Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να ακυρώσει τους εκτεταμένους δασμούς που επέβαλε ο Αμερικανός πρόεδρος αποτελεί τη μεγαλύτερη θεσμική και πρακτική ανατροπή στην εμπορική πολιτική της διοίκησης Τραμπ από την έναρξη της δεύτερης θητείας της.
Αντιδρώντας, ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε «βαθιά απογοητευτική» την απόφαση και, σε συνέντευξη Τύπου προανήγγειλε ότι θα επιβάλει καθολικό δασμό 10% για περίοδο 150 ημερών. «Εχουμε εναλλακτικές, εξαιρετικές εναλλακτικές», σχολίασε χαρακτηριστικά ο Τραμπ. «Μπορεί να είναι περισσότερα χρήματα. Θα εισπράξουμε περισσότερα και θα είμαστε πολύ ισχυρότεροι», πρόσθεσε. Υποστήριξε δε πως το Δικαστήριο «έχει επηρεαστεί από ξένα συμφέροντα» και ότι «ξένες χώρες είναι χαρούμενες» από τις εξελίξεις.
Στο σκεπτικό του, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ο πρόεδρος υπερέβη την εξουσία του όταν χρησιμοποίησε τον νόμο του 1977 περί έκτακτων οικονομικών εξουσιών (IEEPA) για να επιβάλει δασμούς σε δεκάδες εμπορικούς εταίρους και σε ευρύ φάσμα προϊόντων.
Τι αλλάζει με την απόφαση του δικαστηρίου
Η ετυμηγορία του δικαστηρίου, πρώτον, περιορίζει ένα εργαλείο που επέτρεπε στον Τραμπ να επιβάλλει δασμούς γρήγορα και με μεγάλη ευρύτητα, επικαλούμενος «εθνική έκτακτη ανάγκη». Δεύτερον, ανοίγει ένα δύσκολο μέτωπο για το αν και πώς θα επιστραφούν δασμοί που έχουν ήδη εισπραχθεί. Τρίτον, αναδιαμορφώνει το διαπραγματευτικό τοπίο για εμπορικές συμφωνίες που είχαν «κουμπώσει» πάνω σε αυτό το καθεστώς δασμών, ενώ ταυτόχρονα αφήνει τη διοίκηση Τραμπ με λιγότερο ευέλικτες, πιο αργές νομικές οδούς για να επαναφέρει εισαγωγικές επιβαρύνσεις.
Η ουσία της απόφασης
Ο πυρήνας της κρίσης του Δικαστηρίου είναι ότι η IEEPA, ένας νόμος που χρησιμοποιείται ιστορικά για κυρώσεις και άλλους οικονομικούς περιορισμούς στο πλαίσιο έκτακτων περιστάσεων, δεν παρέχει στον πρόεδρο ανεξάρτητη εξουσία να επιβάλλει δασμούς.
Στο σκεπτικό του, το Δικαστήριο ξεκαθάρισε ότι η αρμοδιότητα να «ρυθμίζει τις εισαγωγές» δεν δίνει την εξουσία να επιβάλλει δασμούς. Πρόκειται για οριοθέτηση της εκτελεστικής εξουσίας σε ένα πεδίο όπου παραδοσιακά το Κογκρέσο έχει καθοριστικό ρόλο.
Οι Financial Times σημειώνουν ότι σε μισό αιώνα ύπαρξης της IEEPA κανένας πρόεδρος δεν είχε επικαλεστεί τον νόμο για επιβολή δασμών – πόσο μάλλον δασμών τέτοιας κλίμακας και εμβέλειας.
Η απόφαση, όπως καταγράφεται, συνιστά την πρώτη μεγάλη ήττα του Τραμπ στο Ανώτατο Δικαστήριο ύστερα από προηγούμενες ευνοϊκές αποφάσεις για τη διοίκηση σε άλλα μέτωπα.
Το πολιτικό μήνυμα του Τραμπ ήταν άμεσο και φορτισμένο: χαρακτήρισε την απόφαση «ντροπή» και προανήγγειλε εφαρμογή νέου, καθολικού δασμού 10% σε παγκόσμια κλίμακα. Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος έχει προαναγγείλει ότι θα χρησιμοποιήσει διαφορετικές εξουσίες για να επαναφέρει γρήγορα πολλούς από τους δασμούς.
Η αντίδραση του S&P
Τι ακυρώνεται και πώς
Η απόφαση χτυπά τον κορμό των «οριζόντιων» δασμών που είχαν επιβληθεί μέσω επίκλησης έκτακτων εξουσιών.
Αυτό, όπως επισημαίνεται σε αναλύσεις διεθνών ΜΜΕ, είναι κρίσιμο γιατί μεγάλο μέρος της δασμολογικής στρατηγικής της δεύτερης θητείας Τραμπ είχε βασιστεί ακριβώς σε αυτό το νομικό «μονοπάτι», και όχι σε πιο κλασικές διαδικασίες που απαιτούν έρευνες, εκθέσεις και συγκεκριμένες αιτιολογήσεις ανά κλάδο.
Ταυτόχρονα, δεν καταργούνται αυτόματα όλοι οι δασμοί. Οσοι έχουν επιβληθεί ή απειληθεί σε συγκεκριμένους κλάδους (όπως μέταλλα, τσιπ και αυτοκίνητα) στηρίζονται σε άλλες εξουσίες και δεν εμπίπτουν στον ίδιο νομικό μηχανισμό που αποδομήθηκε τώρα.
Πώς θα πάρουν πίσω τα χρήματά τους οι εταιρείες
Το πρακτικότερο και πολιτικά πιο εκρηκτικό σκέλος είναι οι πιθανές επιστροφές δασμών. Το Δικαστήριο δεν διευκρίνισε πώς θα επιστραφούν δασμοί που εκτιμώνται σε περίπου 175 δισ. δολάρια, μεταφέροντας το βάρος της διαδικασίας στο Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου.
Η είσπραξη των δασμών ακολουθεί συγκεκριμένη τελωνειακή διαδικασία. Για σχεδόν όλα τα προϊόντα που υπόκεινται σε δασμούς, ο εισαγωγέας καταθέτει εγγυητική επιστολή στην Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας Συνόρων και πληρώνει έναν εκτιμώμενο δασμό κατά την είσοδο των εμπορευμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η οριστική εκκαθάριση γίνεται συνήθως 314 ημέρες μετά την είσοδο του φορτίου. Αν έχει καταβληθεί μεγαλύτερο ποσό από το τελικό οφειλόμενο, επιστρέφεται η διαφορά. Αντίθετα, αν υπάρχει έλλειμμα, ο εισαγωγέας καλείται να το καλύψει. Εισαγωγείς είχαν επιχειρήσει να μπλοκάρουν την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας όσο εκκρεμούσε η υπόθεση στο Ανώτατο Δικαστήριο, όμως το αίτημά τους απορρίφθηκε.
Πώς θα γίνουν οι επιστροφές;
Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν έδωσε οδηγίες για το πώς θα γίνουν οι επιστροφές. Στη διαφωνία του, ο δικαστής Μπρετ Κάβανο προειδοποίησε ότι η απόφαση ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές πρακτικές συνέπειες, συμπεριλαμβανομένων επιστροφών, και σημείωσε ότι κατά τη διάρκεια των αγορεύσεων είχε αναγνωριστεί πως η διαδικασία θα είναι πιθανότατα «μπάχαλο».
Η υπόθεση επιστρέφει πλέον στο Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου, το οποίο θα πρέπει να ρυθμίσει το πλαίσιο.
Περισσότερες από 1.000 αγωγές έχουν ήδη κατατεθεί από εισαγωγείς που ζητούν επιστροφές και αναμένεται κύμα νέων προσφυγών.
Το Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου είχε κρίνει τον Δεκέμβριο ότι διαθέτει την εξουσία να ανοίξει εκ νέου το ζήτημα των τελικών εκκαθαρίσεων και να διατάξει την καταβολή επιστροφών με τόκο, αρμοδιότητα που η διοίκηση Τραμπ είχε δηλώσει ότι δεν θα αμφισβητήσει.
Σύμφωνα με ειδικούς στον εμπορικό κλάδο, αυτή η προηγούμενη απόφαση περιορίζει πιθανά νομικά εμπόδια στη διαδικασία επιστροφών. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές αν κάθε εταιρεία θα πρέπει να κινηθεί ξεχωριστά για να λάβει επιστροφή.
Νομικοί εκτιμούν ότι πιθανότατα κάθε εισαγωγέας θα χρειαστεί να προσφύγει ξεχωριστά στο Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου, ενώ δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να συγκροτηθεί συλλογική αγωγή που να καλύπτει το σύνολο των εταιρειών που πλήρωσαν δασμούς.
Η αμερικανική εμπορική νομοθεσία προβλέπει προθεσμία δύο ετών για την κατάθεση αγωγής με σκοπό τη διεκδίκηση επιστροφής.
Η διαδικασία ενδέχεται να πλήξει δυσανάλογα τις μικρότερες επιχειρήσεις. Πολλές από αυτές είχαν ήδη επιβαρυνθεί περισσότερο από τους δασμούς σε σχέση με μεγαλύτερες εταιρείες με ισχυρή νομική υποστήριξη.
Δικηγόροι που εκπροσωπούν εισαγωγείς επισημαίνουν ότι ορισμένες μικρές επιχειρήσεις ίσως εγκαταλείψουν τη διεκδίκηση, προκειμένου να αποφύγουν δικαστικά και νομικά έξοδα που μπορεί να ανέρχονται σε χιλιάδες δολάρια.
Το προηγούμενο μαζικών επιστροφών
Υπάρχει πάντως προηγούμενο μαζικών επιστροφών. Το Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου είχε επιβλέψει διαδικασία επιστροφών μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου το 1998, όταν κρίθηκε αντισυνταγματικό μέρος του λιμενικού τέλους που επιβαλλόταν από το 1986.
Τότε η διαδικασία αφορούσε περισσότερους από 100.000 δικαιούχους και είχε συντονιστεί από τη δικαστή Τζέιν Ρεστάνι, η οποία εξακολουθεί να υπηρετεί στο ίδιο δικαστήριο.
Ειδικοί στο εμπόριο επισημαίνουν ότι το αμερικανικό κράτος έχει καταγράψει τις πληρωμές δασμών και έχει βελτιώσει τα συστήματα τήρησης αρχείων, γεγονός που θα μπορούσε να διευκολύνει τον προσδιορισμό των ποσών προς επιστροφή.
Παρ’ όλα αυτά, μικρές επιχειρήσεις ζητούν από τη διοίκηση Τραμπ να προχωρήσει σε αυτόματες επιστροφές, εκφράζοντας ανησυχία ότι ενδεχόμενοι ενδελεχείς έλεγχοι των τελωνειακών εγγράφων θα καθυστερήσουν τη διαδικασία.
Ακόμη κι αν δοθούν επιστροφές, δεν είναι βέβαιο ότι όλες οι εταιρείες που υπέστησαν το κόστος θα λάβουν τα χρήματα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο επίσημος «εισαγωγέας καταγραφής» -η οντότητα που είναι υπεύθυνη για τη συμμόρφωση με τους κανονισμούς και την πληρωμή δασμών- ενδέχεται να διαφέρει από την εταιρεία που τελικά επιβαρύνθηκε οικονομικά.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, το ποιος θα κρατήσει το ποσό θα εξαρτηθεί από τις ιδιωτικές συμβάσεις μεταξύ των μερών, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε νέες νομικές διαμάχες.
Εμπορικές ενώσεις προειδοποιούν ότι η διαδικασία επιστροφών μπορεί να διαρκέσει χρόνια. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου έκλεισε το κεφάλαιο της νομιμότητας των δασμών, αλλά ανοίγει μια μακρά και περίπλοκη φάση διοικητικής και δικαστικής διαχείρισης των χρημάτων που έχουν ήδη εισπραχθεί.
Με πληροφορίες από ΝΥΤ, Reuters, FT
