«Χωρίς εμάς όλοι εσείς τώρα θα μιλούσατε γερμανικά και ίσως λίγα ιαπωνικά», είπε ο Τραμπ στις 21 Ιανουαρίου, από τη σκηνή του Παγκοσμίου Οικονομικού Φόρουμ στο (γερμανόφωνο) Νταβός της Ελβετίας, απευθυνόμενος σε ένα κυρίως ευρωπαϊκό ακροατήριο. Το μήνυμά του σαφές, αν και άκομψο: οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να ευγνωμονούν τις ΗΠΑ για όσα αυτές τους έχουν προσφέρει τα τελευταία περίπου 80 χρόνια, τόσο ώστε να αφήσουν τη Γροιλανδία να περάσει υπό αμερικανική κυριαρχία.
Αυτή, ωστόσο, δεν ήταν η πρώτη αμερικανική βολή απαξίωσης προς την πλευρά της Γηραιάς Ηπείρου. «Είναι αδύναμοι (…) Δεν ξέρουν τι τους γίνεται», είχε δηλώσει ο Τραμπ τον περασμένο Δεκέμβριο σε συνέντευξή του στο Politico, αναφερόμενος και πάλι στους Ευρωπαίους.
Η Ευρώπη κινδυνεύει πια με «πολιτισμικό αφανισμό» και σε 20 χρόνια μπορεί να έχει γίνει «αγνώριστη», αναφέρει η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, στην οποία ο Αμερικανός πρόεδρος έβαλε πέρυσι την υπογραφή του.
Απαξιωτικός ο Βανς
Ωστόσο, την αρχή στο μέτωπο των απαξιωτικών σχολίων την είχε κάνει ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς τον Φεβρουάριο του 2025 από το βήμα της ετήσιας Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια. «Η απειλή για την οποία ανησυχώ περισσότερο σε σχέση με την Ευρώπη δεν είναι η Ρωσία, ούτε η Κίνα, ούτε κανένας άλλος εξωτερικός παράγοντας. Αυτό που με ανησυχεί είναι η απειλή από το εσωτερικό», είχε αναφέρει τότε ο Βανς.
Περίπου ένα χρόνο μετά, η ίδια αμερικανική διοίκηση των Τραμπ και Βανς επικαλείται αφενός την «κινεζική απειλή» για να δικαιολογήσει την απόπειρα προσάρτησης της Γροιλανδίας και αφετέρου την «ιρανική απειλή» προκειμένου να πείσει τους Ευρωπαίους να τη συνδράμουν στον πόλεμο κατά του Ιράν.
Εάν ισχύουν όσα έλεγε ο Βανς τον Φεβρουάριο του 2025 στο Μόναχο, τότε οι Ευρωπαίοι κινδυνεύουν κυρίως από εσωτερικούς εχθρούς (βλ. μεταναστευτικό κ.ά.). Εάν ισχύουν όσα αναφέρει ωστόσο η αμερικανική ηγεσία τώρα, με φόντο πια τη στρατιωτική επιχείρηση «Epic Fury» («Επική Οργή») που είναι σε εξέλιξη κατά του Ιράν, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει τώρα να αποδεχθούν την απειλή της αύξησης των προσφυγικών ροών που θα μπορούσε να προκαλέσει ένας νέος μεσανατολικός πόλεμος και να συνδράμουν στρατιωτικά τις ΗΠΑ ενάντια στους Ιρανούς Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και στους διαδόχους του Αλί Χαμενεΐ.
Το ισπανικό «όχι»
Οι Ισπανοί δεν το έκαναν. Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ έκλεισε τις βάσεις Ρότα και Μορόν στη Νότια Ισπανία (που χρησιμοποιούνται από Αμερικανούς και Ισπανούς, αλλά τελούν υπό ισπανική κυριαρχία) για τα αμερικανικά μαχητικά που συμμετέχουν στις επιχειρήσεις κατά του Ιράν, με αποτέλεσμα οι Αμερικανοί να αναγκαστούν να μεταφέρουν αλλού συνολικά περίπου 15 μαχητικά αεροσκάφη.
«Η Ισπανία ήταν απαίσια», δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ την περασμένη Τρίτη, έχοντας δίπλα έναν πειθήνιο Φρίντριχ Μερτς, προτού απειλήσει τη Μαδρίτη με οικονομικά αντίποινα και «διακοπή των εμπορικών συναλλαγών».
Πριν από ακριβώς 80 χρόνια ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσώρτσιλ είχε μιλήσει για την «ειδική σχέση» μεταξύ ΗΠΑ και Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία τώρα δοκιμάζεται.
Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε, όμως, παράπονα και από τη Βρετανία, την οποία χαρακτήρισε «μη συνεργάσιμη», ενοχλημένος επειδή το Λονδίνο δεν έσπευσε από την πρώτη στιγμή της έναρξης των στρατιωτικών επιχειρήσεων το περασμένο Σάββατο να ανοίξει τις βάσεις του για τα αμερικανικά μαχητικά που επιχειρούν στο Ιράν.
Οπως φαίνεται επί του πρακτέου, η Αμερική «την έχει ανάγκη τελικά την Ευρώπη» και τους Ευρωπαίους, σχολιάζει σε ανάλυσή του το ευρωπαϊκό Politico. Διαφορετικά, εάν δεν τους είχε ανάγκη, δεν θα αντιδρούσε όπως αντέδρασε. «Αφού πέρασε ένα χρόνο επικρίνοντας, προσβάλλοντας και απειλώντας Ευρωπαίους ηγέτες, ο Τραμπ βλέπει τώρα την αξία τού να έχει φίλους σε στρατηγικά σημαντικά μέρη, ειδικά εάν αυτοί διαθέτουν στρατιωτικά μέσα και εγκαταστάσεις που μπορεί να χρησιμοποιήσει», προσθέτει το Politico με μια δόση χαιρεκακίας έναντι του Αμερικανού ηγέτη.
«Δεν έχουμε να κάνουμε με τον Ουίνστον Τσώρτσιλ», είχε δηλώσει νωρίτερα ο Ντόναλντ Τραμπ αναφερόμενος στον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, τον οποίο έχει κατ’ επανάληψιν απαξιώσει. Συμπτωματικά, ο Τσώρτσιλ ήταν εκείνος που είχε πρώτος, πριν από ακριβώς 80 χρόνια, στις 5 Μαρτίου 1946, δώσει δημοσιότητα στην «ειδική σχέση» μεταξύ ΗΠΑ και Ηνωμένου Βασιλείου κατά την ιστορική ομιλία του με τις αναφορές στο Σιδηρούν Παραπέτασμα από το έδαφος των ΗΠΑ (το Φούλτον, του Μιζούρι). Ακριβώς οκτώ δεκαετίες μετά, ο Βρετανός αναλυτής Κρις Μέισον διερωτάται μέσα από τον ιστοχώρο του BBC «εάν αυτή η ειδική σχέση μπορεί να ανακάμψει», με το βλέμμα στραμμένο στον Τραμπ.
Προτεραιότητες
Στην παρούσα φάση, πάντως, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει άλλες προτεραιότητες προσανατολισμένες στο Ιράν και οι Ευρωπαίοι αξιολογούνται από την πλευρά του Λευκού Οίκου με βάση ακριβώς αυτές τις αμερικανικές ή αμερικανοϊσραηλινές (και όχι συμμαχικές/νατοϊκές, αφού δεν προηγήθηκε καμία σχετική από κοινού διαβούλευση) προτεραιότητες.
Οι Ευρωπαίοι από την πλευρά τους βρίσκονται ξανά ενώπιον διλημμάτων. Εάν εμπλακούν πιο ενεργά/επιθετικά στον πόλεμο, αυτό μπορεί να έχει κόστος οικονομικό, στρατιωτικό (αντίποινα από την πλευρά των Ιρανών) αλλά και πολιτικό (δημοσκοπήσεις σε Βρετανία και Ισπανία δείχνουν ότι στην πλειονότητά τους οι πολίτες δεν επιθυμούν την εμπλοκή σε πολεμικές περιπέτειες στη Μέση Ανατολή).
Προσφυγικές ροές
Η απειλή νέων προσφυγικών ροών προβληματίζει τους Ευρωπαίους ηγέτες, ενώ παράλληλα υπάρχει και το ζήτημα της τρομοκρατίας. Ισλαμιστές τρομοκράτες υπενθυμίζεται ότι είχαν αιματοκυλίσει τη Μαδρίτη τον Μάρτιο του 2004 με «αφορμή» την ισπανική εμπλοκή στην αμερικανική εισβολή στο Ιράκ που είχε ξεκινήσει ένα χρόνο νωρίτερα, τον Μάρτιο του 2003.
Ωστόσο η μπάλα είναι πλέον στο γήπεδο της διοίκησης Τραμπ, η οποία άνοιξε στις 28 Φεβρουαρίου έναν νέο κύκλο συγκρούσεων στην περιοχή της Μέσης Ανατολής –για το εάν θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αυτή η σύγκρουση οι απόψεις διίστανται–, από τον οποίο μένει να φανεί πώς θα μπορούσε να βγει: με τη βοήθεια των Κούρδων, των Ευρωπαίων ή μήπως της διπλωματίας;
Εν τω μεταξύ, πάντως, οι αμερικανικές δυνάμεις και οι εταίροι τους στην περιοχή του Κόλπου καλούνται να αντιμετωπίσουν «βροχές» από ιρανικά drones τύπου Shahed, τα οποία αναχαιτίζουν με πανάκριβους πυραύλους, βλέποντας τα αποθέματα των πολεμοφοδίων τους να μειώνονται απειλητικά. Ποιοι «ξέρουν» από Shahed και θα μπορούσαν να τους συνδράμουν; Σύμφωνα με χθεσινό δημοσίευμα των Financial Times, οι ΗΠΑ και τουλάχιστον μία κυβέρνηση του Κόλπου φέρονται να εξετάζουν την προμήθεια anti-drone συστημάτων από την Ουκρανία με στόχο την αντιμετώπιση των Shahed.
