Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς επισκέπτεται αυτή την εβδομάδα την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, με στόχο την προώθηση συμφωνίας ειρήνης για την οποία μεσολάβησαν οι ΗΠΑ. Η συμφωνία θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τις ενεργειακές και εμπορικές διαδρομές στη στρατηγική περιοχή του Νοτίου Καυκάσου.
Η διήμερη επίσκεψή του στην Αρμενία ξεκινά αργότερα σήμερα, Δευτέρα, μόλις έξι μήνες μετά την υπογραφή συμφωνίας μεταξύ των ηγετών Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν στον Λευκό Οίκο, που θεωρείται το πρώτο βήμα προς την ειρήνη έπειτα από σχεδόν 40 χρόνια πολέμου.
Ο Βανς, ο πρώτος αντιπρόεδρος των ΗΠΑ που επισκέπτεται την Αρμενία, επιδιώκει να προωθήσει τον Διάδρομο Τραμπ για Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία (TRIPP) μήκους 43 χιλιομέτρων. Διασχίζοντας τη νότια Αρμενία, ο Διάδρομος θα προσφέρει στο Αζερμπαϊτζάν άμεση πρόσβαση στην εξόχως απομονωμένη περιοχή Ναχιτσεβάν και, κατ’ επέκταση, στην Τουρκία, στενό σύμμαχο του Μπακού.
«Η επίσκεψη του Βανς υπογραμμίζει την επιθυμία των ΗΠΑ να δουν τον Διάδρομο Τραμπ να ολοκληρώνεται», δήλωσε ο Τζόζουα Κούτσερα, ανώτερος αναλυτής για τον Νότιο Καύκασο στο Crisis Group.
«Σε μια περιοχή όπως ο Καύκασος, ακόμη και λίγη προσοχή από τις ΗΠΑ μπορεί να έχει σημαντική επίδραση», πρόσθεσε.
Η αρμενική κυβέρνηση ανακοίνωσε σήμερα, Δευτέρα, ότι ο Βανς θα έχει συνομιλίες με τον πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν και πως αμφότεροι θα κάνουν δηλώσεις, χωρίς να αναφέρει περισσότερες λεπτομέρειες.
Ο Βανς θα επισκεφθεί στη συνέχεια, την Τετάρτη και την Πέμπτη, το Αζερμπαϊτζάν, σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο.
Λεπτομέρειες της συμφωνίας
Σύμφωνα με τη συμφωνία που υπογράφηκε πέρυσι, ιδιωτική αμερικανική εταιρεία, η TRIPP Development Company, έχει αποκλειστικά δικαιώματα για την ανάπτυξη του προτεινόμενου διαδρόμου. Η Αρμενία διατηρεί πλήρη κυριαρχία στα σύνορα, τα τελωνεία, στη φορολογία και την ασφάλεια.
Ο διάδρομος θα βελτιώνει τη σύνδεση της Ασίας με την Ευρώπη και –το σημαντικότερο για την Ουάσιγκτον– θα παρακάμπτει τη Ρωσία και το Ιράν, σε μια περίοδο που οι δυτικές χώρες επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τις ενεργειακές και εμπορικές τους διαδρομές, εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.
Η Ρωσία παραδοσιακά θεωρεί τον Νότιο Καύκασο ως μέρος της σφαίρας επιρροής της, αλλά αυτή η επιρροή έχει μειωθεί, καθώς είναι επικεντρωμένη στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η διασφάλιση πρόσβασης των ΗΠΑ σε κρίσιμα μέταλλα αναμένεται επίσης να αποτελέσει βασικό στόχο της επίσκεψης. Ο διάδρομος TRIPP θα μπορούσε να αποτελέσει βασική οδό για τη μεταφορά μετάλλων –ουράνιο, χαλκό, χρυσό και σπάνιες γαίες– από την Κεντρική Ασία προς τις δυτικές αγορές.
Κλειστά σύνορα και εχθρικές σχέσεις
Στην εποχή της Σοβιετικής Ενωσης, τον Νότιο Καύκασο διέσχιζαν σιδηροδρομικές γραμμές και αγωγοί πετρελαίου. Σειρά πολέμων που ξέσπασαν τη δεκαετία του 1980 έκοψαν αυτές τις ενεργειακές διαδρομές και οδήγησαν στο κλείσιμο των συνόρων Αρμενίας – Τουρκίας, η οποία είναι βασικός σύμμαχος του Αζερμπαϊτζάν.
Η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν συγκρούονταν επί σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, κυρίως για την ορεινή περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, που αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένη περιοχή του Αζερμπαϊτζάν. Αλλά είχε αποσχιστεί από τον έλεγχο του Μπακού μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης το 1991.
Το Αζερμπαϊτζάν και η Αρμενία διεξήγαγαν δύο πολέμους για το Καραμπάχ πριν. Το Μπακού τελικά ανέκτησε την περιοχή το 2023. Ο αρμενικός πληθυσμός της περιοχής, περίπου 100.000 άνθρωποι, κατέφυγαν στην Αρμενία.
Οι σχέσεις μεταξύ των δύο γειτόνων τους τελευταίους μήνες έχουν σημειώσει πρόοδο. Μεταξύ άλλων, συμφώνησαν επανεκκίνηση των ενεργειακών μεταφορών.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικά εμπόδια προς την πλήρη και διαρκή ειρήνη, όπως το αίτημα του Αζερμπαϊτζάν να τροποποιήσει η Αρμενία το Σύνταγμά της, ώστε να εκλείψουν, όπως λέει το Μπακού, έμμεσες διεκδικήσεις σε αζερικό έδαφος.
Με πληροφορίες από Reuters
