Διάλειμμα λίγων ωρών στις εν εξελίξει έμμεσες συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν στη Γενεύη, για τις οποίες η Ισλαμική Δημοκρατία έχει δεσμευτεί να επιδείξει ευελιξία, καθώς βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση: είτε θα δεχθεί συμφωνία είτε θα βρεθεί αντιμέτωπη με αμερικανικά στρατιωτικά πλήγματα.
Ο τρίτος γύρος των συνομιλιών στη Γενεύη, που ξεκίνησε νωρίτερα σήμερα, Πέμπτη, επικεντρώνεται στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, εν μέσω μεγάλης στρατιωτικής ενίσχυσης των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή κατόπιν εντολής του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ.
Καθώς η πίεση για την Τεχεράνη αυξάνεται, ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ δήλωσε στο Press TV ότι οι διαπραγματεύσεις επικεντρώνονται αποκλειστικά σε πυρηνικά ζητήματα και στην άρση των κυρώσεων, υπογραμμίζοντας ότι η Τεχεράνη προσέρχεται με «σοβαρότητα και ευελιξία».
Διαπραγματεύσεις
Οι δύο χώρες επανεκκίνησαν τις διαπραγματεύσεις αυτόν τον μήνα, επιδιώκοντας να αρθεί το πολυετές αδιέξοδο γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, το οποίο η Ουάσιγκτον, άλλες δυτικές χώρες και το Ισραήλ θεωρούν ότι αποσκοπεί στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων — κάτι που το Ιράν αρνείται.
Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, συμμετέχουν στις έμμεσες συνομιλίες με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο. Η συνάντηση ακολουθεί τις συνομιλίες της περασμένης εβδομάδας στη Γενεύη και διεξάγεται εκ νέου με τη μεσολάβηση του υπουργού Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσαϊντί.
Ο Τραμπ αναφέρθηκε συνοπτικά στο ενδεχόμενο στρατιωτικής επίθεσης κατά του Ιράν στην ομιλία του για την Κατάσταση του Εθνους την Τρίτη, τονίζοντας ότι προτιμά διπλωματική λύση, αλλά δεν θα επιτρέψει στην Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Στο μεταξύ, έχει αναπτύξει μαχητικά αεροσκάφη, αεροπλανοφόρα, καθώς και αντιτορπιλικά και καταδρομικά στην περιοχή, επιδιώκοντας να ασκήσει πίεση στο Ιράν για παραχωρήσεις.
Το βράδυ της Τετάρτης, ο Αραγτσί και ο Αλμπουσαϊντί συζήτησαν τις προτάσεις που θα καταθέσει το Ιράν για την επίτευξη συμφωνίας, σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών του Ομάν στην πλατφόρμα X.
Σε «κλοιό»
Η μεγαλύτερη ανάπτυξη αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή μετά την εισβολή στο Ιράκ το 2003 έχει εντείνει τους φόβους για ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση. Τον Ιούνιο του περασμένου έτους, οι ΗΠΑ συμμετείχαν μαζί με το Ισραήλ σε πλήγματα κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων. Το Ιράν έχει απειλήσει με σφοδρά αντίποινα σε περίπτωση νέας επίθεσης.
Το αεροπλανοφόρο USS «Gerald R. Ford», το μεγαλύτερο των ΗΠΑ, απέπλευσε την Πέμπτη από το λιμάνι της Σούδας με κατεύθυνση προς τη Χάιφα στο βόρειο Ισραήλ, όπου αναμένεται να καταπλεύσει την Παρασκευή. Οι ΗΠΑ απέστειλαν επίσης περίπου δώδεκα μαχητικά F-22 στο Ισραήλ — για πρώτη φορά η Ουάσιγκτον αναπτύσσει μαχητικά αεροσκάφη στη χώρα για ενδεχόμενες πολεμικές επιχειρήσεις, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο.
Η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει ανακοινώσει επίσημα την ανάπτυξη αυτή, ενώ το Πεντάγωνο αρνήθηκε να σχολιάσει.
Στις 19 Φεβρουαρίου, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι το Ιράν πρέπει να καταλήξει σε συμφωνία εντός 10 έως 15 ημερών, προειδοποιώντας ότι, διαφορετικά, θα συμβούν «πολύ άσχημα πράγματα».
Οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν μικρή άνοδο την Πέμπτη, καθώς οι επενδυτές αξιολογούσαν αν οι συνομιλίες μπορούν να αποτρέψουν στρατιωτική σύγκρουση που θα έθετε σε κίνδυνο τον εφοδιασμό, αν και τα κέρδη περιορίστηκαν από τα αυξημένα αμερικανικά αποθέματα αργού.
Η Σαουδική Αραβία αυξάνει την παραγωγή και τις εξαγωγές πετρελαίου στο πλαίσιο σχεδίου έκτακτης ανάγκης, σε περίπτωση που ενδεχόμενο αμερικανικό πλήγμα κατά του Ιράν διαταράξει τον εφοδιασμό από τη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με δύο πηγές.
Ο Αραγτσί δήλωσε ότι το Ιράν επιδιώκει δίκαιη και ταχεία συμφωνία, επαναλαμβάνοντας όμως ότι δεν θα παραιτηθεί από το δικαίωμά του να αναπτύσσει πυρηνική τεχνολογία για ειρηνικούς σκοπούς. Η Ουάσιγκτον θεωρεί τον εμπλουτισμό ουρανίου εντός Ιράν πιθανή οδό προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
«Η συμφωνία είναι εφικτή, αλλά μόνο αν δοθεί προτεραιότητα στη διπλωματία», ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X.
Το Reuters μετέδωσε ότι η Τεχεράνη προσφέρει νέες παραχωρήσεις με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων και την αναγνώριση του δικαιώματός της στον εμπλουτισμό ουρανίου.
Ωστόσο, οι δύο πλευρές παραμένουν βαθιά διχασμένες -ακόμη και ως προς το εύρος και τη σειρά άρσης των αυστηρών αμερικανικών κυρώσεων- σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο.
Στο εσωτερικό του Ιράν, ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη κρίση της 36χρονης θητείας του, με την οικονομία να δοκιμάζεται από τις εντεινόμενες κυρώσεις και την αναζωπύρωση διαδηλώσεων μετά τις εκτεταμένες αναταραχές και την καταστολή του Ιανουαρίου.
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε ότι ο Χαμενεΐ έχει απαγορεύσει τα όπλα μαζικής καταστροφής, κάτι που «σημαίνει ξεκάθαρα ότι η Τεχεράνη δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα», επαναλαμβάνοντας φετφά που εκδόθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Οι προτάσεις του Ιράν
Οι προτάσεις του Ιράν δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, ωστόσο οι συνομιλίες στη Γενεύη ενδέχεται να περιλαμβάνουν τη δημιουργία περιφερειακής κοινοπραξίας για τον εμπλουτισμό ουρανίου -πρόταση που έχει τεθεί και σε προηγούμενους γύρους διαπραγματεύσεων- καθώς και ιδέες για τη διαχείριση των περίπου 400 κιλών αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Τεχεράνη.
Σε αντάλλαγμα, το Ιράν αναμένει την άρση των κυρώσεων που έχουν παραλύσει την οικονομία του. Αντίπαλοι του καθεστώτος υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε ελάφρυνση θα προσέφερε «σωσίβιο» στο καθεστώς της Τεχεράνης.
Παραμένει, ωστόσο, ασαφές ποιους όρους θα μπορούσε να θεωρήσει αποδεκτούς για συμφωνία ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Το Ιράν έχει ήδη απορρίψει τη συζήτηση για περιορισμούς στο βαλλιστικό πυραυλικό του πρόγραμμα και για τον τερματισμό της στήριξης προς συμμάχους και ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή — μια συμμαχία που η Τεχεράνη αποκαλεί «Αξονα της Αντίστασης» και περιλαμβάνει τη Χαμάς στη Γάζα, τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και τους Χούθι στην Υεμένη.
Σενάρια σύγκρουσης
Δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων ενημέρωσης, που επικαλούνται ανώνυμους αξιωματούχους της κυβέρνησης, αναφέρουν ότι ο Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο αρχικού πλήγματος τις επόμενες ημέρες εναντίον των Φρουρών της Επανάστασης ή πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν, με στόχο την άσκηση πίεσης στην ηγεσία της χώρας. Σύμφωνα με τα ίδια ρεπορτάζ, σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων ο πρόεδρος θα μπορούσε να προχωρήσει ακόμη και σε εκστρατεία με σκοπό την ανατροπή του ανώτατου ηγέτη του Ιράν.
Ο πρόεδρος του Μεικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων φέρεται επίσης να προειδοποίησε ότι πλήγματα κατά του Ιράν ενδέχεται να είναι ριψοκίνδυνα και να εμπλέξουν τις ΗΠΑ σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, αν και ο Τραμπ επέμεινε ότι ο στρατηγός Νταν Κέιν θεωρεί πως μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να «κερδηθεί εύκολα».
Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει απειλήσει ότι θα απαντήσει σε οποιαδήποτε επίθεση πλήττοντας αμερικανικούς στρατιωτικούς στόχους στη Μέση Ανατολή και στο Ισραήλ.
Περιφερειακοί «παίκτες»
Χώρες της περιοχής που είναι σύμμαχοι των ΗΠΑ εκφράζουν ανησυχία ότι μια επίθεση κατά του Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη σύρραξη, προειδοποιώντας ότι η αεροπορική ισχύς από μόνη της δεν αρκεί για να αλλάξει το καθεστώς της χώρας.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ωστόσο, έχει προειδοποιήσει κατά μιας συμφωνίας που δεν θα περιλαμβάνει το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και τις συμμαχικές του οργανώσεις. Ο Νετανιάχου εδώ και χρόνια χαρακτηρίζει το Ιράν βασική απειλή για το Ισραήλ και παράγοντα αποσταθεροποίησης στην περιοχή.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, ο οποίος επισκέφθηκε τον Λευκό Οίκο νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ενδέχεται να πιέζει για εκστρατεία με στόχο την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν το δεύτερο μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο. Το Ισραήλ θεωρείται επίσης ότι διαθέτει πυρηνικά όπλα, αν και δεν το επιβεβαιώνει, ούτε το διαψεύδει επισήμως.
Ενόψει της ομιλίας για την Κατάσταση της Ενωσης, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Mάρκο Ρούμπιο, παρείχε απόρρητη ενημέρωση στη λεγόμενη ομάδα των οκτώ, η οποία αποτελείται από τους ηγέτες των δύο κομμάτων στη Γερουσία και τη Βουλή των Αντιπροσώπων, καθώς και από τους προέδρους και τα ανώτερα στελέχη των επιτροπών πληροφοριών των δύο σωμάτων.
Μετά την ενημέρωση, ο επικεφαλής της μειοψηφίας στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ, δήλωσε: «Το ζήτημα είναι σοβαρό και η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει τις θέσεις της στον αμερικανικό λαό».
Με πληροφορίες από Reuters, BBC
