Ο 86χρονος Αλί Χοσεϊνί Χαμενεΐ ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης του Ιράν ήταν ένα πρόσωπο ταυτισμένο με το μετά το 1979 καθεστώς που κατέλαβε την εξουσία στην Τεχεράνη.
Πρόεδρος ανάμεσα στο 1981 και το 1989 και ανώτατος ηγέτης έκτοτε, ασκούσε ασφυκτικό έλεγχο στους μηχανισμούς εξουσίας του Ιράν και ο θάνατός του πρακτικά αφήνει το καθεστώς χωρίς κάποιο πρόσωπο που να αποτελούσε μέρος του ιδεολογικού πυρήνα που οδήγησε το 1979 στην Ισλαμική Επανάσταση.
Γόνος μιας από τις σημαντικότερες οικογένειες του Ιράν, με παράδοση σχεδόν δύο αιώνων (ο πατέρας και ο παππούς του ήταν σιίτες κληρικοί και η οικογένεια Χαμενεΐ ισχυρίζεται ότι έχει απευθείας σύνδεση με τον προφήτη Μωάμεθ), ο Αλί Χαμενεΐ ήταν από τα πιο σκληρά γρανάζια ενός συστήματος το οποίο στηρίζεται στην ωμή ισχύ των Φρουρών της Επανάστασης.
Ο Χαμενεΐ ήταν στόχος των Ισραηλινών τα τελευταία 45 χρόνια. Η πρώτη απόπειρα εναντίον του, που οδήγησε στην παράλυση του δεξιού χεριού του, έγινε το 1981. Θεωρείται ως ένας από τους βασικούς θιασώτες της διαδικασίας που οδήγησε στη δημιουργία όλων αυτών των ομάδων που υποστήριζαν το Ιράν σε γειτονικές χώρες (πολιτοφυλακές σε Συρία και Ιράκ, Χεζμπολάχ στο Λίβανο, Χούθι στην Υεμένη κ.ά.). Ο Χαμενεΐ ήταν εκ των εξαιρετικά σκληρών υποστηρικτών της Αραβικής ανοιξης, θεωρώντας ότι η αντικατάσταση των κοσμικών καθεστώτων της Αιγύπτου, της Λιβύης ή άλλων αραβικών χωρών, θα τις οδηγούσε σε εκ των πραγμάτων στενότερη σχέση με το Ιράν.
Η Τεχεράνη από το 1979 και μετά είχε αναπτύξει στενές σχέσεις με τη Σοβιετική Ενωση, και το διάδοχο κράτος, την Ρωσική Ομοσπονδία. Και στον πόλεμο της Ουκρανίας ευθύς εξαρχής έλαβε θέση υπέρ της Μόσχας, ενεργοποιώντας την Ιρανική πολεμική βιομηχανία για την ενίσχυση των Ρωσικών Δυνάμεων, κυρίως με UAV τύπου Shahed, τα οποία έγιναν σήμα κατατεθέν του τρόμου που ζουν καθημερινά οι κάτοικοι του Κιέβου όταν χτυπούν οι σειρήνες του συναγερμού.
Ο Χαμενεΐ, δεδομένου ότι ουδέποτε υπήρξε μέρος του ανώτατου σιιτικού κλήρου, αντιμετώπισε κάποια αμφισβήτηση σχετικά με τα τυπικά προσόντα ανάληψης αυτού του αξιώματος, ωστόσο κάθε φορά την ξεπερνούσε. Μείζων πολιτικός δρων στα εσωτερικά του Ιράν, ήταν, επίσης, από εκείνους που προώθησαν κάποιες μεταρρυθμίσεις στο πεδίο της οικονομίας, με κύρια την ιδιωτικοποίηση κάποιων επιχειρήσεων, που βελτίωσε – μεταξύ άλλων – την απόδοση των ενεργειακών εξαγωγών του Ιράν. Ενώ αποτέλεσε και ιδιαίτερα ενεργό μοχλό στην προώθηση του πυρηνικού προγράμματος, παρά το γεγονός ότι δημόσια τουλάχιστον εμφανιζόταν αντίθετος στα «όπλα μαζικής καταστροφής», ιδίως τα πυρηνικά. Αλλωστε, στην Τεχεράνη ισχυρίζονται ότι το πυρηνικό πρόγραμμα έχει στόχο την παραγωγή ενέργειας, κάτι που – φυσικά – έχει αμφισβητηθεί από την Αρμόδια Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας. Σύμφωνα με δημοσιεύματα όλη αυτή η δραστηριοποίηση έχει οδηγήσει στην δημιουργία μιας οικονομικής αυτοκρατορίας του ίδιου του Χαμενεΐ.
Περιττό να τονιστεί ότι ο Χαμενεΐ υπήρξε, επίσης, εκ των πιο φανατικών, όχι μόνο δημόσια, υποστηρικτών της άγριας καταστολής των κυμάτων διαδηλώσεων κατά του καθεστώτος από τις φοιτητικές ταραχές του 1999 και τις σφαγές του Μαχσάχρ του 2020, μέχρι τις πρόσφατες συγκρούσεις πολιτών και δυνάμεων ασφαλείας που έχουν οδηγήσει σε χιλιάδες θύματα.
Διαδοχή
Ενα τόσο σκληρό και αδιαφανές καθεστώς είναι απόλυτα λογικό ότι δεν θα παραδώσει απλά τα όπλα, αλλά θα δρομολογήσει διαδικασίες διαδοχής άμεσα.
Ο Χαμενεΐ φαίνεται ότι θα προτιμούσε να τον διαδεχθεί ο δευτερότοκος γιος του, Μοζταμπά Χοσεϊνί, 56 ετών και βετεράνος του πολέμου με το Ιράκ (1987-88). Χωρίς τον πατέρα του στο προσκήνιο δεν είναι σαφές αν μπορεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων, του θεσμικού εργαλείου που θα επιλέξει τον επόμενο Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν. Ο πλέον ισχυρός υποψήφιος είναι ο Αλιρεζά Αραφί, 65 ετών ανώτατος κληρικός, μέλος τόσο της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων όσο και του 12μελούς Συμβουλίου των Φρουρών που επιλέγει και προτείνει νομοθεσία. Ηταν από τους εξ’ απορρήτων συμβούλους και συνεργάτες του Χαμενεΐ. Στους σκληροπυρηνικούς εντάσσεται και ο, επίσης 65χρονος, Μοχάμαντ Μέχντι Μιρμπατζερί, με ακραίο αντιδυτικό λόγο. Ο Αχμαντ Χοσεΐνι Χορασάνι, μέλος του 12μελούς Συμβουλίου των Φρουρών θεωρείται, επίσης, ένας πιθανός διάδοχος. Οπως και ο Μοχάμαντ Ρέζα Μονταρέσι Γιαζντί, 70 ετών, ο οποίος έχει διατελέσει σε διάφορες θέσεις του καθεστώτος, γνωρίζοντας την δομή, αλλά και τις αδυναμίες του. Στα ονόματα που έχουν κατά καιρούς ακουστεί, περιλαμβάνεται ο Χοτζάτ ολ Εσλάμ Μόχσεν Κόμι, λόγω της στενής σχέσης του με τον Χαμενεΐ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη από τον προηγούμενο Ιούνιο, κατά τους προηγούμενους βομβαρδισμούς του Ιράν, είχαν κυκλοφορήσει σενάρια περί διαδικασίας επιλογής διαδόχων από τον Χαμενεΐ, προκειμένου το καθεστώς να μην μείνει ακέφαλο.
Φυσικά, όλη αυτή η συζήτηση για τα πρόσωπα έχει τη σημασία της, αν το καθεστώς κατορθώσει να επιβιώσει. Οι δύο ξεχωριστές επιχειρήσεις ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν είναι σαφές ότι έχουν ως στόχο την περαιτέρω απονομιμοποίηση του καθεστώτος της Τεχεράνης και της υποκίνησης εσωτερικών διαλυτικών πιέσεων που θα οδηγήσουν στην κατάρρευση των υφιστάμενων πολιτικών δομών. Η εν μια νυκτί αντικατάσταση ενός καθεστώτος που κυβερνά μια χώρα 47 χρόνια είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο, όπως εξίσου επίφοβη είναι και όποια πρόβλεψη για το τι μπορεί να αντικαταστήσει στην Τεχεράνη τους μουλάδες και τους Φρουρούς της Επανάστασης.
