Παιδί του Ψυχρού Πολέμου, η ετήσια Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου άνοιξε χθες για 62η συναπτή χρονιά την αυλαία της, με τη συμμετοχή 70 αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων, 140 υπουργών και πολλών ανώτερων στρατιωτικών από τις δύο ακτές του Ατλαντικού και άλλες περιοχές του κόσμου. Στο τρέιλερ της φετινής διάσκεψης κυριαρχούσε μια παράξενη φιγούρα: ένας ελέφαντας με ασταθές βήμα και αμφίβολες διαθέσεις. «Αποφασίσαμε να μιλήσουμε απερίφραστα για τον ελέφαντα στο δωμάτιο, την αναθεώρηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής», εξηγούσε ο πρόεδρος της Διάσκεψης και πρώην πρεσβευτής της Γερμανίας στις ΗΠΑ, Βόλφγκανγκ Ισινγκερ.
«Η παγκόσμια τάξη όπως τη γνωρίζαμε δεν υπάρχει πια», είπε στην εισαγωγική ομιλία του ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς αναφερόμενος στον κλονισμό των ευρωαμερικανικών σχέσεων κατά τη δεύτερη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Σε πιο διπλωματική γλώσσα, ουσιαστικά υιοθέτησε την εκτίμηση των οργανωτών, οι οποίοι στην εισηγητική τους έκθεση χαρακτήριζαν τον Αμερικανό πρόεδρο «τον προεξάρχοντα Demolition Man» (Κατεδαφιστή) της διεθνούς τάξης που είχε διαμορφωθεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το χάσμα
Παρά τη μεγάλη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ Ουάσιγκτον και Βερολίνου κατά τους τελευταίους μήνες, ιδίως μετά την κρίση της Γροιλανδίας, οι δύο πλευρές φαίνεται να συμφωνούν στη διάγνωση για το τελεσίδικο της ανατροπής. «Ο παλαιός κόσμος, ο κόσμος στον οποίο μεγάλωσα, αποτελεί παρελθόν και θα χρειαστεί όλοι μας να επανεξετάσουμε πώς διαγράφεται η νέα πραγματικότητα και ποιος θα είναι ο ρόλος μας σε αυτήν», δήλωσε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατά την αναχώρησή του για το Μόναχο, όπου θα μιλήσει σήμερα. «Νομίζω ότι διανύουμε μια κρίσιμη καμπή των διατλαντικών σχέσεων», εκτίμησε ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας.
Στην περυσινή διάσκεψη του Μονάχου, τις Ηνωμένες Πολιτείες είχε εκπροσωπήσει ο αντιπρόεδρος της χώρας Τζέι Ντι Βανς. Σε μια απροσδόκητα εμπρηστική ομιλία είπε στους Ευρωπαίους ότι με την εκλογή Τραμπ «υπάρχει νέος σερίφης στην πόλη» και κατηγόρησε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι προσπαθούν να φιμώσουν «πατριωτικές (ακροδεξιές) δυνάμεις», ενώ συναντήθηκε στο περιθώριο της διάσκεψης με την επικεφαλής της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), Αλις Βάιντελ.
Σήμερα η ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο.
Στη χθεσινή ομιλία του ο Μερτς απάντησε ετεροχρονισμένα, αλλά αιχμηρά στην κριτική Βανς. «Ο πόλεμος των πολιτισμών που κηρύσσει η MAGA δεν είναι ο δικός μας πόλεμος, εδώ στην Ευρώπη», τόνισε ο Γερμανός καγκελάριος, προσθέτοντας ότι «η ελευθερία της έκφρασης τελειώνει εκεί όπου θίγονται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και οι συνταγματικές αρχές μας». Προσέθεσε, δε, ότι «δεν πιστεύουμε στους δασμούς και στον προστατευτισμό, αλλά στο ελεύθερο εμπόριο». Σε κάποιο σημείο άλλαξε τη γλώσσα από τα γερμανικά στα αγγλικά, για να απευθυνθεί με πιο άμεσο τρόπο στην αμερικανική αντιπροσωπεία και στο αγγλόφωνο κοινό: «Στην εποχή της αντιπαράθεσης μεγάλων δυνάμεων, ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι αρκετά ισχυρές για να τα βγάλουν πέρα μόνες τους», ήταν το μήνυμά του.
Η ομιλία Μερτς δεν απέπνεε νοσταλγία για την προηγούμενη τάξη πραγμάτων, αντίθετα ήταν κριτική έναντι των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων που αφέθηκαν να περιπέσουν σε «κατάσταση εξάρτησης» από την Αμερική και παραγνώρισαν την ανάγκη για ενίσχυση του στρατού τους. Επανέλαβε τη δέσμευσή του να μετατρέψει την Bundeswehr στον ισχυρότερο συμβατικό στρατό της Ευρώπης και ζήτησε να ενισχυθεί το άρθρο 42 των ευρωπαϊκών συνθηκών για «αμοιβαία βοήθεια» σε περίπτωση επίθεσης εναντίον ενός μέλους της Ενωσης – κάτι που προοιωνίζεται ένα ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ μέσα στο ΝΑΤΟ. Επιπλέον δήλωσε ότι έχει ξεκινήσει «εμπιστευτικές συζητήσεις» με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν για τη δημιουργία ευρωπαϊκής πυρηνικής δύναμης αποτροπής. «Δεν θέλουμε να υποκαταστήσουμε το ΝΑΤΟ, αλλά να δημιουργήσουμε έναν αυτοδύναμο, ισχυρό πυλώνα μέσα στη Συμμαχία», διευκρίνισε.
Διαλλακτικότητα
Στη σημερινή ομιλία του ο Μάρκο Ρούμπιο –πιθανός αντίπαλος του Τζέι Ντι Βανς στη μάχη για το προεδρικό χρίσμα των Ρεπουμπλικανών ενόψει των εκλογών του 2028– αναμένεται να κινηθεί σε πιο διαλλακτικούς τόνους από τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ. Προτού φτάσει στο Μόναχο, είχε κλείσει συναντήσεις όχι με την Αλις Βάιντελ, αλλά με τον καγκελάριο Μερτς, όπως και με την πρωθυπουργό της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν. Στο περιθώριο της διάσκεψης, ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε χθες συνάντηση με τον Κινέζο υπουργό Εξωτερικών Γουάνγκ Γι, με κύριο αντικείμενο την προετοιμασία της επίσκεψης Τραμπ στην Κίνα, η οποία έχει προγραμματιστεί για τον Απρίλιο.
Παρά τις προσπάθειες εκτόνωσης των εντάσεων που έχουν θέσει σε δοκιμασία τις διατλαντικές σχέσεις, η ατμόσφαιρα στη βαυαρική πρωτεύουσα ήταν βεβαρημένη. «Η συμμαχία (Ευρώπης – ΗΠΑ) βρίσκεται υπό πίεση. Υπάρχει αποξένωση και μας ερεθίζουν ορισμένα πράγματα που ακούμε από την Ουάσιγκτον», δήλωσε ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, Γιόχαν Βάντεφουλ. Δηλωτική του κλίματος ήταν η δήλωση του Πέτερ Λάιπινγκερ, επικεφαλής της Ομοσπονδίας Γερμανικών Βιομηχανιών (BDI), ότι οι Ευρωπαίοι οφείλουν να αναπτύξουν την αμυντική βιομηχανία τους «είτε μαζί με την Ουάσιγκτον, είτε χωρίς την Ουάσιγκτον, είτε ακόμη και εναντίον της Ουάσιγκτον».
