Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ κυβέρνησε το Ιράν με τη βαρβαρότητα ενός αυταρχικού ηγέτη πεπεισμένου ότι ο ίδιος του ο λαός και μία υπερδύναμη επιδίωκαν την ανατροπή του – και στο τέλος, το πέτυχαν.
Με την ανακοίνωση του προέδρου Τραμπ ότι ο 86χρονος ανώτατος ηγέτης σκοτώθηκε σε κοινές αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές το Σάββατο, η εξουσία του έλαβε τέλος, επισφραγίζοντας «μισό αιώνα απώλειας» για το Ιράν, σχολιάζουν οι NYT.
Οι «ρίζες»
Αναλαμβάνοντας την εξουσία το 1989, ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ οργάνωσε την δράση του με βάση τις εμμονές του για τη Δύση. Ως ηγέτης, κατέστειλε κάθε διαφωνία, χαρακτηρίζοντας τα αιτήματα για μεταρρυθμίσεις ως «δυτική στάση» και επέκτεινε τον μηχανισμό πληροφοριών των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης για να καταπιέζει τον ίδιο του τον λαό.
Παράλληλα, οδήγησε τους πολίτες του στη φτώχεια για να χρηματοδοτήσει ξένες παρεμβάσεις και ένα πυρηνικό πρόγραμμα που στο Ιράν εξασφάλισε μόνο την απομόνωση. Οταν βρέθηκε αντιμέτωπος με μαζικές διαμαρτυρίες, απάντησε με βία, συμπεριλαμβανομένης της σφαγής χιλιάδων διαδηλωτών στις αρχές του έτους. Στο εξωτερικό, άφησε «παρακαταθήκη αποσταθεροποίησης», έχοντας οικοδομήσει έναν λεγόμενο άξονα αντίστασης σε Γάζα, Ιράκ, Λίβανο, Συρία και Υεμένη.
«Είναι φυσικό να ελπίζει κανείς ότι ο αποκεφαλισμός αυτού του καθεστώτος θα μπορούσε να οδηγήσει στο τέλος της θεοκρατίας στο Ιράν. Ωστόσο, είναι επίσης σημαντικό να εξεταστεί το πλαίσιο και οι μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι» που εγκυμονεί, σημειώνουν οι New York Times.
Οπως σχολιάζει η αμερικανική εφημερίδα, «το καθεστώς που επιδιώκει να ανατρέψει ο Ντόναλντ Τραμπ έχει τις ρίζες του και στην αμερικανική παρέμβαση στο Ιράν και ανήλθε στην εξουσία το 1979 με την υποστήριξη του γενικευμένου κλίματος οργής για το πραξικόπημα του 1953, το οποίο η CIA συνέβαλε να οργανωθεί μαζί με τον διεφθαρμένο, υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ σάχη, ο οποίος στη συνέχεια εδραίωσε την εξουσία του. Τώρα ο Τραμπ, σε συνεργασία με το Ισραήλ, τον μεγαλύτερο εχθρό του Ιράν, δρομολόγησε τη δολοφονία του ηγέτη της χώρας. Το έχει πράξει χωρίς να εξηγήσει τη στρατηγική του για το μέλλον και χωρίς τη στήριξη σχεδόν κανενός άλλου συμμάχου. Και υπάρχουν λόγοι ανησυχίας για όσα ακολουθήσουν».
«Χωρίς αντιπολίτευση»
Οπως υπογραμμίζεται, δεν υπάρχει ιρανικός αντιπολιτευτικός πυρήνας με ουσιαστικό εκτόπισμα, γεγονός που δημιουργεί βαθιά αβεβαιότητα για την «επόμενη ημέρα». Ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ διέθετε σχέδιο διαδοχής που ευνοούσε κληρικούς, ωστόσο Αμερικανοί αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών εκτιμούν ότι το κενό εξουσίας θα μπορούσε να οδηγήσει σκληροπυρηνικές φατρίες των Φρουρών της Επανάστασης στην κατάληψη του ελέγχου. «Οι κίνδυνοι εμφυλίου πολέμου, εσωτερικών σφαγών και περιφερειακής αστάθειας είναι βαθύτατοι.»
Απογοητευτική κληρονομιά
Ο τρόπος που ασκεί ο Ντόναλντ Τραμπ εξωτερική πολιτική δεν αφήνει πολλά περιθώρια να πιστέψει κανείς ότι θα έχει ως προτεραιότητα τη σταθερότητα του Ιράν. Μέχρι στιγμής, στη δεύτερη θητεία του, έχει διατάξει στρατιωτικές επιθέσεις σε επτά χώρες. Μόλις πριν από δύο μήνες ανέτρεψε τον Νικολάς Μαδούρο, αλλά άφησε τους συνεργάτες του στην εξουσία, εγκαταλείποντας παράλληλα ένα αντιπολιτευόμενο κόμμα με ευρεία λαϊκή υποστήριξη. Η προσέγγισή του Τραμπ στη Βνεζουέλα έναντι του Ιράν υπήρξε εξίσου παρορμητική. Ανακοινώνοντας μια στρατιωτική εκστρατεία στις 2:30 τα ξημερώματα του Σαββάτου, υποστήριξε ότι το Ιράν αποτελούσε «άμεση απειλή», χωρίς να παρουσιάσει αποδείξεις.
«Ο πρόεδρος δεν έχει ακόμη εξηγήσει γιατί αυτή η εκστρατεία θα έχει καλύτερη κατάληξη από τις απόπειρες αλλαγής καθεστώτος στον 21ο αιώνα στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Και εκείνοι οι πόλεμοι ανέτρεψαν κυβερνήσεις, όμως η αιματηρή και απογοητευτική τους κληρονομιά άφησε τους Αμερικανούς, εύλογα, επιφυλακτικούς απέναντι σε ανοιχτές στρατιωτικές επιχειρήσεις χωρίς σαφές τέλος».
Μέσα στο χάος που θα προκαλέσουν αυτά τα πλήγματα στο Ιράν, οι Αμερικανοί θα πρέπει να προετοιμαστούν για το ενδεχόμενο αντιποίνων. Είναι αλήθεια ότι τα τελευταία χρόνια το Ιράν δεν έχει καταφέρει να επιφέρει ουσιαστικό πλήγμα στις Ηνωμένες Πολιτείες και ότι οι στρατιωτικές του δυνατότητες έχουν αποδυναμωθεί. Ωστόσο, διαθέτει οπλοστάσιο πυραύλων ικανό να υπερκεράσει αμυντικά συστήματα και μέσα στο Σαββατοκύριακο έπληξε αμερικανική ναυτική βάση στο Μπαχρέιν, μεταξύ άλλων στόχων στην περιοχή. Το Ιράν ενδέχεται επίσης να είναι σε θέση να εξαπολύσει κυβερνοεπιθέσεις και επιθέσεις μέσω τρίτων κατά αμερικανικών δυνάμεων και συμμάχων.
«Η διαχείριση του μέλλοντος»
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι ίσως βρίσκονται στο μέλλον. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ διαδραμάτισε ρόλο στη δολοφονία ξένου ηγέτη χωρίς την έγκριση του Κογκρέσο των ΗΠΑ, χωρίς τη στήριξη των περισσότερων συμμάχων και χωρίς σαφές σχέδιο για την επόμενη ημέρα. Η Ιστορία δείχνει ότι μονομερείς αμερικανικές παρεμβάσεις αυτού του τύπου συχνά έχουν συνέπειες που δεν είναι άμεσα ορατές. Οταν Αμερικανοί αξιωματούχοι συνέβαλαν στο πραξικόπημα του 1953, δύσκολα θα μπορούσαν να φανταστούν ότι έσπερναν τους σπόρους για την ανάδειξη της πιο ριζοσπαστικής αντιαμερικανικής κυβέρνησης στη Μέση Ανατολή.
Η διαχείριση του μέλλοντος στο Ιράν απαιτεί σύνεση, προσοχή και διεθνή συνεργασία. Ο Τραμπ πρέπει να συνεργαστεί με το Κογκρέσο, αν και σε αυτό το στάδιο υπάρχουν λίγες προσδοκίες ότι θα το πράξει. Δεδομένης αυτής της πραγματικότητας, το Κογκρέσο οφείλει να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο. Βουλευτές και από τα δύο κόμματα ορθώς ζητούν ενημερώσεις και επιδιώκουν συζήτηση για τις εξουσίες κήρυξης πολέμου, ώστε να διασφαλιστεί ότι ο πρόεδρος θα περιοριστεί και θα λογοδοτεί.
Οπως καταλήγει η αμερικανική εφημερίδα «οι ΗΠΑ δεν μπορούν να διαχειριστούν μόνες τους αυτή την αβεβαιότητα. Η κυβέρνηση Τραμπ, η οποία συχνά έχει αντιμετωπίσει τους συμμάχους με περιφρόνηση, οφείλει να τους εντάξει εκ νέου στο πλαίσιο συνεργασίας. Η αντιμετώπιση του Ιράν μετά τον Αλί Χαμενεΐ απαιτεί στρατηγική σαφήνεια και παγκόσμιο συνασπισμό, όχι απομονωμένες αποφάσεις».
