Παρά τις σημαντικές διατλαντικές διαφωνίες στην ενεργειακή πολιτική –μεταξύ της ευρωπαϊκής αντίληψης περί ενεργειακής μετάβασης (transition) και της αμερικανικής προσέγγισης περί επιστροφής στις παραδοσιακές μορφές ενέργειας (tradition)– Ηνωμένες Πολιτείες και Ευρωπαϊκή Ενωση, κατά τη διάρκεια της Διατλαντικής Διάσκεψης για την Ασφάλεια Φυσικού Αερίου που πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον, κατέληξαν στη διαπίστωση ότι η απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο συνιστά κοινό στρατηγικό στόχο.
Η σύγκλιση αυτή, σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», δεν περιορίστηκε στο πεδίο της ενεργειακής πολιτικής, αλλά επεκτάθηκε και στο γεωπολιτικό επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα, για την Ουάσιγκτον, η μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τη Μόσχα θεωρείται κρίσιμο εργαλείο περιορισμού της ρωσικής επιρροής σε μια περιοχή όπου η ενεργειακή διείσδυση αποτέλεσε διαχρονικά μοχλό πολιτικής πίεσης και στρατηγικής επιρροής. Οπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά στην «Κ», «η ενεργειακή ασφάλεια της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης συνδέεται, κατά την αμερικανική ανάγνωση, με τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας της ηπείρου και με τη θωράκιση της ευρωατλαντικής συνοχής».
Για την Ευρωπαϊκή Ενωση, από την άλλη πλευρά, το ζήτημα όπως προέκυψε είναι ταυτόχρονα στρατηγικό και αναπτυξιακό. Η απεξάρτηση δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως απάντηση στον πόλεμο της Ουκρανίας, αλλά ως ευκαιρία αναδιάταξης των ενεργειακών ροών και επιτάχυνσης της ενοποίησης της εσωτερικής αγοράς. Οπως μεταφέρθηκε στην «Κ», «στη Νοτιοανατολική Ευρώπη –μια περιοχή που ιστορικά παρέμενε ενεργειακά κατακερματισμένη και εξαρτημένη από μονοδιάστατες ροές προμήθειας– η αλλαγή παραδείγματος αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων, η ενίσχυση των διασυνοριακών υποδομών και η δημιουργία ενός πιο διαφανούς και ανταγωνιστικού πλαισίου αγοράς συνιστούν, σύμφωνα με τους συμμετέχοντες, προϋποθέσεις όχι μόνο για ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και για ευρύτερη οικονομική σταθερότητα και πολιτική αυτονομία».
Επόμενη κοινή διαπίστωση, κατά τη διάρκεια της διάσκεψης, ήταν ότι ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» παραμένει το ρωσικό φυσικό αέριο, που εξακολουθεί να εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά, κυρίως μέσω της Τουρκίας. Οπως παραδέχθηκαν οι συμμετέχοντες, παρά τις διακηρύξεις περί απεξάρτησης, σημαντικές ποσότητες συνεχίζουν να διοχετεύονται μέσω έμμεσων διαδρομών, διατηρώντας ενεργή μια βασική δίοδο ρωσικής επιρροής. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, το ζήτημα δεν τέθηκε μόνο από την ελληνική πλευρά, αλλά αναδείχθηκε και από άλλες χώρες της περιοχής, με τη Ρουμανία να επισημαίνει ότι η διατήρηση αυτών των ροών υπονομεύει τον συνολικό στόχο.
Είναι σημαντικό ότι από αμερικανικής πλευράς αναγνωρίστηκε ότι η συνέχιση των ροών αυτών δημιουργεί ένα δομικό κενό στη στρατηγική απεξάρτησης, καθώς επιτρέπει στη Μόσχα να διατηρεί έσοδα και πολιτική επιρροή σε μια περιοχή ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας. Οπως εκτίμησαν συμμετέχοντες, «το γεγονός ότι το θέμα αναγνωρίστηκε ρητά και από τις δύο πλευρές αποτυπώνει μια μετατόπιση της συζήτησης, από τις γενικές διακηρύξεις περί διαφοροποίησης, σε πιο συγκεκριμένες και πολιτικά δύσκολες αποφάσεις που αφορούν υφιστάμενες ροές, συμβατικές δεσμεύσεις και εδραιωμένες αντιλήψεις». Στο πλαίσιο αυτό, τέθηκε ευθέως η ανάγκη να πειστούν συγκεκριμένες ευρωπαϊκές χώρες να τερματίσουν τη λήψη ρωσικού αερίου, ακόμη και αν χρειαστεί να δημιουργηθούν συνθήκες πολιτικής πίεσης.
Ιδιαίτερα εκτενής υπήρξε η συζήτηση για το ρυθμιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τη διαπιστωμένη ασάφεια ή δυσλειτουργία ως προς τον Κώδικα Δικτύου για την Κατανομή Δυναμικότητας και τον Κώδικα Δικτύου για τα Τιμολόγια Μεταφοράς – κανονισμοί που υιοθετήθηκαν πριν από περίπου μία δεκαετία, σε ένα εντελώς διαφορετικό ενεργειακό περιβάλλον. Τότε, το ζητούμενο ήταν η ενοποίηση της αγοράς και η διευκόλυνση των ροών σε συνθήκες αφθονίας ρωσικού αερίου. Σήμερα, προτεραιότητα αποτελεί η ανακατεύθυνση ροών, η ενίσχυση εναλλακτικών διαδρόμων και η προσαρμογή σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Κατά τις ίδιες πηγές, οι ισχύουσες ρυθμίσεις δεν προσφέρουν την απαιτούμενη ευελιξία, γι’ αυτό και τέθηκε επιτακτικά το ζήτημα της επικαιροποίησης, με στόχο τη διασφάλιση σαφούς ρυθμιστικής και εμπορικής ασφάλειας (regulatory and commercial certainty).
Από πλευράς Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναγνωρίστηκε ότι απαιτούνται προσαρμογές, ωστόσο υπογραμμίστηκε ότι οποιαδήποτε τροποποίηση των Κωδίκων Δικτύου συνεπάγεται σύνθετη και θεσμικά απαιτητική διαδικασία, με πολλαπλά στάδια διαβούλευσης και εγκρίσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, προγραμματίζεται για σήμερα το απόγευμα (ώρα Ελλάδος) διευρυμένη σύσκεψη στο υπουργείο Ενέργειας, υπό τον ειδικό απεσταλμένο για την παγκόσμια ενεργειακή ολοκλήρωση, Τζόσουα Βολτζ, με τη συμμετοχή ρυθμιστικών αρχών, εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τεχνικών κλιμακίων. Στόχος είναι η διαμόρφωση συγκεκριμένων, εφαρμόσιμων προτάσεων σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, ώστε να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ στρατηγικής στόχευσης και ρυθμιστικής πραγματικότητας.
