Εδώ και δεκαετίες, η ναυτική βάση στη Ρότα και η αεροπορική βάση στο Μορόν της Ισπανίας, λειτουργώντας ως κρίσιμοι κόμβοι διαμετακόμισης και ανεφοδιασμού για επιχειρήσεις στη Μεσόγειο, τον Κόλπο και πέραν αυτού, συμβολίζουν τoν ρόλο της Ισπανίας στην διατλαντική αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Ο αποκλεισμός τους από την αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση στο Ιράν έβαλε την Ισπανία στο επίκεντρο μιας ευρύτερης συζήτησης για τη νομιμότητα της στρατιωτικής δράσης στη Μέση Ανατολή, με πολλούς να χαρακτηρίζουν τον Πέδρο Σάντσεθ ως τον ηγέτη που έσωσε τα προσχήματα σε μια Ευρώπη βαθιά διχασμένη.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός, χαρακτηρίζοντας τις επιθέσεις ως «μονομερείς», «παράνομες» και «επικίνδυνες», τόνισε πως η θέση της ισπανικής κυβέρνησης μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις λέξεις: Οχι στον πόλεμο». Στο πλαίσιο αυτό, αρνήθηκε να επιτρέψει στα αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού να επιχειρήσουν από ισπανικό έδαφος για την εξελισσόμενη επιχείρηση. Σήμερα, μάλιστα, επαναβεβαίωσε τη στάση του, σε διάγγελμά του, διαμηνύοντας πως «έτσι ξεκινούν οι μεγάλες καταστροφές της ανθρωπότητας… Δεν μπορείς να παίζεις ρωσική ρουλέτα με το πεπρωμένο εκατομμυρίων ανθρώπων».
🇪🇸🇺🇸🇮🇱🇮🇷 FLASH | Le Premier ministre espagnol : “La position du gouvernement espagnol est la suivante : non à la guerre”.pic.twitter.com/DYbp5HiUFL
— AlertesInfos (@AlertesInfos) March 4, 2026
«Οι ισπανικές βάσεις δεν χρησιμοποιούνται για αυτή την επιχείρηση και δεν θα χρησιμοποιηθούν για οτιδήποτε δεν συμπεριλαμβάνεται σε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή για οτιδήποτε που δεν συμβαδίζει με τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών», επιβεβαίωσε ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών, Χοσέ Μανουέλ Αλμπαρές.
Η στάση της τέταρτης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης και η έντονη καταδίκη των αμερικανοϊσραηλινών ενεργειών στο Ιράν από τον σοσιαλιστή πρωθυπουργό ενδέχεται να επιδεινώσουν την ήδη τεταμένη σχέση της με την Ουάσιγκτον καθώς, προφανώς, δεν πέρασε απαρατήρητη από τον πρόεδρο Τραμπ.
Η εξέλιξη αντανακλά την «ολοένα και πιο διακριτή στάση της Ισπανίας στην εξωτερική πολιτική, σε μια συγκυρία που η βορειοατλαντική ενότητα βρίσκεται υπό πίεση. Η Ισπανία, που για πολύ καιρό υπήρξε ένας αξιόπιστος, αν και ενίοτε απρόθυμος, πυλώνας της νότιας πτέρυγας της συμμαχίας, κινδυνεύει τώρα να εμφανιστεί ως μια εξαίρεση, καθώς αρκετοί Ευρωπαίοι εταίροι υιοθετούν μια πιο προσεκτική στάση απέναντι στις ενέργειες της Ουάσιγκτον», σημειώνει σε δημοσίευμά του το Euroactiv.
Οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Μαδρίτης και Ουάσιγκτον είναι ήδη τεταμένες. Ο Σάντσεθ έχει αναδειχθεί ως ένας από τους πιο σκληρούς επικριτές του Ντόναλντ Τραμπ στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Σημειώνεται πως, κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, η κυβέρνηση Σάντσεθ επέβαλε πλήρες εμπάργκο όπλων στο Ισραήλ, καταδίκασε την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο από Αμερικανούς κομάντος, αντιστάθηκε στις αξιώσεις του Τραμπ για αύξηση των αμυντικών δαπανών βάσει των νατοϊκών στόχων και ενίσχυσε την εποπτεία των δραστηριοτήτων των ΗΠΑ στις νότιες βάσεις.
Το Politico επιχειρεί συγκρίσεις με το «ρήγμα» του 2003 μεταξύ Τζορτζ Μπους και Ζακ Σιράκ, ο οποίος αναδείχθηκε ο πιο ασυμβίβαστος Ευρωπαίος ηγέτης το 2003, επικαλούμενος το διεθνές δίκαιο και το δόγμα της πολυμέρειας κατά της εισβολής υπό τις ΗΠΑ στο Ιράκ.
Αντιδράσεις
Η απόφαση Σάντσεθ πυροδότησε ισχυρές εσωτερικές επικρίσεις, εγείροντας ευρύτερα ερωτήματα για τη θέση της Μαδρίτης στην Ευρώπη και την αξιοπιστία της στους κόλπους του ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με το Politico, δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί ο Ισπανός πρωθυπουργός επιδεικνύει τέτοια ετοιμότητα να βγει στη διεθνή σκηνή και να αντιπαρατεθεί στον Τραμπ. Το σχετικό δημοσίευμα σημειώνει πως διαθέτει ελάχιστο περιθώριο πολιτικών ελιγμών στο εσωτερικό λόγω των σκανδάλων διαφθοράς και των ηττών του κόμματός του (PSOE, Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα) στις περιφερειακές εκλογές. Οπως σημειώνεται, η διαφοροποιημένη –σε σχέση με την ευρωπαϊκή– εξωτερική πολιτική τού επιτρέπει να προβάλλεται ως «ασπίδα» στον Τραμπισμό, κάτι που φαίνεται να επικροτεί η ισπανική κοινή γνώμη.
Σημειώνεται πως σε πρόσφατη δημοσκόπηση που διενεργήθηκε από το κρατικό Κέντρο Κοινωνιολογικών Ερευνών, τα τρία τέταρτα των Ισπανών παραδέχτηκαν ότι έχουν «πολύ κακή» γνώμη για τον Τραμπ, ενώ 8 στους 10 θεωρούν ότι αποτελεί απειλή για την παγκόσμια ειρήνη.
«Η σθεναρή αντίθεση του Σάντσεθ στον πρόεδρο των ΗΠΑ τον βοηθά να προωθήσει την ατζέντα της αριστερής πτέρυγας εντός του PSOE», δήλωσε στο Euractiv ο Φέλιξ Αρτεάγκα, ανώτερος αναλυτής στο ισπανικό Real Instituto Elcano, επισημαίνοντας πως αυτή η βάση αντιτίθεται διαχρονικά στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία και στην αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Εν τω μεταξύ, το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα της αντιπολίτευσης κατηγόρησε τον Σάντσεθ για «απομονωτισμό». «Κάτι δεν πάει καλά όταν η Χαμάς, οι Χούθι ή το ιρανικό καθεστώς επικροτούν την κυβέρνηση Σάντσεθ», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου, Κάρμεν Φουνέζ.
Ο Αρτεάγκα προειδοποίησε ότι, αν και η στάση αυτή μπορεί να ενισχύσει την εσωτερική υποστήριξη ενόψει των πολυαναμενόμενων γενικών εκλογών του επόμενου έτους, κινδυνεύει να απομακρύνει την Ισπανία από την ευρωπαϊκή συναίνεση και να επιδεινώσει τη διεθνή απομόνωσή της.
«Από την άποψη της εξωτερικής πολιτικής, η στάση του Σάντσεθ είναι καταστροφική, αλλά ο ίδιος επωφελείται περισσότερο από αυτήν στο εσωτερικό», δήλωσε ένας βετεράνος Ισπανός διπλωμάτης στο Euractiv.
Η στάση του τον φέρνει αντιμέτωπο και με τους άλλους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οι οποίοι τηρούν στάση ασάφειας και αναμονής, καταδικάζοντας πάντως της ενέργειες της Τεχεράνης.
«Ακριβώς όπως ο Σιράκ το 2003, ο Σάντσεθ δεν αρκείται σε δηλώσεις από το περιθώριο, αλλά κάνει μια ευρύτερη έκκληση προς τις χώρες να αντισταθούν στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ», σημειώνει το Politico, το οποίο επικαλείται Ευρωπαίο διπλωμάτη σύμφωνα με τον οποίο η Ισπανία άσκησε πιέσεις στην Ενωση να καταγγείλει τις ΗΠΑ για παραβίαση του διεθνούς δικαίου, επικρίνοντας τα δύο μέτρα και δύο σταθμά των Βρυξελλών στην εφαρμογή του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ.
Ωστόσο, όπως του αποδίδουν κάποιοι, σε μια χρονική συγκυρία πολλαπλών κρίσεων, από τη Βενεζουέλα έως την Ουκρανία και τον Κόλπο, που απαιτεί πολιτική ομόνοια και συντονισμένη δράση, η στάση της Ισπανίας ενισχύει την αντίληψη ότι ο Σάντσεθ δίνει προτεραιότητα στην εσωτερική πολιτική και στα ενδοκομματικά οφέλη.
«Ο Σάντσεθ επιλέγει αυτή τη δονκιχωτική προσπάθεια κατά των ανεμόμυλων και μέσω της αυτοπροβολής του ως φάρου της πολυμέρειας και του ευρωπαϊσμού σε μια συγκυρία που η δημοτικότητά του βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα», σχολιάζει στο Politico o Πάμπλο Σιμόν, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Carlos III της Μαδρίτης. «Μένει να δούμε αν οι ψηφοφόροι θα το πιστέψουν».
Η στάση των ΗΠΑ
Χθες, Τρίτη, ο Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε στις εξελίξεις, διαμηνύοντας πως οι ΗΠΑ θα διακόψουν κάθε εμπορική συναλλαγή με την Ισπανία.
«Η Ισπανία φέρθηκε απαίσια», σχολίασε ο Αμερικανός πρόεδρος σε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια της συνάντησης με τον Γερμανό καγκελάριο, Φρίντριχ Μερτς, στον Λευκό Οίκο, προσθέτοντας ότι ζήτησε από τον υπουργό Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, «να διακόψει κάθε συναλλαγή» με την Ισπανία.
BREAKING:
Trump: “We are going to cut off all trade with Spain. We don’t want anything to do with Spain.”
We rely on Spain for Olive oil, wine, pharmaceuticals, aerospace components, and many specialty chemicals. pic.twitter.com/4Ko37DwWrU
— Ed Krassenstein (@EdKrassen) March 3, 2026
Μάλιστα, όπως είπε, αν οι ΗΠΑ επιθυμούσαν να χρησιμοποιήσουν τις ισπανικές βάσεις, θα το έκαναν. «Θα μπορούσαμε να πετάξουμε εκεί και να τις χρησιμοποιήσουμε, κανείς δεν θα μας πει να μην τις χρησιμοποιήσουμε».
Οπως εκτιμούν οι αναλυτές, είναι ακόμη πολύ πρώιμα τα ασφαλή συμπεράσματα και το κατά πόσο το επεισόδιο αυτό θα επηρεάσει ή και θα οδηγήσει τις διμερείς σχέσεις σε μόνιμη ρήξη.
Οπως υπενθυμίζει το Euroactiv, η διμερής συμφωνία του 1988 που διέπει τις δύο στρατιωτικές βάσεις σε ισπανικό έδαφος προβλέπει πως οποιαδήποτε χρήση τους πέραν των συνήθων δραστηριοτήτων προϋποθέτει προηγούμενη έγκριση από την κυβέρνηση. Αναλυτές σημειώνουν ότι είναι απίθανο οι Ηνωμένες Πολιτείες να παραιτηθούν από εγκαταστάσεις των οποίων η γεωγραφική θέση στην πύλη της Μεσογείου είναι δύσκολο να αντικατασταθεί.
Πηγή: Politico, Euroactiv, Reuters, BBC
