Καθώς αμερικανικά και ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη συνεχίζουν να βομβαρδίζουν ιρανικές πόλεις, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι βρίσκονται ξανά στο περιθώριο. Ο Ντόναλντ Τραμπ τους απέκλεισε από τον σχεδιασμό μιας σύγκρουσης με άμεσες επιπτώσεις για τη δική τους ασφάλεια.
Οι αντιδράσεις των Ευρωπαίων ηγετών μοιάζουν με ένα μωσαϊκό το οποίο αποτελείται από συγκρατημένες επιδοκιμασίες, αλλά και από εκκλήσεις για επιστροφή στη διπλωματία. Η στάση αυτή αντικατοπτρίζει τις δυσκολίες διαχείρισης μιας Αμερικής που, όπως εκτιμούν αναλυτές, απομακρύνεται από τους κανόνες και τις νόρμες της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υπαινίχθηκε ότι ο Τραμπ κάνει «μια δουλειά που η Ευρώπη δεν μπορεί να κάνει μόνη της». Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε την επίθεση στο Ιράν αποσταθεροποιητική. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επιχείρησε να διατηρήσει το βάρος της ευρωπαϊκής ατζέντας στην άμυνα της Ουκρανίας.
«Για τους Ευρωπαίους, το δίλημμα είναι ότι ήταν πάντοτε υπερασπιστές της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης», σημείωσε ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Βάλι Ρ. Νασρ. «Αλλά η αντίδρασή τους στον πόλεμο στη Γάζα και τώρα στον βομβαρδισμό του Ιράν υπογραμμίζει την ασυνέπεια της θέσης τους».
Από τη στοχευμένη εξόντωση του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έως τη νυχτερινή σύλληψη τον Ιανουάριο του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, ο Τραμπ ενήργησε χωρίς να επιδιώξει διεθνή στήριξη ή έγκριση από τα Ηνωμένα Εθνη. «Δεν νομίζω ότι πέρασε ποτέ από το μυαλό του να συμβουλευτεί τους Ευρωπαίους», είπε ο Βρετανός πρώην πρέσβης στην Ουάσιγκτον, Κιμ Ντάροκ. «Το “Πρώτα η Αμερική” σημαίνει κυρίως “Μόνη η Αμερική”».
Η εικόνα αυτή έρχεται σε αντίθεση με το 2018, κατά την πρώτη θητεία Τραμπ, όταν οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Γαλλία συνεργάστηκαν σε πλήγματα κατά της Συρίας ύστερα από επίθεση με χημικά όπλα. Μια τέτοια συνεργασία, σημειώνει ο Ντάροκ, μοιάζει δύσκολο να επαναληφθεί στη δεύτερη θητεία Τραμπ.
Παρά τον αποκλεισμό τους, οι Ευρωπαίοι ηγέτες υιοθέτησαν δύο από τους διακηρυγμένους στόχους της Ουάσιγκτον: την αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν και την αποδυνάμωση των πυραυλικών του δυνατοτήτων. Εκπρόσωπος της γαλλικής κυβέρνησης χαρακτήρισε τον Χαμενεΐ «αιμοδιψή δικτάτορα» και δήλωσε ότι «δεν μπορούμε παρά να είμαστε ικανοποιημένοι με τον θάνατό του».
Η Γερμανία ανέφερε ότι είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για τα πλήγματα. Ο Μερτς δήλωσε πως «δεν είναι η στιγμή να κάνουμε μάθημα στους συμμάχους μας», τονίζοντας ότι «παρά τις αμφιβολίες, μοιραζόμαστε πολλούς από τους στόχους τους χωρίς να μπορούμε να τους επιτύχουμε μόνοι μας».
Η πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας, Αράντσα Γκονθάλεθ Λάγια, εκτίμησε ότι η επιφυλακτική ευρωπαϊκή στάση αντανακλά τόσο σκεπτικισμό για τους στόχους του Τραμπ όσο και το γεγονός ότι η Ουκρανία παραμένει προτεραιότητα. «Η Ευρώπη βλέπει την κατάσταση μέσα από το πρίσμα της Ρωσίας στην Ουκρανία», είπε, επισημαίνοντας ότι ιρανικοί πύραυλοι θα μπορούσαν θεωρητικά να πλήξουν ευρωπαϊκούς στόχους.
Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία εξέδωσαν κοινή δήλωση καταδικάζοντας «τις αδιάκριτες και δυσανάλογες πυραυλικές επιθέσεις που εξαπέλυσε το Ιράν κατά χωρών της περιοχής». Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι θα επιτρέψει τη χρήση βρετανικών βάσεων για «αμυντικά» πλήγματα, λίγες ώρες πριν από τη συντριβή drone σε βάση της RAF στην Κύπρο.
Ο Μακρόν, εν μέσω των εξελίξεων, προώθησε επιχείρηση στη Βόρεια Θάλασσα κατά του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» που μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο, χαρακτηρίζοντάς τη «σημαντικό πλήγμα» στη χρηματοδότηση του πολέμου στην Ουκρανία.
Από τους Ευρωπαίους ηγέτες, μόνο ο Σάντσεθ τάχθηκε ανοιχτά κατά των επιθέσεων, μιλώντας για «μονομερή στρατιωτική ενέργεια, που κλιμακώνει την ένταση και συμβάλλει σε μια πιο αβέβαιη και εχθρική διεθνή τάξη».
Την ίδια στιγμή, άλλοι ηγέτες φαίνεται να επωφελούνται. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου εξασφάλισε για δεύτερη φορά την αμερικανική στήριξη σε εκστρατεία κατά του Ιράν. Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν ή ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ θα μπορούσε να αξιοποιήσει το προηγούμενο των επιθέσεων για να δικαιολογήσει δικές του κινήσεις.
«Δυσκολεύονται να πλοηγηθούν σε αυτόν τον νέο κόσμο γιατί βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα σε δύο θέσεις», είπε ο Νασρ. «Αν υπερασπίζεσαι την αρχή ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μπορούν να βομβαρδίζουν όποιον θέλουν, δεν μπορείς μετά να πεις ότι αυτό δεν ισχύει για την Ουκρανία. Γιατί να μην ισχύει και για τη Γροιλανδία;»
Πηγή: New York Times
