Την περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και Αρμενίας υπογραμμίζει σε συνέντευξή του στην «Κ» ο πρόεδρος της Αρμενίας, Βαχάγκν Χατσατουριάν. Δέκα χρόνια μετά την τελευταία επίσκεψη αρχηγού του αρμενικού κράτους, ο κ. Χατσατουριάν πραγματοποίησε τριήμερη επίσκεψη στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια της οποίας παρουσίασε, στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία», το όραμά του για τη μετατροπή της χώρας του σε ενεργειακό και εμπορικό κόμβο.
Μιλώντας στην «Κ», λίγες ώρες μετά την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας μεταξύ του Μουσείου Ακρόπολης και του Ιστορικού Μουσείου της Αρμενίας, ο Αρμένιος πρόεδρος αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στον εμπορικό δρόμο TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity / σ.σ.: Διάδρομος Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία), ενώ τόνισε ότι η εκπαίδευση Αρμενίων αξιωματικών στις ελληνικές στρατιωτικές ακαδημίες θα πρέπει να συνεχιστεί.
– Η τελευταία επίσκεψη Αρμένιου αρχηγού κράτους στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε το 2016. Πώς έχουν εξελιχθεί οι διμερείς σχέσεις κατά την τελευταία δεκαετία και ποιοι είναι οι στόχοι της επίσκεψής σας;
– Δεν είμαι εγώ αυτός που καθιέρωσε τις σχέσεις Ελλάδας – Αρμενίας, αλλά είναι ο λαός μας που αποφάσισε ότι αυτή είναι η ιστορία μας και το πεπρωμένο μας. Σήμερα, έχουμε την ευκαιρία να συζητούμε ουσιαστικά και να παρουσιάσουμε τα ζητήματά μας. Από αυτή την άποψη, οι συναντήσεις έχουν πράγματι επιτύχει. Και φυσικά, αν έρθετε στην Αθήνα, πρέπει επίσης να αλληλεπιδράσετε με τον πολιτισμό που εκφράζει η Αθήνα. Μπορεί για εσάς, που ζείτε εδώ, να φαίνεται συνηθισμένο. Για εμάς όμως είναι κάτι εξαιρετικό και πολύ σημαντικό.
– Η κυβέρνησή σας έχει θέσει ως στρατηγικό στόχο τη μετατροπή της Αρμενίας σε περιφερειακό ενεργειακό και διαμετακομιστικό κόμβο, στο πλαίσιο του σχεδίου TRIPP, που αποσκοπεί στη διασύνδεση υποδομών και ενεργειακών δικτύων με τις γειτονικές χώρες. Με ποιον τρόπο θα επηρεάσει τον ρόλο της Αρμενίας στην περιοχή;
– Πάντα ενδιαφερόμασταν για τον ενεργειακό τομέα και για τον ρόλο της περιοχής μας ως ενεργειακού κόμβου προς την Ευρώπη. Δεν είναι μυστικό ότι μέχρι πρόσφατα αντιμετωπίσαμε ορισμένες προκλήσεις. Πριν από τρία χρόνια, το Αζερμπαϊτζάν παρουσίασε τα σχέδιά του για εξαγωγή πράσινης ενέργειας στην Ευρώπη, χωρίς να συμπεριλάβει την Αρμενία.
Θυμάμαι πολύ καλά ότι το 2024, στη σύνοδο κορυφής του Global Gateway, όπου συζητήθηκαν αυτά τα ζητήματα, έθεσα ρητά το θέμα της συμμετοχής της Αρμενίας. Και η ηγεσία της Ε.Ε. το ενέκρινε. Ειδικά η Φον ντερ Λάιεν είπε: «Πράγματι, πρέπει να υποστηρίξουμε την Αρμενία ώστε να συμμετάσχει και αυτή». Αυτές είναι πραγματικές ευκαιρίες για εμάς και το σχέδιο TRIPP προβλέπει την ενεργειακή συνεργασία.
Η Αρμενία έχει σημαντικό δυναμικό. Διαθέτουμε πλεόνασμα πράσινης ενέργειας και αναζητούμε τρόπους αξιοποίησής της. Εχουμε αυξήσει τις ηλιακές μας δυνατότητες σχεδόν δέκα φορές, φτάνοντας ήδη το 16% του ενεργειακού μας ισοζυγίου, στόχο που είχαμε θέσει για το 2030 και τον πετύχαμε νωρίτερα.
Η ιστορική μνήμη δεν πρέπει να μας εμποδίζει να επιδιώκουμε ανάπτυξη και ευημερία για τις χώρες μας. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία.
Οι κυβερνητικές πολιτικές ήταν τόσο ελκυστικές που ο ιδιωτικός τομέας κινήθηκε ταχύτατα. Ωστόσο, σήμερα αντιμετωπίζουμε μια πρακτική πρόκληση: το καλοκαίρι παράγουμε άφθονη ηλιακή ενέργεια, αλλά δεν διαθέτουμε επαρκή αποθηκευτική ικανότητα. Για να την αξιοποιήσουμε πλήρως, θα πρέπει να περιορίσουμε τη λειτουργία των θερμικών μονάδων. Είναι, όμως, ένα ζήτημα που μπορεί να λυθεί.
– Με βάση το δόγμα του πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν περί «πραγματικής Αρμενίας», στο οποίο ο πατριωτισμός και η ιστορική μνήμη διαχωρίζονται από την έννοια της «ιστορικής Αρμενίας», πώς ορίζετε τη σύγχρονη αρμενική ταυτότητα και ποιες είναι οι βασικές προτεραιότητες της χώρας σας;
– Συζήτησα εν μέρει αυτό το ζήτημα και με τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας. Υπάρχουν ομάδες που δρουν με βασικό σημείο αναφοράς την ιστορική μνήμη. Και η μνήμη είναι σημαντική, δεν ξεχνιέται, ούτε μπορεί κανείς να υποχρεωθεί να την ξεχάσει. Ωστόσο, η πραγματική ζωή έχει τις δικές της απαιτήσεις. Η ιστορική μνήμη δεν πρέπει να μας εμποδίζει να επιδιώκουμε ανάπτυξη και ευημερία για τις χώρες μας. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία.
Δεν έχει νόημα να αναζητούμε ενόχους ή να μιλάμε για προδοσίες. Κάθε πολίτης είναι πατριώτης της χώρας του. Προσωπικά, δεν επιτρέπω στον εαυτό μου να προβαίνει σε στερεοτυπικές κρίσεις. Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις και διαφορετικές εκτιμήσεις της κατάστασης. Εκείνο που μετρά είναι η πολιτική ευθύνη. Πριν από οκτώ ή εννέα μήνες, ελάχιστοι θα πίστευαν ότι θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε ειρηνευτική συμφωνία με το Αζερμπαϊτζάν, αλλά με διεθνή υποστήριξη καταφέραμε να προχωρήσουμε.
– Τον Αύγουστο του 2025 υπογράφηκε ειρηνευτική συμφωνία 17 άρθρων μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, η οποία προκάλεσε εσωτερικές αντιδράσεις. Πώς διαμορφώνονται οι ισορροπίες στην περιοχή;
– Σήμερα υπάρχει πραγματική και ορατή πιθανότητα για διαρκή ειρήνη στην περιοχή. Για πάνω από έναν χρόνο δεν έχουμε πυροβολισμούς στα σύνορα, αλλά έναρξη εμπορικών ανταλλαγών, συναντήσεις εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών στο Μπακού και στο Ερεβάν.
Πρόσφατα, αντιπροσωπεία από το Αζερμπαϊτζάν διέσχισε τα σύνορα από ήδη οριοθετημένο τμήμα και συμμετείχε σε μεγάλη εκδήλωση στην Αρμενία. Αντίστοιχες πρωτοβουλίες, ακόμη και με τη συμμετοχή ευρωπαϊκών χωρών και νέων ανθρώπων, εξελίχθηκαν ομαλά, χωρίς προβλήματα. Αυτά είναι απτά σημάδια προόδου.
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να εφησυχάσουμε. Υπάρχουν ακόμη εσωτερικές φωνές απαισιοδοξίας και διαφορετικές προσεγγίσεις για το μέλλον της χώρας. Το σημαντικό, όμως, είναι ότι όλα γίνονται ανοιχτά και δημόσια. Δεν υπάρχει μυστικότητα. Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις, αλλά οι διαδικασίες είναι διαφανείς.
Στις 14 Ιανουαρίου, ο υπουργός Εξωτερικών της Αρμενίας και ο Αμερικανός ομόλογός του υπέγραψαν το πλαίσιο εφαρμογής του σχεδίου «TRIPP». Επίσης, τον Ιανουάριο εκδώσαμε κρατικά ομόλογα ύψους 50 δισ. αρμενικών ντραμ, περίπου 120 εκατ. δολάρια. Η ζήτηση ήταν τριπλάσια, φτάνοντας τα 150 δισ. ντραμ. Το τελικό επιτόκιο διαμορφώθηκε στο 8,06%. Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: η εμπιστοσύνη στην οικονομική στρατηγική συνδέεται άμεσα με την πολιτική σταθερότητα και την εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση.
– Πώς επηρεάζουν οι εξελίξεις στον πόλεμο στην Ουκρανία τη στρατηγική και την ασφάλεια της Αρμενίας, δεδομένου ότι παρατηρούμε μια στροφή της χώρας σας προς την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ;
– Στην πραγματικότητα, ό,τι συμβαίνει στην Ουκρανία, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, μας επηρεάζει άμεσα. Υπάρχουν περίπου 500.000 Αρμένιοι που ζουν στην Ουκρανία και σχεδόν 2 εκατομμύρια στη Ρωσία. Σήμερα, δυστυχώς, βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα. Δεν λέγεται συχνά δημόσια, αλλά είναι ένας πόνος που τον αισθανόμαστε όλοι.
Πιστεύω ότι χρειάζεται μια κοινή βάση για την επίλυση διαφορών στον μετασοβιετικό χώρο. Διαφορετικά, κάθε κράτος θα μπορούσε να εγείρει αξιώσεις εις βάρος άλλων.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο δεν παίρνουμε θέση υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς και επιμένουμε στην ειρηνική επίλυση. Παράλληλα, υπάρχει μια θεμελιώδης αρχή που πρέπει να συζητηθεί. Με το Αζερμπαϊτζάν καταλήξαμε σε συμφωνία σε ένα κρίσιμο σημείο, το οποίο στο παρελθόν η αρμενική πλευρά απέφευγε να θίξει: την αμοιβαία αναγνώριση της εδαφικής ακεραιότητας.
Πιστεύω ότι χρειάζεται μια κοινή βάση για την επίλυση διαφορών στον μετασοβιετικό χώρο. Διαφορετικά, κάθε κράτος θα μπορούσε να εγείρει αξιώσεις εις βάρος άλλων. Οι βαλτικές χώρες, για παράδειγμα, επέλεξαν να κινηθούν με βάση σαφείς αρχές, εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ενωση και εξασφάλισαν την ασφάλειά τους.
Αυτή είναι η κατεύθυνση που πρέπει να μας καθοδηγεί. Ολοι προσβλέπουμε στην ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, μια εξέλιξη που θα είναι καθοριστική. Και όταν μεσολαβούμε ή διατυπώνουμε θέσεις, οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί. Η βασική αρχή πρέπει να είναι μία: να μη βλάπτουμε.
– Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής σας στην Αθήνα συναντηθήκατε με εκπροσώπους της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας. Σε ποιους τομείς θεωρείτε ότι υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω εμβάθυνση της ελληνοαρμενικής συνεργασίας;
– Σε όλους τους τομείς: πολιτική, οικονομία, πολιτισμό, επιστήμη, τουρισμό. Η Αρμενία έχει αλλάξει. Οι πολιτικοί μας στόχοι έχουν πλέον ένα νέο πλαίσιο. Για αυτό είμαστε έτοιμοι να αναβαθμίσουμε τις σχέσεις μας με την Ελλάδα σε στρατηγική εταιρική σχέση.
Στον οικονομικό τομέα, έχουμε ήδη σημαντικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ και την Nvidia. Υλοποιούμε έργο για τη δημιουργία κέντρου τεχνητής νοημοσύνης. Μέχρι πρόσφατα μιλούσαμε για επενδύσεις 500 εκατ. δολαρίων, σήμερα μιλάμε για δισεκατομμύρια. Πρόκειται για μια εξέλιξη που απαιτεί σοβαρή προετοιμασία και ικανότητα απορρόφησης, αλλά δημιουργεί και ευκαιρίες, μεταξύ άλλων, για μεγάλες εταιρείες.
Το πιο σημαντικό είναι ότι έχουμε ήδη λάβει άδεια από τις ΗΠΑ για την εισαγωγή τσιπ της Nvidia και πολλές εταιρείες μπορούν να συμμετάσχουν στις σχετικές διαδικασίες. Η εμπορική δραστηριότητα γίνεται ολοένα και πιο εντατική.
Ακόμα, η εκπαίδευση και ο πολιτισμός αποτελούν επίσης βασικούς πυλώνες. Επισκεφτήκαμε το Μουσείο της Ακρόπολης, όπου υπογράφηκε μνημόνιο συνεργασίας με το Ιστορικό Μουσείο της Δημοκρατίας της Αρμενίας για τη διοργάνωση εκθέσεων. Το ίδιο ισχύει και στο πεδίο της εκπαίδευσης.
– Μετά την υπογραφή του Προγράμματος Στρατιωτικής Συνεργασίας (MCP) μεταξύ Ελλάδας και Αρμενίας για το 2026, το οποίο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την κοινή εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων, πιστεύετε ότι οι δύο χώρες μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω την αμυντική τους συνεργασία;
– Μετά και την επίσκεψη του Τζέι Ντι Βανς στην Αρμενία, όπου παρουσιάστηκε ένα νέο, υπερσύγχρονο ντρόουν, κάτι που μέχρι πριν από λίγους μήνες δεν ήταν προσβάσιμο για εμάς, οι δυνατότητες έχουν διευρυνθεί. Υπάρχουν πλέον προοπτικές στις υψηλές τεχνολογίες για την άμυνα, αλλά και στον τομέα του διαστήματος. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι διαθέτουμε παράδοση και εμπειρία στην άμυνα.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πολλοί Αρμένιοι αξιωματικοί έχουν εκπαιδευτεί στην Ελλάδα. Πρόκειται για μια διαρκή διαδικασία και οι απόφοιτοι των ελληνικών στρατιωτικών ιδρυμάτων χαίρουν ιδιαίτερου σεβασμού στις ένοπλες δυνάμεις μας. Αυτή η συνεργασία πρέπει να συνεχιστεί.
– Το πρόγραμμά σας περιλάμβανε επίσης συνάντηση με την αρμενική κοινότητα στην Ελλάδα. Ποιον ρόλο αποδίδετε στην αρμενική διασπορά για τη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας και ποιο μήνυμα θα θέλατε να απευθύνετε στη νέα γενιά Αρμενίων που ζουν στην Ελλάδα και δεν έχουν επισκεφθεί την Αρμενία;
– Είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι που πλέον υπάρχουν καθημερινές απευθείας πτήσεις Αθήνα – Ερεβάν, μόλις τρεις ώρες. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, μια νεαρή κοπέλα με ρώτησε τι μπορεί να κάνει για την Αρμενία. Της απάντησα απλά: να αγοράσει ένα εισιτήριο και να έρθει να μας επισκεφθεί. Εχουμε προχωρήσει και σε ειδικές συμφωνίες για τις βίζες. Ετσι διευκολύνεται τόσο η έξοδος των Αρμενίων προς τον κόσμο όσο και η επίσκεψη ξένων στην Αρμενία.
Η συνάντηση με την κοινότητα ήταν ουσιαστική. Υπήρχαν προσδοκίες και ερωτήματα, κυρίως για την εσωτερική πολιτική κατάσταση, για τα σύνορα, για τις σχέσεις μας με τους γείτονες μας, ιδιαίτερα με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν.
