ΟΔΗΣΣΟΣ – ΑΠΟΣΤΟΛΗ. Το πρώτο που πρέπει να κάνεις μόλις φθάσεις στην Οδησσό είναι να κατεβάσεις την εφαρμογή που σε ειδοποιεί για επικείμενες ρωσικές επιθέσεις. Μπορείς να διαλέξεις αν θα είναι ήχος σειρήνας, αν θα χτυπάει και τη νύχτα ή όχι. Ελάχιστοι όμως κατεβαίνουν πλέον στα καταφύγια. Πρέπει να πάνε στις δουλειές τους την επόμενη μέρα, άρα να κοιμηθούν. Ακολουθούν συγκεκριμένες ομάδες στο Telegram που εξηγούν την ακριβή φύση της επίθεσης. Αν είναι πολλά ή λίγα drones, αν είναι αναγνωριστικά και συνεπώς ακίνδυνα, αν πρόκειται για επιχείρηση της ουκρανικής αεράμυνας ή ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Τότε κατεβαίνουν.
«Είναι η χειρότερη χρονιά μετά την έναρξη του πολέμου», αλλά σχεδόν κανείς δεν πιστεύει ότι αυτός πρόκειται να τελειώσει σύντομα.
Το λιμάνι λόγω της σημασίας του για τις ουκρανικές εξαγωγές βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο της Μόσχας. Πριν από λίγες ημέρες επλήγησαν αποθήκες και σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις, με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή του ένας άνθρωπος και να τραυματιστούν τουλάχιστον έξι. Ο ήχος της πόλης είναι οι γεννήτριες. Δουλεύουν ασταμάτητα για να την κρατήσουν ζωντανή. Οι καθημερινές ρωσικές επιθέσεις στις υποδομές έχουν εξουθενώσει τον πληθυσμό. «Νιώθω α-πο-συ-ναρ-μο-λο-γη-μέ-νη», μου λέει συλλαβιστά η Τάνια που εργάζεται στο ελληνικό προξενείο. «Πάω να βάλω πλυντήριο, κόβεται το ρεύμα. Μετά δεν έχουμε νερό». «Είναι η χειρότερη χρονιά μετά την έναρξη του πολέμου», υπερθεματίζει ο Γιώργος Κουτσός, ο οποίος διαμαρτύρεται επειδή κόπηκε το επίδομα πολέμου που δίνει η κυβέρνηση στους διπλωμάτες. Μετά από χρόνια σε πρεσβείες από την Πράγα έως το Κίεβο και οκτώ δύσκολα χρόνια στην Οδησσό, λέει ότι θέλει να γυρίσει πίσω στην Ελλάδα. «Σκέψου να ανέβεις και να κατέβεις από τον 13ο όροφο που μένω εγώ δύο φορές σε μια νύχτα χωρίς ρεύμα. 288 σκαλιά, τα έχω μετρήσει».
Αναγκαστικές διακοπές
Η Μαρίγια, που με βοηθάει στις μεταφράσεις από τα ουκρανικά στα αγγλικά, αποκαλεί αυτή την περίοδο της ζωής της «warcation», αναγκαστικές διακοπές λόγω πολέμου. Ομως αυτή η έκτακτη συνθήκη τείνει πλέον να γίνει κανονικότητα. Κανείς δεν πιστεύει ότι ο πόλεμος θα σταματήσει σύντομα. Ο 42χρονος Πέτρο Ομπκούκοφ, μέλος του δημοτικού συμβουλίου στην Οδησσό με το κόμμα του πρώην προέδρου Πέτρο Ποροσένκο (2014-2019) Ευρωπαϊκή Αλληλεγγύη, θεωρεί ότι το μόνο που έχει σημασία είναι πόσοι Ρώσοι θα σκοτωθούν. «Τα εδάφη δεν παίζουν ρόλο. Πρέπει να αυξήσουμε τον αριθμό των απωλειών τους ώστε να μη βρίσκουν πλέον να τους αντικαταστήσουν. Αυτή είναι η μοναδική αποτελεσματική στρατηγική… Ξέρω ότι ακούγεται βάναυσο, αλλά είναι ο μοναδικός τρόπος. Δεν έχει νόημα η διαπραγμάτευση με τον Πούτιν. Αν θυσιάσουμε το Ντονμπάς, θα ζητήσει κάτι άλλο». Είτε ασκεί πιέσεις ο Ντόναλντ Τραμπ είτε όχι, δεν θα υπάρξει συμφωνία, επιμένει. Την ώρα που μιλάμε του έρχεται ειδοποίηση στο κινητό. «Αχ, τι ωραία! Ξαναέχω ρεύμα», μου ανακοινώνει ενθουσιασμένος. «Γιατί δεν πήγες στο μέτωπο;» τον ρωτάω. «Γιατί δεν θέλω να πεθάνω». Πολλοί φίλοι του κρύβονται, έχουν χρόνια να βγουν από το σπίτι τους για να μην τους εντοπίσει η στρατολογία. «Μετακινούνται με ταξί, αποφεύγουν να βγουν έξω ή προσπαθούν να διαφύγουν στα βουνά και να βγουν από τη χώρα», εξηγεί.
Το ελληνικό στοιχείο
Αυτό δεν έχει νόημα, λέει ο Σπύρος Μπούμπουρας, ομογενής επιχειρηματίας της κατασκευαστικής Gefest, γόνος της ομώνυμης οικογένειας που έχει κάνει πολλά για τη διατήρηση του ελληνικού στοιχείου στο ιστορικό λιμάνι – μεταξύ άλλων τη χρηματοδότηση του ελληνικού πάρκου δίπλα στις Σκάλες Ποτέμκιν. Ο 52χρονος Ουκρανός πεθερός του που υπηρετεί κανονικά από την αρχή του πολέμου ως εθελοντής λέει ότι αυτά τα παιδιά που φοβούνται και πάνε με το ζόρι στον στρατό, δημιουργούν περισσότερα προβλήματα παρά λύνουν. Οι πληροφορίες που του μεταφέρει από το μέτωπο είναι ότι έχει μειωθεί η εξωτερική βοήθεια, υπάρχει έλλειψη πυρομαχικών, αλλά το ηθικό των στρατιωτών διατηρείται ακόμη σε ικανοποιητικό βαθμό.
Στο μέτωπο
Ο Τιμ, γύρω στα 30, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή με τη μονάδα του, αρχικά στο Ντονέτσκ, αλλά τώρα λίγο πιο δυτικά μετά από παρατεταμένες μάχες. Ακούγεται κατάκοπος στο Zoom που κάνουμε. Τον ρωτάω τι τον βοηθάει να αντέχει, να ξυπνάει κάθε μέρα και να συνεχίζει. «Το μαύρο χιούμορ», απαντάει αυθόρμητα. Εχει περάσει κάποιες πολύ δύσκολες ημέρες τώρα τελευταία, κόντεψε να σκοτωθεί. «Η έκρηξη ήταν τόσο ισχυρή που ειλικρινά παρ’ ολίγον να τα κάνω πάνω μου. Ετσι έχουμε δημιουργήσει αυτή τη συνήθεια. Κάθε ημέρα που ξυπνάμε εγώ κι οι άλλοι στρατιώτες λέμε “ναι ρε γαμώτο!” Πανηγυρίζουμε που είμαστε ζωντανοί». Του έχει περάσει από το μυαλό να λιποτακτήσει, «όλοι το σκεφτόμαστε, αλλά δεν το κάνουμε. Δεν θα μπορούσα να αντικρίσω τον εαυτό μου στον καθρέφτη όταν σκέφτομαι τα παιδιά, τις γυναίκες, τους ηλικιωμένους που εξαρτώνται από εμάς». Κατάγεται από το Λβιβ κι η δουλειά του πριν από τον πόλεμο ήταν προγραμματιστής. Η βία, τα όπλα τού ήταν ξένα. Δεν είχε καμία εκπαίδευση, δεν είχε ξαναπιάσει όπλο στη ζωή του. Διάβαζε βιβλία, δεν ήταν καν καλός στα αθλητικά, του άρεσε να μένει σπίτι. Δεν μπορούσε ποτέ να φανταστεί τον εαυτό του να υπηρετεί στον στρατό. Τον ρωτάω για την κατάσταση στο πεδίο της μάχης κι επιβεβαιώνει ότι οι Ρώσοι έχουν σημειώσει κάποια μικρά κέρδη. «Μιλάμε όμως για χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες προκειμένου να καταληφθεί ένα χωριό με δύο δρόμους και πέντε σπίτια».
«Θαυμάζω την επιθυμία των Ουκρανών να ζήσουν»
Στο «Loulou», ένα γαλλικό μπιστρό της Οδησσού, που παίζει Sade και σερβίρει κρεμμυδόσουπα και μιλφέιγ, μια κοριτσοπαρέα παραγγέλνει τσάι και γλυκά. Τα τοποθετεί ωραία πάνω στο τραπέζι – σίγουρα θα είναι ένα πετυχημένο ποστ στο Instagram. Τα λιγοστά αγόρια στα διπλανά τραπέζια λογικά είναι είτε κάτω των 25 είτε «βύσματα».
Τα πολυάριθμα στριπτιζάδικα που είναι «μόνο για άνδρες» –λιμάνι γαρ– χάσκουν άδεια στους κεντρικούς δρόμους. Η πόλη μοιάζει ερημωμένη.
Το λιμάνι υπολειτουργεί, οι τουρίστες δεν έρχονται, όσοι κάτοικοι είχαν τη δυνατότητα έφυγαν μέχρι να περάσει ο εξαιρετικά βαρύς χειμώνας.
Στην επιβλητική όπερα της πόλης ανεβαίνει σε μπαλέτο η «Τοσοδούλα» του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν. Το φουαγιέ είναι υποφωτισμένο λόγω της ενεργειακής κρίσης, αλλά βλέπεις τα πιτσιρίκια να παρατάσσονται στη σκάλα με το κόκκινο χαλί για να τα βγάλει η μαμά τους φωτογραφία. Μισή ώρα μετά το τέλος της παράστασης χτυπάει πάλι συναγερμός.
Παρ’ όλα αυτά, ο ομογενής επιχειρηματίας της κατασκευαστικής Gefest Σπύρος Μπούμπουρας λέει ότι έχει συμφωνήσει με τη σύζυγό του, η οποία είναι Ουκρανή, όταν κάνουν παιδιά, «όταν έρθει εκείνη η ευλογημένη ώρα», να τα μεγαλώσουν εδώ.
«Θαυμάζω την επιθυμία των Ουκρανών να ζήσουν. Μου κάνει εντύπωση ότι μπορεί ένα βράδυ να γίνεται χαμός από βομβαρδισμούς, αλλά την επόμενη μέρα στη δουλειά είναι όλοι τους εδώ με ένα ζεστό χαμόγελο. Τόσο κουράγιο δεν το περίμενα… Αν όμως σταματήσουν να συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο και να ζουν έτσι, τότε θα σταματήσει η οικονομία, τα εστιατόρια, τα σινεμά κ.λπ. και ουσιαστικά θα έχει κερδίσει η Ρωσία».
