Αν παρακολουθεί κανείς από μακριά την κινητικότητα στις διαπραγματεύσεις και τις πιέσεις της Ουάσιγκτον να υπάρξει συμφωνία ειρήνης στην Ουκρανία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές τον Νοέμβριο στις ΗΠΑ, θα θεωρήσει ότι σύντομα θα έχουμε εξελίξεις. Στην ίδια την Ουκρανία, όμως, ελάχιστοι θεωρούν ότι βρισκόμαστε κοντά σε κάποιο «ντιλ». Ο Βλαντιμίρ Πούτιν απλώς κωλυσιεργεί, δεν έχει κανένα συμφέρον να προχωρήσει σε συμφωνία, έχει μετατρέψει τη Ρωσία σε μια πολεμική οικονομία και υλοποιεί τα ιμπεριαλιστικά όνειρά του για την παλινόρθωση της αυτοκρατορίας. Αυτό περίπου, με κάποιες παραλλαγές, πιστεύει η συντριπτική πλειονότητα των Ουκρανών.
Ο Aντον Γκρουσέτσκι, διευθυντής του Διεθνούς Ινστιτούτου Κοινωνιολογίας στο Κίεβο (KIIS), το οποίο διενεργεί τακτικά δημοσκοπήσεις για τον πόλεμο, επικαλείται την τελευταία έρευνά του η οποία εμφανίζει το 60% των Ουκρανών σίγουρο ότι οι Ρώσοι θα ξαναχτυπήσουν αν δεν υπάρξουν ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας εκ μέρους των ΗΠΑ. Μιλούν ρωσικά, έχουν συγγενείς, βλέπουν ρωσικά κανάλια κι έχουν τη δυνατότητα να διαβάζουν «πίσω από τις γραμμές» το κλίμα στην άλλη πλευρά. Κι αν πριν από τον πόλεμο έκαναν διαχωρισμό μεταξύ Κρεμλίνου και απλών Ρώσων πολιτών, τώρα θεωρούν ότι ταυτίζονται.
«Μόνο με κυρώσεις»
Ο διακεκριμένος Ουκρανός ιστορικός Σέρχι Πλόχι, καθηγητής στο Χάρβαρντ, λέει στην «Κ» ότι «η Ρωσία αντιμετωπίζει μια επιδεινούμενη οικονομία και δεν έχει την πολυτέλεια να έρθει σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ισχύς των ΗΠΑ φάνηκε ξεκάθαρα με την απενεργοποίηση του συστήματος Starlink. Ετσι, η Μόσχα διαπραγματεύεται και κερδίζει χρόνο, ελπίζοντας να αντέξει περισσότερο από την ουκρανική άμυνα». Κατά τη γνώμη του, «η ενίσχυση των κυρώσεων αποτελεί τον μόνο και ταχύτερο δρόμο προς την ειρήνη».
Η απόφαση του Ελον Μασκ να αποκλείσει τους Ρώσους από το Starlink φαίνεται ότι όντως έχει επιπτώσεις στο πεδίο των μαχών. Η Ουκρανία κατάφερε μέσα σε λίγες μέρες να ανακτήσει 200 τετραγωνικά χιλιόμετρα, όσα περίπου κατέκτησε η Ρωσία όλο τον μήνα Δεκέμβριο. Πάντως, ειδικοί στον τομέα εκτιμούν ότι η Ρωσία θα βρει σύντομα τρόπο να ανατρέψει το συγκριτικό αυτό πλεονέκτημα της Ουκρανίας. Σ’ αυτόν τον πόλεμο η τεχνολογία παίζει καταλυτικό ρόλο κι οι δυο πλευρές έχουν μάθει να προσαρμόζονται με φοβερή ταχύτητα.
Για τον κυβερνήτη της Οδησσού, Ολεχ Κίπερ, οι πιθανότητες για μια συμφωνία είναι 50-50. Οταν τον ρωτάω ποιο είναι το βασικό εμπόδιο, απαντά μονολεκτικά: «Η Ρωσία». Ούτε ο ιδρυτής του πρακτορείου οικονομικών ειδήσεων, του Ukrainian Business News (UBN) Αντριου Πρίμα θεωρεί ιδιαίτερα πιθανή την πρόοδο στις διαπραγματεύσεις μέσα στους επόμενους μήνες. Πιστεύει ότι ψήγματα μιας συμφωνίας θα αρχίσουν να διαφαίνονται στα τέλη του 2026 και θεωρεί έτος – «κλειδί» το 2027, όταν η κόπωση του πολέμου καταστεί μη διαχειρίσιμη και στη Ρωσία.
Η μεταστροφή
Σε δημοσκόπηση του KIIS, που αναμένεται να δημοσιευτεί στις αρχές Μαρτίου, προκύπτει ότι μόνο το 25% της κοινής γνώμης θα έβλεπε θετικά μια συμφωνία που προβλέπει απόσυρση από το Ντονμπάς χωρίς την παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων και την παροχή αμερικανικών όπλων. Την ίδια στιγμή η αξιοπιστία του Ντοναλντ Τραμπ στα μάτια των Ουκρανών έχει καταβαραθρωθεί. Πριν εκλεγεί, το 54% θεωρούσε θετική μια προεδρία του, τώρα το 70% θεωρεί αρνητική τη θητεία του.
Ο 42χρονος Πέτρο Ομπκούκοφ, μέλος του δημοτικού συμβουλίου στην Οδησσό με το κόμμα του πρώην προέδρου Πέτρο Ποροσένκο (2014-2019), Ευρωπαϊκή Αλληλεγγύη, εκτιμά ότι μόνο ένας τρόπος υπάρχει να συμφωνήσει η Ουκρανία να εκχωρήσει στο Ντονμπάς ακόμη και εδάφη που δεν ελέγχει: να γίνει δεκτή στο ΝΑΤΟ. «Κι αυτό είναι φυσικά αδύνατο». Στη διαπραγμάτευση στηρίζει τον πρόεδρο Ζελένσκι, στα εσωτερικά ζητήματα όμως του ασκεί σκληρή κριτική. Δύο πράγματα του προσάπτει: διόγκωση της διαφθοράς και αυταρχική διακυβέρνηση. Αυτή την εβδομάδα συνελήφθη για διαφθορά ο πρώην υπουργός Ενέργειας για σκάνδαλο ύψους 100 εκατ. δολαρίων. Κι αυτό συμβαίνει τη στιγμή που όλη η χώρα έχει διακοπές ρεύματος, μου θυμίζει.
«Εχουμε πρόβλημα ελευθερίας του Τύπου, αλλά και υφαρπαγή εξουσίας. Οι μισοί δήμαρχοι αποπέμφθηκαν από τον Ζελένσκι, όπως ο εκλεγμένος δήμαρχος της Οδησσού, κι αντικαταστάθηκαν από δικούς του ανθρώπους, ενώ έχουν ληφθεί μέτρα κατά της αντιπολίτευσης… Είναι αυτό που λέει ο Νίτσε: όποιος πολεμάει τέρατα, καλό είναι να προσέξει μη γίνει τέρας ο ίδιος». Η διενέργεια εκλογών είναι κατά τη γνώμη του αδύνατη. Ο μόνος λόγος που συνεχίζεται αυτή η συζήτηση είναι για να ικανοποιηθεί ο Ντόναλντ Τραμπ.
«Θέλει να κάνουμε εκλογές και έτσι συζητάμε για τις εκλογές. Ο μόνος λόγος είναι για να μην τον προκαλέσουμε και κάνει κακό στην Ουκρανία». Πέρα από τις τεχνικές δυσκολίες υπάρχει και κάτι θεμελιωδώς ανήθικο: να δαπανώνται χρήματα για προεκλογικές εκστρατείες ενώ η χώρα έχει ανάγκη τα χρήματα αυτά για την πολεμική της μηχανή.
Η αντοχή του Ζελένσκι
Ο Μιχαΐλο Μιλένκοβιτς, αναπληρωτής διευθυντής του κέντρου «Ραζούμκοφ», παρουσιάζει στην «Κ» την έρευνα του ινστιτούτου, από την οποία προκύπτει ότι η πλειονότητα της κοινής γνώμης δεν θέλει εκλογές χωρίς εκεχειρία (60%). Μόλις 25% είναι υπέρ και ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης δηλώνει αναποφάσιστο. Ο διευθυντής του κέντρου, Βίκτορ Ζαμιάτιν, σημειώνει εξάλλου ότι σύμφωνα με την κεντρική εκλογική επιτροπή θα χρειαστούν τουλάχιστον έξι μήνες ύστερα από μια εκεχειρία για να στηθούν κάλπες. Στον έβδομο χρόνο της προεδρίας του, η εμπιστοσύνη στο πρόσωπο του Ζελένσκι εξακολουθεί να υπερβαίνει το 50%-52%, ένα εντυπωσιακό ποσοστό για μια χώρα στην οποία παραδοσιακά μετά δυο-τρία χρόνια η δημοτικότητα των προέδρων φθίνει δραματικά.
Τα πρόσφατα σκάνδαλα διαφθοράς δεν επηρέασαν την εικόνα του Ζελένσκι στα μάτια της κοινής γνώμης. Ισως βοήθησε σ’ αυτό και η –έστω καθυστερημένη– απομάκρυνση του στενού του συνεργάτη Αντρέι Γιέρμακ. Ο διάδοχός του στη θέση του προσωπάρχη, Κίριλο Μπουντάνοφ, χαίρει μεγάλης εμπιστοσύνης στην Ουκρανία και θεωρητικά θα μπορούσε να απειλήσει τον Ζελένσκι αν αποφάσιζε να τον αμφισβητήσει. Κατά κάποιον τρόπο, όμως, ο διορισμός του στο συγκεκριμένο πανίσχυρο πόστο αποτελεί και έμμεσο, προσωρινό έστω, παροπλισμό του στην κούρσα διαδοχής.
Στις διαπραγματεύσεις όπου παίρνει μέρος, ο Μπουντάνοφ θεωρείται εκπρόσωπος της ρεαλιστικής γραμμής, που θέλει μια συμφωνία προτού κλείσει από τον Ντόναλντ Τραμπ το παράθυρο ευκαιρίας, ενώ ο Γιέρμακ, ο οποίος εξακολουθεί να ασκεί επιρροή στον Ζελένσκι, από τα παρασκήνια κινείται προς την κατεύθυνση της αδιαλλαξίας. Κληθείς να σχολιάσει τις αναφορές περί διάσπασης της διαπραγματευτικής ομάδας της Ουκρανίας, ο κυβερνήτης της Οδησσού, Κίπερ, λέει ειρωνικά στην «Κ» ότι οι δημοσιογράφοι «έχουν πολύ χρόνο στη διάθεσή τους» κι εξυφαίνουν ανύπαρκτα σενάρια. Οσο για την κριτική από το κόμμα του Ποροσένκο, απαξιοί να τη σχολιάσει. Ο ίδιος προέρχεται από το κόμμα του Ζελένσκι.
Ο αντίπαλος
«Ο Πούτιν φοβάται την ειρήνη», έγραψε στο τελευταίο τεύχος ο Economist. Ο Ζελένσκι; «Φοβάται την ειρήνη με κακούς όρους», εξηγεί ο Γκρουσέτσκι. Παρόλο που οι περισσότεροι παραδέχονται ότι υπερέβη τον εαυτό του στη διάρκεια του πολέμου και εξελίχθηκε από έναν λαϊκιστή κωμικό σε έναν μπαρουτοκαπνισμένο πρόεδρο, οι συζητήσεις για τη διαδοχή του έχουν ξεκινήσει. Μόνο το 25% θέλει να παραμείνει πρόεδρος μετά τον πόλεμο. Οι περισσότεροι θέλουν έναν νέο ηγέτη που θα προέρχεται είτε από τις ένοπλες δυνάμεις είτε από την κοινωνία των πολιτών. Επικρατέστερος διεκδικητής της προεδρίας παραμένει ο Βαλερί Ζαλούσνι, πρώην αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων και αρχιτέκτονας της αντεπίθεσης της Ουκρανίας το 2022, ο οποίος υπηρετεί πλέον ως πρέσβης της Ουκρανίας στο Λονδίνο.
Σε συνέντευξή του στο Ασοσιέιτεντ Πρες, ο Ζαλούσνι αυτοανακηρύχθηκε κι επισήμως σε βασικό αντίπαλό του, περιγράφοντας τη ρήξη του με τον Ζελένσκι για τη στρατηγική στον πόλεμο. Η σύγκρουση κορυφώθηκε στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2022 με την επιδρομή στο γραφείο του από άνδρες των μυστικών υπηρεσιών, που επικαλέστηκαν ένα προσχηματικό κατηγορητήριο. Εξαλλος τηλεφώνησε στον τότε προσωπάρχη Γιέρμακ ότι θα περάσει στην αντεπίθεση, «επειδή γνωρίζει καλά να πολεμάει».
Κατά τη γνώμη του Μιλένκοβιτς, είναι θετικό ότι οι Ουκρανοί έχουν αναπτύξει πλέον αντανακλαστικά και θέτουν βασική προτεραιότητά τους την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η ανοικοδόμηση της χώρας όταν ξεκινήσει υπολογίζεται ότι θα στοιχίσει πάνω από ένα τρισεκατομμύριο ευρώ. Με την είσοδο ξένων εταιρειών, όμως, που διεκδικούν ήδη μερίδιο στην αποκατάσταση των έργων υποδομής, ενθαρρύνεται ο ανταγωνισμός. Ετσι δεν θα καταλήξουν όλοι οι διαγωνισμοί σε ημετέρους, όπως θα συνέβαινε στο παρελθόν, εκτιμά. Ο Αντον Γκρουσέτσκι ανησυχεί, ωστόσο, ότι οι φαντασμαγορικές επιδρομές και συλλήψεις της υπηρεσίας κατά της διαφθοράς που μοιάζουν με τηλεοπτικές σειρές δημιουργούν ελπίδες που θα διαψευστούν όταν έρθει η ώρα να γίνουν οι δίκες, που θα είναι χρονοβόρες και άκαρπες.
Οι ελληνικές επιχειρήσεις στην κούρσα της ανοικοδόμησης
Η Ελλάδα είχε δικό της περίπτερο στη Διεθνή Εκθεση Κατασκευαστών Kyiv Build Ukraine, που πραγματοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα στο Κίεβο. Νέα οικοδομικά υλικά, τζάμια, εργαλεία, σωληνώσεις και καινοτόμοι αρχιτεκτονικές λύσεις είναι το αντικείμενο. Η ΤΕΡΝΑ, η Βιοχάλκο, η DP pumps και η Enterprise Greece, που προωθεί τις εξαγωγές ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών υπό την εποπτεία του ελληνικού ΥΠΕΞ, ήταν ανάμεσα στις εταιρείες που συμμετείχαν.
«Δρόμοι του μέλλοντος» ήταν ένα από τα θέματα των συζητήσεων στη διάρκεια των εργασιών της έκθεσης. Μου έρχεται στον νου η διαδρομή Οδησσός – Κίεβο. Ο δρόμος είναι σε άθλια κατάσταση, γεμάτος τρύπες, χωρίς διαχωριστική νησίδα, αν και πρόκειται θεωρητικά για αυτοκινητόδρομο. Περίπου έξι ώρες για 476 χλμ., είναι αδύνατο ο οδηγός να αναπτύξει μεγάλη ταχύτητα.
Η Τράπεζα Πειραιώς είναι μία από τις μόλις έντεκα διεθνείς τράπεζες που εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται στην Ουκρανία, με κατάστημα στο Κίεβο. Ο επικεφαλής της στη χώρα, Γιάννης Κυριακόπουλος, ζει πολλά χρόνια εδώ και θεωρεί ότι δεν είναι πλέον τόσο μεγάλο πρόβλημα η διαφθορά. Σε σχέση με το παρελθόν είναι πολύ μικρότερη και δεν αφορά καθόλου μια νέα γενιά σαραντάρηδων επιχειρηματιών, που δεν έχουν διαμορφώσει την ταυτότητά τους στην εποχή της Σοβιετικής Ενωσης. Κατά τη γνώμη του οι μεγαλύτερες προκλήσεις για την ανόρθωση της ουκρανικής οικονομίας είναι η έλλειψη εργατικού δυναμικού και οι υποδομές, ειδικά στον τομέα της ενέργειας.
