Τι επιδιώκει ο Ντόναλντ Τραμπ με τον μεγάλης κλίμακας πόλεμο που εξαπέλυσε κατά του Ιράν; Στις ημέρες μετά την έναρξη των συνδυασμένων αμερικανικοϊσραηλινών επιχειρήσεων, έχουμε ακούσει –από τον ίδιο, από κορυφαίους αξιωματούχους, από το Πεντάγωνο– μια σειρά από αποκλίνουσες περιγραφές του στόχου της επίθεσης.
Ο Τραμπ μίλησε στην αρχή (στο Axios) για πόλεμο που μπορεί να διαρκέσει «δυο-τρεις μέρες», αλλά μετά είπε στους New York Times ότι «θα διαρκέσει τέσσερις με πέντε εβδομάδες». Στην αρχική δήλωσή του, τα ξημερώματα του περασμένου Σαββάτου, κάλεσε τον ιρανικό λαό να ξεσηκωθεί κατά του καθεστώτος και, μιλώντας λίγα λεπτά αργότερα στην Washington Post, είπε ότι το «μόνο» που τον ενδιαφέρει είναι η ελευθερία των Ιρανών. Μάλιστα, μιλώντας στη New York Post, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο αποστολής χερσαίων δυνάμεων στο Ιράν.
Την ίδια ημέρα (Δευτέρα), ωστόσο, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ, πτέραρχος Νταν Κέιν, έθεσε πιο περιορισμένους στόχους: η αποστολή, όπως είπε, είναι να διασφαλιστεί ότι το ιρανικό καθεστώς δεν θα έχει τη δυνατότητα προβολής ισχύος πέρα από τα σύνορά του.
Στρατηγοί δίχως στρατηγική
Σχολιάζοντας δηκτικά, ο γερουσιαστής των Δημοκρατικών Μαρκ Γουόρνερ, αντιπρόεδρος της επιτροπής πληροφοριών, δήλωσε ότι οι στόχοι της επιχείρησης «έχουν αλλάξει τέσσερις ή πέντε φορές» σε διάστημα μιας εβδομάδας: στην αρχή, ήταν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν· μετά, ήταν το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων·έπειτα, η αλλαγή καθεστώτος· μετά, η βύθιση του ιρανικού στόλου.
Οι Αθηναίοι στη Μήλο – «Η προσέγγιση του Τραμπ στη διεθνή πολιτική μάς γυρίζει πίσω στους Αθηναίους στρατηγούς στη Μήλο: “Οι ισχυροί κάνουν ό,τι τους επιτρέπει οι δύναμή τους και οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι πρέπει”», λέει στην «Κ» ο ιστορικός Σεργκέι Ραντσένκο.
«Η προσέγγιση του Τραμπ στη διεθνή πολιτική μάς γυρίζει πίσω στους Αθηναίους στρατηγούς στη Μήλο: “Οι ισχυροί κάνουν ό,τι τους επιτρέπει οι δύναμή τους και οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι πρέπει”», λέει στην «Κ» ο ιστορικός Σεργκέι Ραντσένκο, διακεκριμένος καθηγητής στη School of Advanced International Studies του Πανεπιστημίου Johns Hopkins. «Ωστόσο, σε αντίθεση με τους Αθηναίους στρατηγούς, ο Τραμπ δεν φαίνεται να έχει οποιαδήποτε αίσθηση υψηλής στρατηγικής. Κανείς στην Ουάσιγκτον δεν φαίνεται να ξέρει σε τι χρησιμεύει αυτός ο πόλεμος ή οποιαδήποτε ιδέα για το πώς να τον τερματίσει».
Δύο είναι τα πιθανά αποτελέσματα, σύμφωνα με τον Ραντσένκο. «Το πρώτο είναι ο Τραμπ απλώς να εγκαταλείψει, αφήνοντας το ιρανικό καθεστώς κάπως αποδυναμωμένο αλλά μνησίκακο και αποφασισμένο, και αντιαμερικανικό όσο ποτέ. Το δεύτερο είναι να βυθιστεί σε (πολεμικό) τέλμα. Κανένα από τα δύο σενάρια δεν συνιστά μακροπρόθεσμα νίκη για τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Το σχέδιο «Καράκας» – «Αυτό που κάναμε στη Βενεζουέλα, νομίζω, είναι το τέλειο, το τέλειο σενάριο», δήλωσε ο Τραμπ στους New York Times, όμως πέρα από το ότι είναι ήδη πολύ αργά, το Καράκας δεν διαθέτει την οργανωτική δομή της Τεχεράνης.
Ισως το αποκαλυπτικό σχόλιο ήταν αυτό που έκανε ο Τραμπ μιλώντας στους New York Times: «Αυτό που κάναμε στη Βενεζουέλα, νομίζω, είναι το τέλειο, το τέλειο σενάριο». Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εφημερίδας, ο Τραμπ τις προηγούμενες εβδομάδες είχε επανειλημμένως αναφέρει τη Βενεζουέλα ως το μοντέλο μιας επιτυχημένης επιχείρησης και ήλπιζε να επαναλάβει πτυχές της στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένης και της επιλογής νέας ηγεσίας, που θα είναι πιο συνεργάσιμη και φιλική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Είναι πολύ πιο δύσκολο να πετύχει κάτι τέτοιο στο Ιράν», λέει στην «Κ» ο Φίλιπς Ο’ Μπράιαν, καθηγητής Στρατηγικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του St Andrews. «Είναι πολύ πιο μακριά από τις Ηνωμένες Πολιτείες από ό,τι η Βενεζουέλα, και η Ρωσία και η Κίνα έχουν συμφέροντα που συνδέονται με το καθεστώς. Επιπλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι εξαιρετικά διστακτικές απέναντι στο ενδεχόμενο αποστολής χερσαίων δυνάμεων στη χώρα, ενώ έχουν και λιγότερους μοχλούς οικονομικής πίεσης».
Αντίστοιχο σκεπτικό αναπτύσσει ο σερ Ρόμπιν Νίμπλετ, distinguished fellow και επί πολλά χρόνια προηγουμένως διευθυντής του φημισμένου Chatham House. «Η μεγάλη διαφορά μεταξύ της Βενεζουέλας και του Ιράν είναι ότι το ιρανικό επαναστατικό καθεστώς είναι μια πολύ πιο πολυεπίπεδη οργάνωση από την αντίστοιχη του Μπολιβαριανού καθεστώτος», εξηγεί στην «Κ».
«Δεν υπάρχει προφανές κεφάλι για να αποκεφαλίσει ο Τραμπ στο Ιράν. Οπως ανακάλυψε το Ισραήλ με τη Χαμάς, υπάρχουν πάντα νέες προσωπικότητες που θα βγουν μπροστά και θα δεχθούν το μαρτύριο ως μέρος της ανταμοιβής για την ηγεσία. Αυτό θα μπορούσε να κάνει τη συντριπτική εναέρια εκστρατεία του Τραμπ να μοιάζει όλο και περισσότερο με αυτήν του Νετανιάχου στη Γάζα, με τη διαφορά ότι ο Τραμπ δεν έχει ομήρους να απελευθερώσει. Και σύντομα θα φαίνεται ότι σκοτώνει τους ίδιους τους διαδηλωτές που υποτίθεται ότι απελευθέρωνε».
Σε κάθε περίπτωση, τα όποια σχέδια για ένα σενάριο τύπου Βενεζουέλας φαίνεται ότι έχουν ανατραπεί από τη φονική αποτελεσματικότητα των αμερικανοϊσραηλινών επιχειρήσεων. Ερωτηθείς την Τρίτη ποιος θα ήθελε να αναλάβει την εξουσία στο Ιράν, ο Τραμπ απάντησε ότι «οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που είχαμε κατά νουν είναι νεκροί. […] Τώρα έχουμε μια άλλη ομάδα, μπορεί να είναι κι αυτοί νεκροί, με βάση τις αναφορές. Eτσι, έρχεται ένα τρίτο κύμα. Πολύ σύντομα δεν πρόκειται να γνωρίζουμε κανέναν».
Με τους στόχους των ΗΠΑ να εξαρτώνται απολύτως από τις βουλές ενός ανθρώπου –κάτι άνευ προηγουμένου στην ιστορία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής– και οι βουλές αυτές να είναι θολές και ευμετάβλητες, οι αμερικανικές δυνάμεις δείχνουν να εφαρμόζουν τελικά το ισραηλινό σχέδιο, βάσει του οποίου ο κεντρικός στόχος είναι η πτώση του καθεστώτος, χωρίς να λαμβάνεται καμία μέριμνα για τη διάδοχη κατάσταση.
Ορισμένοι αναλυτές, μάλιστα, σημειώνουν ότι, από την οπτική του Τελ Αβίβ, η εμφύλια σύρραξη, το χάος, ακόμη και ο κατακερματισμός του Ιράν (ήδη φαίνεται να υποδαυλίζεται από τη CIA και τη Μοσάντ εξέγερση των Κούρδων στα βορειοδυτικά) είναι αποδεκτά, καθώς αποτελούν εγγύηση αδυναμίας της τεράστιας σιιτικής χώρας στην καρδιά της Μέσης Ανατολής.
Εκλογικά σύννεφα
Ο Τραμπ, που στην ομιλία της ορκωμοσίας του είχε πει ότι η κληρονομιά για την οποία θα ήταν πιο περήφανος «θα ήταν αυτή του ειρηνοποιού», έχει έκτοτε βομβαρδίσει επτά χώρες. Με την απόφαση της επίθεσης στο Ιράν, ενέπλεξε τις ΗΠΑ στην πιο ευρεία πολεμική επιχείρηση μετά την εισβολή στο Ιράκ. Ηδη μετρούν έξι επιβεβαιωμένες ανθρώπινες απώλειες, ενώ η διαταραχή στην αγορά πετρελαίου, αν παραταθεί, θα προκαλέσει αύξηση του πληθωρισμού (και) στις ΗΠΑ, με εξαιρετικά αρνητικές συνέπειες για τους Ρεπουμπλικανούς εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Reuters/Ipsos που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, μόλις 27% των Αμερικανών (και το 55% των Ρεπουμπλικανών) εγκρίνουν την επίθεση στο Ιράν, ενώ 43% είναι κατά και 29% δηλώνουν αβέβαιοι. Το 56% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι ο Τραμπ είναι υπερβολικά πρόθυμος να χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία, συμπεριλαμβανομένου του 23% των Ρεπουμπλικανών. Δημοσκόπηση της SRSS δίνει ποσοστό αποδοκιμασίας 59%, έναντι 41% που εγκρίνουν την επίθεση.
Μέσα στον καταιγισμό διεθνών εξελίξεων –ευτυχώς για τον Τραμπ– πέρασε απαρατήρητη η αποπομπή της υπουργού Εσωτερικών Κρίστι Νόεμ, η οποία είχε επανειλημμένως απασχολήσει την αμερικανική κοινή γνώμη: για το πανάκριβο Ρόλεξ της μπροστά από φυλακή με βαρυποινίτες στο Ελ Σαλβαδόρ, την κρατική χρηματοδότηση για προσωπική της καμπάνια όσον αφορά τις μαζικές απελάσεις, ακόμη και τη σπίλωση της μνήμης του θύματος του ICE, Αλεξ Πρέτι, στη Μινεσότα.
Ακόμη και για κάποιον σαν τον Τραμπ, που εμπνέει σχεδόν θρησκευτική αφοσίωση στους οπαδούς του, εικόνες όπως η συμμετοχή του σε χλιδάτη εκδήλωση πολιτικού χαρακτήρα στο Μαρ-α-Λάγκο το βράδυ του Σαββάτου ή η επιμονή του να μιλάει για την αίθουσα δεξιώσεων που θέλει να χτίσει στον Λευκό Οίκο ενώ ανακοινώνονταν οι πρώτες αμερικανικές απώλειες του πολέμου, θα του κοστίσουν πολιτικά. Ειδικά αν ο πόλεμος παραταθεί και οι συνέπειές του (στην οικονομία και σε ανθρώπινες ζωές) κλιμακωθούν.
