Λίγοι βγήκαν από το σκάνδαλο Eπσταϊν με ενισχυμένο το κύρος τους. Με ικανοποίηση, όμως, μπορώ να πω ότι ο πατέρας μου συγκαταλέγεται σε αυτούς. Ως Βρετανός πρέσβης στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα το 2004, εξοργίστηκε τόσο από την αγενή συμπεριφορά του τότε πρίγκιπα Aντριου κατά τη διάρκεια επίσημης επίσκεψης –υπό την ιδιότητά του ως ειδικού εμπορικού απεσταλμένου της κυβέρνησης– ώστε θεώρησε αναγκαίο να αποστείλει επίσημη επιστολή διαμαρτυρίας προς τον επικεφαλής του Φόρεϊν Οφις. Η στάση του Αντριου, επισήμαινε, όχι μόνο δεν ενίσχυσε τις σχέσεις της Βρετανίας με έναν κρίσιμο στρατηγικό και εμπορικό σύμμαχο, αλλά τις υπονόμευσε.
Ολα αυτά τα χρόνια τον άκουγα να επανέρχεται συχνά στο περιστατικό, κάθε φορά που η συμπεριφορά του Αντριου γινόταν είδηση. Πλέον, όμως, η ιστορία έγινε γνωστή σε όλους, καθώς κάποιος στη δημόσια διοίκηση ανέσυρε την επιστολή του πατέρα μου και τη διοχέτευσε σε μεγάλη εφημερίδα, η οποία την πρόβαλε στο πρωτοσέλιδό της το περασμένο Σαββατοκύριακο. Εκείνο που δεν ανέφεραν τα δημοσιεύματα ήταν ότι ο πατέρας μου δεν έλαβε ποτέ απάντηση, ούτε καν επιβεβαίωση παραλαβής της επιστολής του. Δεν υπάρχει επίσης καμία ένδειξη ότι έγινε οποιαδήποτε επίσημη ενέργεια. Χρειάστηκαν άλλα επτά χρόνια μέχρι να εξαναγκαστεί ο Αντριου να αποχωρήσει από το αξίωμά του.
Κουλτούρα ατιμωρησίας
Αναφέρω την ιστορία όχι μόνο από υιική υπερηφάνεια, αλλά επειδή φωτίζει το γιατί οι επιπτώσεις του σκανδάλου Επσταϊν στη Βρετανία υπερβαίνουν κατά πολύ τη μοίρα ενός έκπτωτου μέλους της βασιλικής οικογένειας, ο οποίος έχει πλέον συλληφθεί ως ύποπτος για παράπτωμα κατά την άσκηση δημόσιου λειτουργήματος – αδίκημα που δυνητικά επισύρει ποινή φυλάκισης. Η εμπειρία του πατέρα μου αποκαλύπτει μια βαθιά ριζωμένη κουλτούρα μυστικότητας γύρω από τη μοναρχία, η οποία στην περίπτωση του Αντριου φαίνεται να μετεξελίχθηκε σε κουλτούρα ατιμωρησίας, απειλώντας πλέον τα ίδια τα θεμέλια του θεσμού.
Ολοι γνώριζαν -Ο προβληματικός χαρακτήρας του Αντριου ήταν γνωστός στους κύκλους της εξουσίας. Ακόμη και ο αδελφός του, ο σημερινός βασιλιάς, φέρεται να είχε προειδοποιήσει κατά του διορισμού του ως εμπορικού απεσταλμένου.
Ο προβληματικός χαρακτήρας του Αντριου ήταν, άλλωστε, ευρέως γνωστός στους κύκλους της εξουσίας. Ακόμη και ο ίδιος ο αδελφός του, ο σημερινός βασιλιάς, φέρεται να είχε προειδοποιήσει κατά του διορισμού του ως εμπορικού απεσταλμένου. Ωστόσο, καμία επίσημη διαμαρτυρία από άλλους εν ενεργεία διπλωμάτες δεν έχει δει μέχρι σήμερα το φως της δημοσιότητας.
Ορισμένοι δημόσιοι λειτουργοί αποκάλυψαν ανώνυμα στο BBC ότι επιχείρησαν να εμποδίσουν το κράτος να καλύψει δαπάνες για μασάζ και άλλες υπερβολές που ο Αντριου είχε χρεώσει ως έξοδα –δαπάνες που δεν θα εγκρίνονταν για κανέναν άλλο αξιωματούχο–, αλλά τους ζητήθηκε να τις πληρώσουν ούτως ή άλλως.
Το προστατευτικό πέπλο μυστικότητας που τον κάλυπτε επί χρόνια αντανακλούσε εν μέρει τον σεβασμό προς τη μητέρα του, την εκλιπούσα βασίλισσα Ελισάβετ Β΄, της οποίας η αδυναμία στον αγαπημένο της γιο ήταν κοινό μυστικό. Βαθύτερα, όμως, η μυστικότητα ήταν εγγενές στοιχείο της λειτουργίας του βρετανικού κράτους. Στο έργο του «The English Constitution», ο βικτωριανός συγγραφέας Γουόλτερ Μπάτζετ περιέγραψε τη μοναρχία ως το «σεβάσμιο» συστατικό του Συντάγματος, σε αντίθεση με την κυβέρνηση και το κοινοβούλιο που αποτελούσαν το «αποτελεσματικό». Ο σεβασμός αυτός, ωστόσο, προϋπέθετε τη διατήρηση μιας ορισμένης μυστηριακής αύρας. «Μην αφήνετε το φως της ημέρας να πέσει πάνω στη μαγεία», προειδοποιούσε – η υπερβολική διαφάνεια θα εξασθενούσε τη δύναμή της στη συλλογική φαντασία.
Κολακεία βορειοκορεατική
Το φως, βεβαίως, διεισδύει εδώ και χρόνια. Σε κάποιο βαθμό το επέτρεψε η ίδια η βασιλική οικογένεια, επιχειρώντας να συνδεθεί με το κοινό στη σύγχρονη εποχή των μέσων ενημέρωσης. Σε άλλες περιπτώσεις επιβλήθηκε από τα γεγονότα – όπως όταν η βασίλισσα Ελισάβετ συμφώνησε να αρχίσει να πληρώνει φόρους για να συμβάλει στην αποκατάσταση του Κάστρου του Ουίνδσορ μετά την πυρκαγιά του 1992.
Παρ’ όλα αυτά, Τύπος και κοινή γνώμη συνέχισαν έως πρόσφατα να συμπράττουν σε ένα εντυπωσιακό καθεστώς σιωπής. Τις εβδομάδες που ακολούθησαν τον θάνατο της βασίλισσας και την ανάρρηση του Καρόλου Γ΄, ο βρετανικός Τύπος, σχεδόν χωρίς εξαίρεση, υιοθέτησε ένα ύφος που δύσκολα θα περιγραφόταν αλλιώς: Η κολακεία έφτασε σε επίπεδα Βόρειας Κορέας.
Μήνυμα στο Μπάκιγχαμ – Το γεγονός ότι ένα μέλος της βασιλικής οικογένειας συνελήφθη και ενδέχεται να βρεθεί ενώπιον της Δικαιοσύνης –ακόμη και στη φυλακή– καταρρίπτει την αντίληψη ότι οι βασιλείς βρίσκονται υπεράνω του νόμου.
Σήμερα, το σκάνδαλο Αντριου απειλεί να σκίσει τα παραπετάσματα. Το γεγονός ότι ένα μέλος της βασιλικής οικογένειας συνελήφθη, κρατήθηκε επί έντεκα ώρες σε αστυνομικό τμήμα και ενδέχεται να βρεθεί ενώπιον της Δικαιοσύνης –ακόμη και στη φυλακή– καταρρίπτει την αντίληψη ότι οι βασιλείς βρίσκονται υπεράνω του νόμου. Καθώς η έρευνα συνεχίζεται, εντείνονται οι πιέσεις για να αποκαλυφθεί ποιος γνώριζε τι και πότε για τη συμπεριφορά του.
Διατυπώνονται επίσης αιτήματα να ανοίξουν τα αρχεία της μοναρχίας και να δημοσιοποιηθούν τα οικονομικά της στοιχεία, συμπεριλαμβανομένης της διαθήκης της εκλιπούσας βασίλισσας και της προέλευσης των 12 εκατ. λιρών που κατέβαλε ο Αντριου στη Βιρτζίνια Τζιούφρε για τον εξωδικαστικό συμβιβασμό των καταγγελιών σεξουαλικής κακοποίησης.
Παράλληλα, παλαιά ταμπού καταρρέουν. Η παράδοση που θέλει το Κοινοβούλιο να μη συζητά τη βασιλική οικογένεια παρακάμφθηκε την περασμένη εβδομάδα, με το επιχείρημα ότι ο Αντριου δεν αποτελεί πλέον ενεργό μέλος της. Ηδη από το 1936, όταν ένας απείθαρχος βασιλιάς εξαναγκάστηκε σε παραίτηση, είχε καταστεί σαφές ότι η μοναρχία υφίσταται κατ’ ανοχήν του Κοινοβουλίου. Τα κυβερνητικά σχέδια για τροποποίηση της σειράς διαδοχής ώστε να εξαιρεθεί από αυτήν ο Αντριου θα διαβρώσουν περαιτέρω την κληρονομική αρχή. Πιθανές είναι και πρόσθετες μεταρρυθμίσεις για τη συρρίκνωση του θεσμού όταν ο πρίγκιπας Ουίλιαμ ανέλθει στον θρόνο.
Το ανοιχτό ερώτημα
Θα ήταν, ωστόσο, υπερβολή να υποστηριχθεί ότι απειλείται η ίδια η μοναρχία. Το σκάνδαλο δεν έχει αγγίξει μέχρι στιγμής τον βασιλιά, ούτε τον διάδοχό του. Επιπλέον, ο θεσμός είναι πολύ βαθιά θεμελιωμένος στο συνταγματικό οικοδόμημα της Βρετανίας ώστε να εξεταστεί σοβαρά η κατάργησή του – κάτι τέτοιο θα προκαλούσε μείζονα πολιτειακή κρίση που καμία κυβέρνηση δεν θα επιθυμούσε. Το Στέμμα παραμένει ένας ευρέως ενοποιητικός εθνικός θεσμός, υπεράνω κομματικών αντιπαραθέσεων, με ισχυρή λαϊκή στήριξη. Το αν, όμως, μπορεί να διατηρήσει την αίγλη του υπό το πλήρες φως της δημοσιότητας παραμένει ανοιχτό ερώτημα.
Ο κ. Σάιμον Νίξον είναι ανεξάρτητος σχολιαστής και εκδότης του ενημερωτικού δελτίου Wealth of Nations στο Substack.
