Την περασμένη Πέμπτη έληξε η New START, η τελευταία Συνθήκη ελέγχου των πυρηνικών όπλων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας. Για πρώτη φορά μετά το 1972 οι δύο υπερδυνάμεις δεν έχουν πλέον περιορισμούς ως προς το μέγεθος ή τη δομή των οπλοστασίων τους.
Οι συνομιλίες για μια νέα Συνθήκη –ή ακόμη και για μια άτυπη παράταση της τρέχουσας– δεν προχώρησαν ποτέ, καθώς παρέμειναν σε αδιέξοδο λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Oταν τον Ιανουάριο ο πρόεδρος Τραμπ ρωτήθηκε γιατί δεν δέχτηκε την πρόταση του προέδρου Πούτιν για μια άτυπη παράταση ενός έτους, αδιαφόρησε.
«Αν λήξει, λήγει», είπε σε συνέντευξή του στους New York Times. «Θα κάνουμε μια καλύτερη συμφωνία» μετά τη λήξη αυτής, επέμεινε, προσθέτοντας ότι η Κίνα, η οποία διαθέτει το ταχύτερα αναπτυσσόμενο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, και «άλλοι παίκτες» θα πρέπει να συμμετέχουν σε οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία. Οι Κινέζοι έχουν, ωστόσο, καταστήσει σαφές ότι δεν ενδιαφέρονται.
Η περασμένη Πέμπτη σηματοδοτεί κάτι περισσότερο από μια ημερομηνία λήξης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονται πια να τοποθετήσουν περισσότερες πυρηνικές κεφαλές στα μεγαλύτερα υποβρύχιά τους, ενώ οι αντίπαλοί τους δοκιμάζουν τώρα νέους τύπους πυρηνικών όπλων που λίγοι είχαν προβλέψει όταν το 2010 η Γερουσία, με μικρή πλειοψηφία, επικύρωσε την ανανέωση της συνθήκης START.
«Τα πυρηνικά όπλα επέστρεψαν με άγριες διαθέσεις»
Το 2009, ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, μιλώντας υπό το εκκωφαντικό χειροκρότημα του κοινού στην Πράγα, δεσμεύτηκε να επιδιώξει «έναν κόσμο χωρίς πυρηνικά όπλα», αν και παραδέχτηκε ότι η κατάργησή τους ίσως να μην επέλθει κατά τη διάρκεια της ζωής του.
Λίγες προβλέψεις για το σκηνικό μετά τον Ψυχρο Πόλεμο έχουν διαψευσθεί τόσο δραματικά όσο αυτή.
Oπως έγραψαν πρόσφατα οι Βίπιν Ναράνγκ και Πρανάι Βάντι, δύο από τους κορυφαίους πυρηνικούς στρατηγικούς αναλυτές οι οποίοι υπηρέτησαν αμφότεροι στην κυβέρνηση Μπάιντεν, «τα πυρηνικά όπλα επέστρεψαν με άγριες διαθέσεις».
Ενδείξεις για αυτό βρίσκονται παντού, από τα σχέδια του Πούτιν για υποβρύχια και διαστημικά πυρηνικά όπλα έως την απόφαση του Σι Τζινπίνγκ να εγκαταλείψει την τακτική της «ελάχιστης αποτρεπτικής ισχύος» της Κίνας και να κατασκευάσει ένα οπλοστάσιο που προορίζεται σαφώς να ανταγωνιστεί αυτά της Ουάσιγκτον και της Μόσχας.
Οι νέες δυναμικές
Η υπόσχεση του Τραμπ, κατά την πρώτη θητεία του, να αφοπλίσει τη Βόρεια Κορέα ώθησε την απομονωμένη χώρα προς την αντίθετη κατεύθυνση, ενώ οι αντιπαραθέσεις κατά τη δεύτερη θητεία του με την Ευρώπη οδήγησαν τους ηγέτες της να αναρωτηθούν αν μπορούν ακόμα να βασίζονται στην «πυρηνική ομπρέλα» της Αμερικής. Εάν δηλαδή μπορούν να στηρίζονται στην υπόσχεση της Ουάσιγκτον ότι θα υπερασπιστεί τους μη έχοντες πυρηνικά συμμάχους της σε περίπτωση πυρηνικής επίθεσης.
Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του Τραμπ, που δόθηκε στη δημοσιότητα τον περασμένο Δεκέμβριο, αναφέρεται μόνο ακροθιγώς σε αυτές τις νέες δυναμικές. H ετήσια έκθεση του Πενταγώνου για την κινεζική στρατιωτική ισχύ υπογραμμίζει τη μαζική της ενίσχυση: 600 πυρηνικές κεφαλές που θα έχουν ξεπεράσει κατά πολύ τις 1.000 έως το 2030, σύμφωνα με εκτιμήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών. Παρακάμπτει, όμως έναν πιο άμεσο κίνδυνο: τις επαναλαμβανόμενες, απροκάλυπτες απειλές του κ. Πούτιν να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα στο πεδίο της μάχης στην Ουκρανία.
Ο Τραμπ δεν είναι ο μόνος που υποστηρίζει ότι η Κίνα πρέπει να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε νέα προσπάθεια ελέγχου των πυρηνικών όπλων. Καθώς Πεκίνο και Μόσχα συνεργάζονται, αυξανόμενος αριθμός εμπειρογνωμόνων υποστηρίζει ότι αυτές οι δύο πυρηνικές δυνάμεις θα μπορούσαν να συντονίσουν την πυρηνική τους στρατηγική, ωθώντας τελικά την Ουάσιγκτον να αναπτύξει εκατοντάδες επιπλέον όπλα.
Η παρέμβαση Ομπάμα
Νωρίτερα αυτήν την εβδομάδα, ο Ομπάμα, ο οποίος προώθησε τη συνθήκη New START, προειδοποίησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν έτοιμες να «καταστρέψουν άσκοπα δεκαετίες διπλωματίας και να πυροδοτήσουν μια νέα εξοπλιστική κούρσα».
Ωστόσο, αυτό που ξεχωρίζει σε σχέση με τη λήξη της συνθήκης New START είναι η έλλειψη δημόσιας συζήτησης στις ΗΠΑ. Υπάρχει ελάχιστη δημόσια συζήτηση για το αν η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετωπίζει την αναζωπυρωμένη πυρηνική απειλή ή αν την τροφοδοτεί.
Ωστόσο, πολλοί συμφωνούν με σημεία του επιχειρήματος του Τραμπ ότι η Συνθήκη New START έχει παλιώσει και ότι μια νέα Συνθήκη χρειάζεται με περισσότερους συμμετέχοντες.
«Δεν θα διαπραγματευόσασταν ξανά την ίδια Συνθήκη», δήλωσε ο Ραφαέλ Γκρόσι, γενικός διευθυντής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, του οργανισμού επιθεώρησης πυρηνικών των Ηνωμένων Εθνών. «Υπάρχουν νέες τεχνολογίες (υπερηχητικοί πύραυλοι, υποβρύχια πυρηνικά όπλα, διαστημικά όπλα) που δεν καλύπτονται από τη Συνθήκη. Και υπάρχουν πολλές άλλες χώρες που, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, αισθάνονται πλέον πως μπορεί να χρειαστούν δικό τους πυρηνικό οπλοστάσιο».
Η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Τουρκία και η Πολωνία είναι μεταξύ των χωρών που δεν διαθέτουν πυρηνικά όπλα, αλλά συζητούν το αν πρέπει να αποκτήσουν.
Και οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες εντείνουν τις προσπάθειές τους. Η Ουάσιγκτον δαπανά φέτος 87 δισεκατομμύρια δολάρια για πυρηνικά όπλα, συμπεριλαμβανομένων του εκσυγχρονισμού των πυρηνικών κεφαλών και της εξαιρετικά δαπανηρής αντικατάστασης των παλαιών πυραύλων και βομβαρδιστικών αεροσκαφών της. Οταν ο Τραμπ ανακοίνωσε ένα νέο είδος πολεμικού πλοίου γνωστό ως «Trump class», πρόσθεσε ότι τα πλοία αυτά θα είναι εξοπλισμένα με πυραύλους κρουζ, που έχουν την δυνατότητα να φέρουν πυρηνικές κεφαλές.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα προκαλέσει αμφιβολίες αναφορικά με το αν θα χρησιμοποιούσε πυρηνικά όπλα για να προστατεύσει τους συμμάχους των ΗΠΑ, αν και δεν έχει αποκηρύξει επίσημα την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα.
Το μήνυμα Μακρόν – Τουσκ
Λίγες μέρες έπειτα από την τηλεοπτική διαμάχη του Τραμπ με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Οβάλ Γραφείο τον περασμένο Φεβρουάριο, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για την αποχώρηση των ΗΠΑ από τις παραδοσιακές αμυντικές τους δεσμεύσεις και να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίσει μια επιθετική Ρωσία. Ο Μακρόν δήλωσε ότι ήταν πρόθυμος να συζητήσει την επέκταση της προστασίας του γαλλικού πυρηνικού οπλοστασίου στους Ευρωπαίους συμμάχους της Γαλλίας, και ο νέος καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, χαιρέτισε την πιθανότητα αυτή.
Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, έκανε παρόμοιες δηλώσεις, υποστηρίζοντας ότι η χώρα του πρέπει να ενισχύσει δραστικά τον στρατό της κι ακόμη και να «αναζητήσει ευκαιρίες που σχετίζονται με πυρηνικά όπλα».
Ο Ζελένσκι δήλωσε πως ήταν λάθος της Ουκρανίας να εγκαταλείψει τα όπλα που κατείχε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης.
Στις αρχές του περασμένου μήνα, καθώς οι απειλές του Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία γίνονταν όλο και πιο έντονες, εφημερίδα της Στοκχόλμης πρότεινε τη δημιουργία ενός κοινού πυρηνικού οπλοστασίου των σκανδιναβικών χωρών, που δεν θα εξαρτάται από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα όρια της συνθήκης New START
Ειδικοί υποστηρίζουν ότι έως και 40 χώρες διαθέτουν την τεχνογνωσία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα απαραίτητα υλικά για την κατασκευή ατομικής βόμβας. Το ερώτημα είναι αν έχουν και την πολιτική βούληση.
Hδη υπάρχουν ενδείξεις ότι η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να ξεπεράσει τα όρια της συνθήκης New START, όχι δραματικά, αλλά με τρόπους που θα μπορούσαν εύκολα να προκαλέσουν μια νέα κούρσα εξοπλισμών.
Η αύξηση αυτή επικεντρώνεται στα υποβρύχια της κλάσης Ohio. Τα συνολικά 14 υποβρύχια είναι τα μεγαλύτερα του αμερικανικού στόλου. Κάθε υποβρύχιο είναι κατασκευασμένο με 24 σωλήνες εκτόξευσης που μπορούν να εκτοξεύουν πυραύλους, και κάθε πύραυλος μπορεί να μεταφέρει έως και οκτώ πυρηνικές κεφαλές, συμπεριλαμβανομένων μερικών που είναι 30 φορές πιο ισχυρές από τη βόμβα που κατέστρεψε τη Χιροσίμα.
Για να συμμορφωθεί με τα όρια της συνθήκης New START, το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό απενεργοποίησε τέσσερις σωλήνες σε κάθε υποβρύχιο. Τώρα, απαλλαγμένο από αυτούς τους περιορισμούς, προχωρά με τα σχέδια για την επαναλειτουργία αυτήν των σωλήνων επιτρέποντας τη φόρτωση τεσσάρων επιπλέον πυραύλων σε κάθε υποβρύχιο.
Για τον στόλο υποβρυχίων κλάσης Ohio συνολικά, αυτό σημαίνει 56 επιπλέον πυραύλους και πιθανώς εκατοντάδες επιπλέον κεφαλές, καθεμία από τις οποίες μπορεί να στοχεύσει διαφορετικό στόχο.
Ο κ. Τραμπ όταν μιλάει για το θέμα των πυρηνικών όπλων, αναφέρεται στην αποφασιστικότητά του να παραμείνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες κυρίαρχες. Οπως αναφέρει η στρατηγική του για την ασφάλεια, η χώρα πρέπει να διαθέτει «το πιο ισχυρό, αξιόπιστο και σύγχρονο πυρηνικό αποτρεπτικό μέσο στον κόσμο».
Το αμερικανικό μήνυμα στους εχθρούς
Για τους αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ, αυτή η προγραμματισμένη αύξηση των εγκατεστημένων όπλων στέλνει ένα μήνυμα στους εχθρούς ότι, αν επιχειρήσουν πυρηνική επίθεση, τα αντίποινα θα είναι μεγαλύτερα από κάθε άλλη φορά. Υπάρχει όμως και ένα αντίθετο επιχείρημα: η ανάπτυξη νέων όπλων από τις ΗΠΑ, και το Golden Dome του Τραμπ, αν τελικά υλοποιηθεί, θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια εξοπλιστική κούρσα.
Η Μόνικα Ντάφι Τοφτ, διευθύντρια του Κέντρου Στρατηγικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Tufts, σημείωσε πρόσφατα ότι όταν ένα κράτος προσπαθεί να αυξήσει την ασφάλειά του, «τα άλλα συχνά αισθάνονται λιγότερο ασφαλή και αντιδρούν με τρόπους που επιδεινώνουν την κατάσταση για όλους». Οι συμφωνίες περιορισμού των όπλων, πρόσθεσε, «εμφανίστηκαν ακριβώς για να μετριάσουν αυτή τη δυναμική».
Οταν ήταν υπό διαπραγμάτευση η Συνθήκη New START, αυτή κάλυπτε μόνο τα παραδοσιακά «στρατηγικά» όπλα, τα οποία μπορούν να πλήξουν στόχους στην άλλη άκρη του κόσμου με βομβαρδιστικά αεροσκάφη, υποβρύχια και πυραύλους που εκτοξεύονται από το έδαφος. Και είχε μόνο δύο υπογράφοντες, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία. Η Κίνα θεωρούνταν τότε μικρός παίκτης, με λιγότερες από 200 κεφαλές.
A ceremony marking the launch of the nuclear-powered submarine Khabarovsk was held at the Sevmash JSC shipyard under the supervision of Russian Defense Minister Andrey Belousov.
The Khabarovsk, known as a Poseidon carrier, is designed to deploy the 2M39 Poseidon, a… pic.twitter.com/lFKsWEOFcF
— OSINTWarfare (@OSINTWarfare) November 1, 2025
Τα ρωσικά «υπερ-όπλα»
Σήμερα, ο κόσμος είναι πολύ διαφορετικός. Η Ρωσία ισχυρίζεται ότι προετοιμάζεται να αναπτύξει αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν νέα είδη «υπερ-όπλων», τα οποία ο κ. Πούτιν άρχισε να ανακοινώνει το 2018, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του κ. Τραμπ.
Τον Οκτώβριο, ανακοίνωσε την επιτυχή δοκιμή του Poseidon, ενός υποβρύχιου drone που λέγεται ότι θα μπορεί να διασχίσει έναν ωκεανό, να πυροδοτήσει μια θερμοπυρηνική κεφαλή και να προκαλέσει ένα ραδιενεργό τσουνάμι αρκετά ισχυρό ώστε να καταστρέψει μια παράκτια πόλη.
«Δεν υπάρχει τίποτα παρόμοιο στον κόσμο», δήλωσε ο κ. Πούτιν, προσθέτοντας ότι δεν είναι δυνατή η αναχαίτισή του. Αναλυτές του Πενταγώνου αναφέρουν ότι ο μικρός πυρηνικός αντιδραστήρας του Poseidon του δίνει εμβέλεια 6.000 μιλίων και ταχύτητα άνω των 60 μιλίων ανά ώρα. Για χρόνια, πολλοί ειδικοί απέρριπταν τις πομπώδεις δηλώσεις του κ. Πούτιν σχετικά με το Poseidon ως αλαζονικές. Τώρα όμως το όπλο φαίνεται να είναι πραγματικό, όπως και οι δοκιμαστικές εκτοξεύσεις που πραγματοποίησε η Ρωσία για να προετοιμάσει την τοποθέτηση ενός πυρηνικού όπλου στο διάστημα. Για αυτό το σχέδιο, η κυβέρνηση Μπάιντεν προειδοποίησε διακριτικά το Κογκρέσο πριν από περίπου δύο χρόνια. Αυτά τα όπλα θα μπορούσαν όμως να εξυπηρετήσουν τον ίδιο σκοπό: να νικήσουν το Golden Dome του Τραμπ.
Μια άλλη πηγή ανησυχίας σχετικά με τη Ρωσία προκύπτει από τις επαναλαμβανόμενες απειλές του Πούτιν ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα στην Ουκρανία. Οι πιο έντονες ανησυχίες δημιουργήθηκαν τον Οκτώβριο του 2022, όταν η κυβέρνηση Μπάιντεν έλαβε πληροφορίες ότι ήταν σε εξέλιξη οι προετοιμασίες για μια τέτοια επίθεση.
Η απάντηση της Κίνας
Η Κίνα αναπτύσσει επίσης νέα όπλα. Το 2021, εκτόξευσε έναν υπερηχητικό πύραυλο που έκανε τον γύρο της Γης σε τροχιά περνώντας πάνω και από τις ΗΠΑ. Ακολούθησε η εκτόξευση ενός ικανού να κάνει ελιγμούς οχήματος ολίσθησης που μπορεί να πλήξει με μια πυρηνική κεφαλή οποιοδήποτε σημείο στον πλανήτη.
Η ταχύτητα με την οποία αυξάνονται οι συμβατικές πυρηνικές δυνάμεις της Κίνας έχει τραβήξει την προσοχή της Ουάσιγκτον. Μια έκθεση του Πενταγώνου τον Δεκέμβριο τόνισε όχι μόνο την αύξηση των όπλων μακράς εμβέλειας που θα μπορούσαν να φτάσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και τα «όπλα υψηλής ακρίβειας» που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε μια σύγκρουση για την Ταϊβάν, κυρίως για να κρατήσουν μακριά τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κάθε προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να εμπλακεί σε συνομιλίες με την Κίνα σχετικές με τα πυρηνικά έχει απορριφθεί από τους Κινέζους, οι οποίοι είχαν αρνηθεί να συζητήσουν το εν λόγω θέμα και με αξιωματούχους της κυβέρνησης Μπάιντεν.
Αυτό αφήνει στις Ηνωμένες Πολιτείες δύο επιλογές: να αποκτήσουν μεγαλύτερο οπλοστάσιο και νέα όπλα, ή να διαπραγματευτούν μια ευρύτερη συμφωνία όπως εκείνη που ανέφερε ο Τραμπ τον περασμένο μήνα.
Για να υπάρξει ευκαιρία για τέτοιες συνομιλίες, ο Τραμπ θα πρέπει να συμφωνήσει με τον Πούτιν μια «στρατηγική παύση» και ενδεχομένως να την παρατείνει εκ νέου σε δύο ή τρία χρόνια, έγραψε πρόσφατα ο Μάθιου Μπαν του Belfer Center του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. «Θα πρέπει επίσης να πιέσει τον Πούτιν ώστε να συμπεριληφθούν σε αυτήν επιθεωρήσεις».
Ωστόσο, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό θα συμβεί. Αντίθετα, στρατηγικοί αναλυτές προβλέπουν μια επικείμενη έξαρση δράσεων και αντιδράσεων σε όλο τον κόσμο που θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια νέα κρίση.
