνάμεις.
«Ο Τραμπ επιβάλλει κυρώσεις στην Ισπανία αλλά δεν αντιδρά» στις αποκαλύψεις, σχολίασε Ευρωπαίος αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι αυτή η στάση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο της «προθυμίας του Τραμπ να κατηγορεί τους Ευρωπαίους συμμάχους και της απουσίας αντίδρασης για πολύ σοβαρότερες ζημιές που προκαλεί η Ρωσία».
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε επαίνεσε τον Τραμπ στα Fox News και Newsmax τις τελευταίες ημέρες, επιμένοντας ότι οι σύμμαχοι στηρίζουν τον αμερικανικό πόλεμο «σε μαζική κλίμακα» – έναν ισχυρισμό που η Ισπανία απέρριψε. «Ωστόσο, ο Ρούτε φάνηκε να πετυχαίνει ένα βασικό στοιχείο του ρόλου του αυτές τις ημέρες: να διατηρεί τον Τραμπ ικανοποιημένο» σχολιάζει η Washington Post. «Ευχαριστώ τον σπουδαίο γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ!» έγραψε ο Αμερικανός πρόεδρος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι αναμένει από τους Ευρωπαίους να βοηθήσουν την Ουάσιγκτον, δεδομένης της μακροχρόνιας αμερικανικής αμυντικής «ομπρέλας» για την ήπειρο. Οι Ευρωπαίοι υποστηρικτές της Ουκρανίας βασίζονται επίσης σε αμερικανικά όπλα στον αγώνα κατά της Ρωσίας.
Η εγγύτητα στη «φωτιά»
Παρά την ανησυχία για έναν μακροχρόνιο πόλεμο στη Μέση Ανατολή, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν και οι ίδιοι επιφυλάξεις σε ό,τι αφορά το Ιράν, μεταξύ άλλων για τα βαλλιστικά του προγράμματα και τους δεσμούς του με τη Ρωσία, αποδίδοντας σχεδόν εξ ολοκλήρου την ευθύνη στην Τεχεράνη.
Ωστόσο, οι συνέπειες θα μπορούσαν να πλήξουν την Ευρώπη πιο άμεσα απ’ ό,τι τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ορισμένες χώρες της Ε.Ε., όπως η Κύπρος, βρίσκονται εντός εμβέλειας πυραύλων, όπως και η Τουρκία.
Για τους Ευρωπαίους πολιτικούς, η συμμετοχή σε έναν αμερικανικό πόλεμο θα ήταν αντιδημοφιλής μετά την «αρνητική κληρονομιά» της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ το 2003 και της αιματηρής αποχώρησης από το Αφγανιστάν. Η ευθυγράμμιση με το Ισραήλ σε έναν νέο πόλεμο θα ήταν επίσης διχαστική σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, καθώς ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν κατηγορήσει το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα.
Καθώς αναπτύσσουν ενισχύσεις στην περιοχή, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι παρουσιάζουν αυτές τις κινήσεις ως μέσο προστασίας των πολιτών και των ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης.
Η Τζόρτζια Μελόνι χαρακτήρισε τους εταίρους στον Περσικό Κόλπο «ζωτικής σημασίας» για τον ενεργειακό εφοδιασμό της χώρας. Πάνω απ’ όλα, είπε, «υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες Ιταλοί σε εκείνη την περιοχή και περίπου 2.000 Ιταλοί στρατιώτες που θέλουμε – και πρέπει – να προστατεύσουμε».
Ο Σάντσεθ, από την πλευρά του, κάλεσε την Ευρώπη να θυμηθεί τις συνέπειες προηγούμενων δυτικών επεμβάσεων. «Δεν μπορείς να απαντήσεις σε μια παρανομία με μια άλλη», είπε σε ομιλία του, «γιατί έτσι αρχίζουν οι μεγάλες καταστροφές της ανθρωπότητας».
Πηγή Washington Post
