Οι σκηνές που ακολούθησαν την ανακοίνωση του θανάτου του ανωτάτου ηγέτη του Ιράν –με πλήθη Ιρανών να ξεχύνονται στους δρόμους, είτε για να γιορτάσουν είτε για να πενθήσουν– αποτυπώνουν τη βαθιά αβεβαιότητα της επόμενης ημέρας.
Τρία ερωτήματα κυριαρχούν: Πώς θα αντιδράσουν οι διαδηλωτές στην έκκληση Τραμπ να αναλάβουν την εξουσία; Μπορεί να επιβιώσει το αυταρχικό σύστημα του Ιράν; Και υπάρχει κίνδυνος η επίθεση να πυροδοτήσει χαοτική μάχη διαδοχής;
Παραμένει ασαφές πώς ένας άοπλος πληθυσμός θα μπορούσε να αντιπαρατεθεί σε μια βαριά οπλισμένη και ιδεολογικά συγκροτημένη δύναμη ασφαλείας. Αναλυτές εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς το αν μια αεροπορική εκστρατεία, από μόνη της, μπορεί να αποδυναμώσει επαρκώς την κυβέρνηση ώστε να καταρρεύσει υπό το βάρος διαδηλώσεων. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο Φαρζάν Σαμπέτ, αναλυτής στο Graduate Institute της Γενεύης, η χώρα οδεύει προς μιας μορφής μετασχηματισμό: «Κάποια αλλαγή θα συμβεί στο σύστημα. Αλλά προς ποια κατεύθυνση; Δεν γνωρίζουμε».
Μετά την επιβεβαίωση του θανάτου του Χαμενεΐ, αρκετοί Ιρανοί γιόρτασαν δημοσίως, χωρίς όμως να φτάσουν σε επίπεδα που θα προκαλούσαν αιματηρή αντίδραση. Παρά τους βομβαρδισμούς, ο μηχανισμός εσωτερικής ασφάλειας διαθέτει ισχύ. Οι δυνάμεις της Μπασίτζ, που εκτιμάται πως αριθμούν περίπου ένα εκατομμύριο σε όλη τη χώρα, έχουν ήδη κινητοποιηθεί γύρω από την πρωτεύουσα. «Η βάναυση δολοφονία διαδηλωτών τον Ιανουάριο δείχνει ότι η εσωτερική αναταραχή θα αντιμετωπιστεί με σιδηρά πυγμή», τονίζει η Ελι Τζερανμαγιέ του European Council on Foreign Relations.
Αεροπορικά πλήγματα φέρεται να στοχεύουν και εγκαταστάσεις της Μπασίτζ και υπηρεσιών πληροφοριών. Οι ειδικοί πάντως διχάζονται ως προς το αν μπορούν να αποδυναμώσουν επαρκώς ένα πολυεπίπεδο και βαθιά ριζωμένο δίκτυο ασφαλείας. «Το πρόβλημα είναι ότι πρόκειται για πολυεπίπεδους στόχους. Χτυπάς έναν, αλλά υπάρχουν τόσοι άλλοι», επισημαίνει ο Αμπντολρασούλ Ντιβσαλάρ του Καθολικού Πανεπιστημίου του Μιλάνου.
Το σύστημα λειτουργεί
Παρά τον θάνατο κορυφαίων πολιτικών και στρατιωτικών στελεχών, οι επίσημες ανακοινώσεις επιχείρησαν να δείξουν ότι το σύστημα λειτουργεί και είναι έτοιμο για τη μετάβαση. Οι Αρχές ανακοίνωσαν ότι θα ακολουθηθεί το συνταγματικό πλαίσιο για την επιλογή νέου ηγέτη και ότι θα συγκροτηθεί προσωρινό συμβούλιο ηγεσίας. Ο Αλί Λαριτζανί, επικεφαλής του Ανωτάτου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, κάλεσε σε ενότητα: «Σε όλη την Ιστορία, το ιρανικό έθνος έχει αντιμετωπίσει ακόμη μεγαλύτερες προκλήσεις. Τέτοιου είδους μαρτύρια καθιστούν τον λαό ανθεκτικό και σταθερό».
Αναλυτές θεωρούν ότι πρόσωπα όπως ο Λαριτζανί, ο οποίος χαρακτηρίζεται πραγματιστής, θα μπορούσαν να επιδιώξουν συμφωνία με την Ουάσιγκτον, ιδίως αν συνοδευθεί από χαλάρωση κυρώσεων. Αλλοι προειδοποιούν για στροφή προς μεγαλύτερη σκληρότητα. Δύο μέλη του προσωρινού συμβουλίου –ο αγιατολάχ Αλιρεζά Αραφί από το Συμβούλιο των Φρουρών και ο επικεφαλής της Δικαιοσύνης Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζεΐ– θεωρούνται σκληροπυρηνικοί. Η ανάθεση της ηγεσίας των Φρουρών της Επανάστασης στον στρατηγό Αχμάντ Βαχιντί ενισχύει αυτές τις ανησυχίες.
Πέρα από την ανατροπή ή τον μετασχηματισμό του καθεστώτος, υπάρχει το ενδεχόμενο γενικευμένου χάους σε μια χώρα 90 εκατομμυρίων, που συνορεύει με επτά κράτη. Αναλυτές προειδοποιούν πως αν το κράτος καταρρεύσει, το Ιράν θα μπορούσε να διολισθήσει σε εξέγερση αντίστοιχη με εκείνη που ακολούθησε την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003. «Πρόκειται για ιερό πόλεμο γι’ αυτούς – και φαίνονται πρόθυμοι να κάψουν τη χώρα και την περιοχή πριν παραδοθούν», σχολιάζει η Τζερανμαγιέ. «Αν αυτή η εκστρατεία οδηγήσει στην ανατροπή της ηγεσίας, πιθανόν να ακολουθήσουν χρόνια χάους για τη χώρα και τον λαό της».
