Κενό εξουσίας με απρόβλεπτη κατάληξη δημιουργεί η εξόντωση από τις ειδικές δυνάμεις του μεξικανικού στρατού του Νεμέσιο Οσεγουέρα Σερβάντες, γνωστού ως Ελ Μέντσο, ηγέτη ενός εκ των μεγαλύτερων καρτέλ διακίνησης ναρκωτικών στον κόσμο.
Το καρτέλ του Χαλίσκο, του οποίου ηγείτο ο Ελ Μέντσο, διαθέτει δίκτυα σε όλο τον κόσμο και θυμίζει περισσότερο πολυεθνική εταιρεία. Αποτελείται από δεκάδες ομάδες, εξαπλωμένες σε όλο το Μεξικό, οι οποίες απασχολούνται σε ποικίλες δραστηριότητες, από την καλλιέργεια αβοκάντο για την αμερικανική αγορά μέχρι τη διακίνηση μεταναστών προς τις ΗΠΑ και την παραγωγή και εμπορία ναρκωτικών.
Καθώς Μεξικανοί και Αμερικανοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι παρακολουθούν τις εξελίξεις μετά τον αποκεφαλισμό του καρτέλ και αναρωτιούνται αν αυτό θα διορίσει γρήγορα αντικαταστάτη του αρχηγού του ή θα θρυμματιστεί σε αντιμαχόμενες παρατάξεις, ένα μοιάζει πιθανό: ο θάνατος του Ελ Μέντσο δεν θα σημάνει το τέλος της συμμορίας.
Το πλήρες όνομα της εγκληματικής οργάνωσης, Καρτέλ Νέας Γενιάς του Χαλίσκο, υπογραμμίζει τις φιλοδοξίες της και πόσο βαριά ριζωμένη είναι στο Μεξικό.
Η εκρίζωσή του θα απαιτήσει υπομονετική, μακροπρόθεσμη προσέγγιση, που ξεπερνάει κατά πολύ την εξόντωση ή τη σύλληψη ενός ανθρώπου, σύμφωνα με αναλυτές.
«Δημιούργησαν νέες τακτικές και χρησιμοποίησαν μεθόδους βίας, οι οποίες ήταν καλά σχεδιασμένες και κατάλληλες για τις περιστάσεις. Επρόκειτο για ναρκοτρομοκρατία», λέει ο Κάρλος Πέρεζ Ρικάρτ, ερευνητής του μεξικανικού ινστιτούτου CERT.
Ο Πέρεζ, όπως και άλλοι αναλυτές, λέει ότι κάθε διαδοχική γενιά μελών του καρτέλ τείνει να είναι πιο βίαιη από τους προκατόχους της. Με τη νέα γενιά, όσα θεωρούνταν κάποτε αδιανόητα έγιναν η νέα κανονικότητα. Ο αποκεφαλισμός αντιπάλων και η έκθεση των σορών τους σε κοινή θέα είναι λογική συνέχεια αυτής της τακτικής.
«Οι σημερινοί αρχηγοί έχουν πολύ μικρότερο προσδόκιμο ζωής. Είναι επίσης λιγότερο μορφωμένοι και έχουν χάσει τη στενή σχέση που τους συνέδεε με τη γενέτειρά τους», λέει ο Πέρεζ, γεγονός που εξηγεί την απάνθρωπη αδιαφορία τους για την τύχη του τοπικού πληθυσμού.
Σιναλόα και Χαλίσκο
Από το 2024 μέχρι σήμερα, η μεξικανική κυβέρνηση πολεμάει το καρτέλ της Σιναλόα στα βόρεια της χώρας. Σήμερα, η κυβέρνηση άνοιξε δεύτερο μέτωπο κατά του καρτέλ του Χαλίσκο στο δυτικό Μεξικό. Τα δύο αντίπαλα καρτέλ είναι οι ισχυρότερες οργανώσεις διακίνησης ναρκωτικών στον κόσμο.
Η ιστορία των καρτέλ προσφέρει χρήσιμα διδάγματα για την ανθεκτική φύση τους, ακόμη και όταν η κυβέρνηση τους καταφέρνει αποφασιστικά πλήγματα. Το καρτέλ της Σιναλόα, για παράδειγμα, δεν εξαφανίσθηκε όταν ο αρχηγός του, Χοακίν Γκουζμάν Λοέρα, γνωστός ως Ελ Τσάπο, συνελήφθη και μετήχθη για να δικαστεί στις ΗΠΑ.
Το καρτέλ του Χαλίσκο γεννήθηκε από τις στάχτες άλλης συμμορίας, του καρτέλ Μιλένιο, το οποίο βυθίστηκε σε εμφύλιο πόλεμο μετά τη δολοφονία της ηγεσίας του. Το 2009, ο Ελ Μέντσο, που σκοτώθηκε την Κυριακή, είχε αναδειχθεί στην ηγεσία της οργάνωσης, εν μέρει χάρη σε πράξεις απίστευτης βίας εναντίον των εχθρών του.
Αναλυτές εκτιμούν, όμως, ότι οι μεξικανικές αρχές πρέπει να επιλέξουν συνολική προσέγγιση για την πάταξη των καρτέλ, συνδυάζοντας τα ένοπλα μέσα με επινοητική ερευνητική εργασία.
Τέτοιο μοντέλο αξιοποίησε με επιτυχία η Κολομβία τη δεκαετία του 1990. Η σύλληψη μεσαίων στελεχών είναι αναγκαία προκειμένου να διακοπεί η επικοινωνία με την ηγεσία, ενώ το ευρύτατο οικονομικό δίκτυο του καρτέλ πρέπει να εντοπισθεί. Η μεξικανική κυβέρνηση, όμως, βρίσκεται στα αρχικά στάδια δημιουργίας τέτοιων ερευνητικών ικανοτήτων.
Ο ρόλος των ΗΠΑ
Σε αυτό το σημείο οι ΗΠΑ μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμες. Την Κυριακή, ο μεξικανικός στρατός ευχαρίστησε Αμερικανούς αξιωματούχους για την παροχή κρίσιμων πληροφοριών, που οδήγησαν στη σύλληψη και στον θάνατο του Ελ Μέντσο. Η μεξικανική κυβέρνηση πρέπει τώρα να προσπαθήσει να εκριζώσει το καρτέλ του Χαλίσκο από τους δήμους και τις πολιτείες όπου αυτό δραστηριοποιείται και να αρχίσει να ασκεί κρατική εξουσία σε αυτές τις περιοχές.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της χώρας ουδέποτε υπήρξε αποτελεσματική στην οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης με τις τοπικές αρχές, ιδίως όταν αυτές πρόσκεινται στην αντιπολίτευση, προσφέροντας έτσι καταφύγια σε καρτέλ.
Την Κυριακή, το καρτέλ του Χαλίσκο προχώρησε σε επίδειξη ισχύος πυρπολώντας τράπεζες και αυτοκίνητα σε 20 πολιτείες της χώρας.
