Της Ξένιας Κουναλάκη
Αντιμέτωπη με τον κίνδυνο μίας σοβαρής περιφερειακής σύγκρουσης βρίσκεται από χθες η περιοχή της Μέσης Ανατολής και της ανατολικής Μεσογείου μετά τις συντονισμένες επιδρομές Ισραήλ και ΗΠΑ κατά του Ιράν και την απάντηση της Τεχεράνης, αφού οι στόχοι Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ μοιάζουν πολλοί ευρύτεροι από τον περυσινό πόλεμο των 12 ημερών κι η στρατηγική τους περιλαμβάνει την αλλαγή καθεστώτος. Στο πλαίσιο των ιρανικών αντιποίνων εκρήξεις αναφέρθηκαν στο Ριάντ της Σαουδικής Αραβίας, στο Μπαχρέιν, έδρα του 5ου στόλου, το Αμπου Ντάμπι, όπου υπήρξε κι ένας νεκρός και το Κατάρ, όπου φιλοξενούνται αμερικανικές βάσεις.
Στόχος οι κεφαλές – Πληροφορίες σε ισραηλινά κανάλια του Telegram έκαναν λόγο για «πολλούς νεκρούς» στην κορυφή της ιρανικής ηγεσίας. Στόχοι ήταν ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης της χώρας Αλί Χαμενεϊ και ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν.
Κάθε βάση που συνδράμει την Αμερική και το Ισραήλ θα είναι στόχος των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, απείλησε εκπρόσωπος του ιρανικού στρατού, καθώς ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες σε ισραηλινά κανάλια του Telegram έκαναν λόγο για «πολλούς νεκρούς» στην κορυφή της ιρανικής ηγεσίας. Πάντως μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές δεν ήταν σαφές αν οι στοχευμένες επιθέσεις κατά του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη της χώρας Αλί Χαμενεϊ και του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν είχαν αποτέλεσμα.
Τα μηνύματα
Την είδηση της επιχείρησης που ονομάστηκε «Επική οργή» (Epic fury) επιβεβαίωσε ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ με ανάρτησή του στην πλατφόρμα του, το Truth Social, προβάλλοντας ως αιτία την προσπάθεια ανοικοδόμησης του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. «Θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο», διακήρυξε, χωρίς να αποκλείσει ότι στο πλαίσιο των επιχειρήσεων μπορεί να υπάρξουν θύματα στις τάξεις των Αμερικανών. Παράλληλα κάλεσε τους Ιρανούς να αναλάβουν την εξουσία, αφήνοντας να εννοηθεί πως στους στόχους της Ουάσιγκτον είναι η καθεστωτική αλλαγή.
«Αυτή θα είναι η τελευταία σας ευκαιρία για πολλές γενιές ακόμη», προειδοποίησε. Aπό την πλευρά του ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του είπε ότι οι κοινές επιθέσεις θα επιτρέψουν στον ιρανικό λαό να ανατρέψει το καθεστώς και να εγκαθιδρύσει ένα «ελεύθερο, φιλειρηνικό Ιράν». Αναλυτές επισημαίνουν ότι μετά τις επιθέσεις η θέση του ενισχύεται ενόψει των επικείμενων εκλογών στο Ισραήλ τον Οκτώβριο.
Το εναρκτήριο λάκτισμα για τις χθεσινές επιθέσεις δόθηκε στις 8:30 το πρωί από το Ισραήλ, αλλά στη συνέχεια ανακοινώθηκε πως στις επιχειρήσεις συμμετέχουν και οι ΗΠΑ από αέρος και δια θαλάσσης, αφού οι ΗΠΑ είχαν προχωρήσει σε μαζική κινητοποίηση ναυτικών δυνάμεων με αεροπλανοφόρα και πολεμικά πλοία που κατέπλευσαν τις τελευταίες μέρες στην περιοχή. Εκρήξεις ακούστηκαν στην Τεχεράνη, το Ισφαχάν στο κεντρικό Ιράν και άλλες πόλεις, ενώ αμερικανικές πηγές προειδοποιούσαν ότι οι επιθέσεις θα είναι πολύ ευρύτερες από τον πόλεμο των 12 ημερών του περασμένου καλοκαιριού, τον Ιούνιο του 2025, όταν επλήγησαν κυρίως οι πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας.
Μεταξύ των στόχων που επλήγησαν χθες ήταν εγκαταστάσεις του καθεστώτος και των ενόπλων δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων των βαλλιστικών πυραύλων. Με βάση τον πολύμηνο, όπως αποδείχθηκε, σχεδιασμό το Ισραήλ θα επικεντρωνόταν στις αποθήκες όπου φυλάσσονται οι πύραυλοι και οι εκτοξευτήρες, ενώ οι αμερικανικές δυνάμεις στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα καθώς και σε στόχους που σχετίζονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης και την ιρανική κυβέρνηση. Πάντως η υπόσχεση Τραμπ προς στελέχη των Φρουρών ότι αν παραδοθούν θα εξασφαλίσουν «απόλυτη ασυλία» προκάλεσε ερωτηματικά σε στρατιωτικούς αναλυτές που αναρωτήθηκαν σε ποιον να παραδοθούν με δεδομένο ότι δεν υπήρχαν αμερικανικές δυνάμεις για να το πράξουν.
Το Σάββατο είναι η πρώτη μέρα της εβδομάδας στο Ιράν και πολύς κόσμος βρισκόταν στους δρόμους της Τεχεράνης για να πάει στη δουλειά του και τα καταστήματα, τα παιδιά στο σχολείο, με αποτέλεσμα να προκληθούν σκηνές χάους και πανικού. Αυτόπτες μάρτυρες είδαν καπνούς να βγαίνουν από την περιοχή όπου βρίσκονται το προεδρικό μέγαρο και το συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας. Τόσο το Ιράν όσο και το Ισραήλ έκλεισαν τον εναέριο χώρο τους. Σειρήνες ήχησαν στο Τελ Αβίβ και την Ιερουσαλήμ μετά τα «προληπτικά χτυπήματα» κατά του Ιράν, όπως χαρακτηρίστηκαν. Εβδομήντα χιλιάδες έφεδροι αναμένεται να επιστρατευτούν τις επόμενες μέρες κυρίως για την ενόσχυση της αεράμυνας.
Λίγες ώρες αργότερα ήρθε η αναμενόμενη απάντηση εκ μέρους της Τεχεράνης με εκτόξευση «35 ως 70 βαλλιστικών πυραύλων κατά του Ισραήλ», όπως μετέδωσαν ιρανικά πρακτορεία. Αναλυτές προεξοφλούσαν επίσης αντίποινα από το δίκτυο συμμαχικών οργανώσεων στην περιοχή εναντίον αμερικανικών βάσεων, πρεσβειών και ισραηλινών στόχων. Στις 10:15, λιγότερο από δύο ώρες μετά τις επιδρομές κατά του Ιράν, το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι εντόπισε βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύτηκαν κατά της χώρας, το πρώτο κύμα ιρανικών αντιποίνων σε απάντηση των κοινών επιχειρήσεων ΗΠΑ και Ισραήλ.
Οι επιπτώσεις στο πετρέλαιο – Ενας παρατεταμένος πόλεμος, με πιθανή επίπτωση τον πανικό στην αγορά πετρελαίου, θα ήταν ό,τι χειρότερο για τον Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Είχε προηγηθεί διάγγελμα στην ιρανική τηλεόραση ότι οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις ετοιμάζονται να απαντήσουν στο Ισραήλ. Οι ισραηλινές δυνάμεις ενίσχυσαν την παρουσία τους κοντά στα σύνορα με το Λίβανο φοβούμενες επιθέσεις από τη Χεζμπολάχ, μία οργάνωση που υποστηρίζεται από το Ιράν και θα μπορούσε να αδράξει την ευκαιρία και να επιτεθεί στο Ισράηλ στο πλαίσιο των συντονισμένων αντιποίνων από την Τεχεράνη και τους αντιπροσώπους της στην περιοχή. Σε μια έμμεση προειδοποίηση προς την οργάνωση ο πρωθυπουργός του Λιβάνου Ναουάζ Σαλάμ είπε πως δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να σύρει «τη χώρα σε περιπέτειες που απειλούν την ασφάλεια και την ενότητά της». Το Κατάρ ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε δύο ιρανικούς πυραύλους.
Τι λέει η Μόσχα
Iδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αντίδραση της Mόσχας στις χθεσινές επιθέσεις: «Το αμερικανικό πλήγμα κατά του Ιράν αποκάλυψε το πραγματικό πρόσωπο του Ντόναλντ Τραμπ», δήλωσε ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, αναπληρωτής πρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας και πρώην πρόεδρος της χώρας, ο οποίος κατηγόρησε την Ουάσινγκτον ότι χρησιμοποίησε τις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη ως πρόσχημα για στρατιωτική δράση. «Κανείς δεν ενδιαφερόταν ποτέ πραγματικά για διαπραγματεύσεις», έγραψε στο Telegram. Η κοινή επίθεση ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν έχει φέρει τον Βλαντιμίρ Πούτιν σε μια πολύ δύσκολη θέση. Η Τεχεράνη είναι μεν ένας από τους πιο σταθερούς συμμάχους της Μόσχας αλλά ο ηγέτης του Κρεμλίνου δεν θέλει να αποξενώσει τον Τραμπ, θεωρώντας τη στήριξή του κρίσιμη για την αύξηση της πίεσης προς την Ουκρανία ώστε να αποδεχθεί τις ρωσικές απαιτήσεις στον συνεχιζόμενο πόλεμο με το Κίεβο.
Το χρονικό
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται πως κλήθηκε να λάβει την πιο δύσκολη απόφαση στα πέντε χρόνια που ασκεί προεδρική εξουσία ύστερα από τις διαπραγματεύσεις της περασμένης Πέμπτης στη Γενεύη με το Ιράν. Παρά τις διαβεβαιώσεις Ιρανών αξιωματούχων και του μεσολαβητή από το Ομάν περί «σημαντικής προόδου», ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε την επομένη πως είναι «διόλου ευτυχής» με τις συνομιλίες, προεξοφλώντας τα πλήγματα.
Η ιρανική ηγεσία ετοιμαζόταν εδώ και μέρες για τον πόλεμο, παρά τις χθεσινές διαμαρτυρίες πολιτών πως δεν υπήρξε καμία καθοδήγηση ούτε ήχησαν οι σειρήνες στην Τεχεράνη την ώρα που ξεκίνησαν οι επιδρομές. Η Συνέλευση των Εμπειρογνωμώνων είναι έτοιμη να επιλέξει τον διάδοχο του Αγιατολάχ Χαμενεϊ, από μια λίστα υποψηφίων διαδόχων σε περίπτωση δολοφονίας του. Παράλληλα, ο 86χρονος Ανώτατος Ηγέτης έχει ορίσει τους ανθρώπους που θα έχουν το γενικό πρόσταγμα σε περίπτωση πολέμου- στο πολιτικό επίπεδο τον γραμματέα του Συμβουλίου Ασφαλείας Αλί Λαριτζανί και στο στρατιωτικό τον επικεφαλής του Συμβουλίου Άμυνας Αλί Σαμχανί, δύο σκληρούς πολιτικούς, με παρελθόν στους Φρουρούς της Επανάστασης.
Παρά τα πλήγματα που δέχθηκε στον πόλεμο των 12 ημερών, τον περασμένο Ιούνιο και τη δραστική αποδυνάμωση της Χαμάς και της Χεζμπολάχ, το Ιράν παραμένει ένα δύσκολο πρόβλημα για τον Τραμπ και τον Νετανιάχου. Σύμφωνα με ρεπορτάζ πολλών αμερικανικών μέσων, ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, πτέραρχος Νταν Κέιν, προειδοποίησε τον Τραμπ ότι ένας πόλεμος με το Ιράν μπορεί να τραβήξει σε μάκρος και να στοιχίσει αρκετά θύματα στις γραμμές του αμερικανικού στρατού, με την αναμενόμενη βροχή βαλλιστικών πυραύλων και drones εναντίον αμερικανικών βάσεων και πολεμικών πλοίων.
Ένας παρατεταμένος πόλεμος, με πιθανή επίπτωση τον πανικό στην αγορά πετρελαίου, θα ήταν ό,τι χειρότερο για τον Ντόναλντ Τραμπ εν όψει των ούτως ή άλλως δύσκολων εκλογών του Νοεμβρίου για το Κογκρέσο. Από την άλλη, το να κλείσει μια συμφωνία με την Τεχεράνη λίγο- πολύ παρόμοια με εκείνη του 2015 και να φέρει πίσω στην Αμερική τη «μεγάλη αρμάδα» του χωρίς να έχει ρίξει «ντουφεκιά», θα αποτελούσε μεγάλο πλήγμα για το διεθνές γόητρο του ίδιου και της χώρας του.
Πώς επηρεάζονται Ελλάδα και Τουρκία;
Του Κωνσταντίνου Φίλη
Η Τουρκία δεν επιθυμεί την αλλαγή καθεστώτος του Ιράν, τόσο λόγω ενδεχόμενων περιφερειακών αναταράξεων, όσο και επειδή ενδεχόμενη νέα κατάσταση στην Τεχεράνη που θα είναι πιο συνεννοήσιμη με τη Δύση, θα απομείωνε αισθητά την αξία της στην περιοχή. Αν από την άλλη, δεν προκύψει ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος ή αναλάβουν τα ηνία πιο σκληροπυρηνικοί, η Αγκυρα θα επιχειρήσει να διαμεσολαβήσει μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, προβάλλοντας και εξαργυρώνοντας τον ρόλο ενός σταθεροποιητικού παράγοντα.
Βέβαια, η βαθιά και αμοιβαία καχυποψία μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, καθιστά δύσκολο αυτό το εγχείρημα. Η Τουρκία ανησυχεί και για την περίπτωση μαζικής φυγής Ιρανών, αδυνατώντας ασφαλώς να ελέγξει τα τεράστια κοινά σύνορα. Ετσι κι αλλιώς, τυχόν περαιτέρω ενδυνάμωση του Ισραήλ στην περιοχή, θα ήταν κακό νέο για την Αγκυρα και καλό νέο για εμάς. Πολλά θα εξαρτηθούν από την στάση των υπόλοιπων περιφερειακών δρώντων, οι οποίοι αν συνταχθούν με τις Ηνωμένες Πολιτείες, έστω διά επιτήδειας ουδετερότητας, θα δημιουργήσουν εκ των πραγμάτων ένα νέο περιφερειακό τοπίο, δυνητικά πιο ευνοϊκό για τα ελληνικά συμφέροντα, διαμορφώνοντας και καλύτερες προϋποθέσεις για την υλοποίηση σχεδίων όπως ο IMEC.
Οσα περιγράφονται παραπάνω, είναι μάλλον ένα πολύ «βελούδινο» σενάριο για την περιοχή. Οφείλουμε να είμαστε προετοιμασμένοι για το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης αστάθειας, λαμβάνοντας υπόψη τα τεκταινόμενα τις τελευταίες μέρες μεταξύ Πακιστάν και Αφγανιστάν. Και βέβαια μας απασχολεί πώς θα αντιδράσει και η αγορά ενέργειας κι αν θα δούμε σημαντικές αυξήσεις στις τιμές.
Το ιρανικό καθεστώς, όσο αποδυναμωμένο κι αν είναι, είναι υποχρεωμένο να αντιδράσει. Οπότε, θα πρέπει να είμαστε σε πλήρη επιφυλακή, ακόμη και για το ενδεχόμενο ενεργοποίησης εκ μέρους της Τεχεράνης τρομοκρατικών πυρήνων σε χώρες εκτός περιοχής, με στόχο πλήγματα σε βάρος ισραηλινών και αμερικανικών στόχων.
