Μια Τουρκάλα αρχιτέκτονας, Αλεβίτισσα μουσουλμάνα στο θρήσκευμα, έχει αναλάβει το έργο της αποκατάστασης της ελληνορθόδοξης εκκλησίας του Αγίου Παύλου στην Αντιόχεια, που καταστράφηκε από τους τρομερούς σεισμούς που έπληξαν τη νότια Τουρκία πριν ακριβώς από τρία χρόνια.
Ο ναός που χτίστηκε πριν από 166 χρόνια στην πόλη-επίκεντρο της Ορθοδοξίας στην περιοχή κατέστη ερείπιο στις 6 Φεβρουαρίου του 2023, όταν δύο μεγάλα χτυπήματα του Εγκέλαδου, έως και 7,8 Ρίχτερ, σκότωσαν πάνω από 50.000 ανθρώπους σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία – αν και πολλοί μιλούν για ακόμη χειρότερο ανεπίσημο απολογισμό.
Στην Αντιόχεια, οι σεισμοί κατέστρεψαν μεγάλο μέρος του ιστορικού κέντρου της πόλης και γκρέμισαν ουσιαστικά τον Αγιο Παύλο, που αποτελούσε φάρο του πολυπολιτισμικού παρελθόντος της πόλης. Τώρα, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Associated Press, η αρχιτέκτονας Μπούσε Τσερέν Γκιουλ έχει αναλάβει την αποκατάσταση της εκκλησίας που θα βοηθήσει τους ντόπιους να επανασυνδεθούν με την πόλη τους.
«Η παλιά πόλη είναι κεντρική στις πρώτες αναμνήσεις οποιουδήποτε μεγάλωσε εδώ», δήλωσε η 34χρονη κ. Γκιουλ στο Associated Press, περπατώντας γύρω από την εκκλησία.
«“Εχουμε εξαφανιστεί;”, αναρωτήθηκα όταν είδα για πρώτη φορά τον χώρο μετά τους σεισμούς», είπε.
Υστερα από χρόνια σχεδιασμού, εράνων και εργασιών, η ομάδα της κ. Γκιουλ πρόσφατα καθάρισε την εκκλησία του Αγίου Παύλου από τα ερείπια που έφταναν έως και 5 μέτρα ύψος.
Περίπου 10.000 χριστιανοί ζούσαν στην επαρχία Χατάι πριν από τους σεισμούς, ένα μικρό μέρος του συνολικού πληθυσμού αλλά μια από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις χριστιανών στην Τουρκία εκτός της Κωνσταντινούπολης.
Η Αντιόχεια ήταν μία από τις πόλεις που επλήγησαν περισσότερο, με την καταστροφή να απειλεί να σβήσει έναν από τους παλαιότερους δρόμους της, τη λεωφόρο Σαράι, ένα κέντρο για χριστιανούς, μουσουλμάνους και Εβραίους διαφορετικών δογμάτων. Ο δρόμος φιλοξενεί την εκκλησία του Αγίου Παύλου, η οποία ανήκει σε μια αραβόφωνη κοινότητα.
Η γειτονιά, όπως και άλλες στην Αντιόχεια, έχει γίνει «μη αναγνωρίσιμη στους κατοίκους της», δήλωσε η κ. Γκιουλ: «Αλλά η ανόρθωση της παλιάς πόλης στα πόδια της μπορεί να αποδείξει ότι οι ρίζες της Αντιόχειας μπορούν να αναζωογονηθούν για άλλη μια φορά».
Διάσωση της πλούσιας ιστορίας της
Η κ. Γκιουλ μελετούσε και εργαζόταν για την ανακαίνιση της εκκλησίας του Αγίου Παύλου και πριν από τους σεισμούς. Από τα 293 μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς που έχουν υποστεί ζημιές στην επαρχία, η εκκλησία είναι μεταξύ των λίγων που είχαν ήδη εγκεκριμένα αρχιτεκτονικά σχέδια, τα οποία συνέτασσε η κ. Γκιουλ.
«Οταν δούλευα πάνω σε αυτά τα σχέδια, ένας από τους μέντορές μου μού είπε να σχεδιάσω με τρόπο που η εκκλησία να μπορεί να ξαναχτιστεί αν κατεδαφιστεί», είπε στο ΑΡ. «Ποτέ δεν πίστευα ότι αυτό το μεγαλοπρεπές οικοδόμημα θα μπορούσε πραγματικά να εξαλειφθεί, αλλά συνέταξα ένα σχέδιο σημείο προς σημείο».
Η Αντιόχεια είναι βιβλική πόλη που χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. Στο πέρασμα των αιώνων, τα ελληνιστικά, ρωμαϊκά και οθωμανικά στρώματά της –και οι ποικίλες εθνοτικές, θρησκευτικές και γλωσσικές κοινότητές της– επέζησαν από τουλάχιστον πέντε σεισμούς μεγέθους 7 Ρίχτερ ή μεγαλύτερου από το 115 μ.Χ., καταστροφές που σκότωσαν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους και ισοπέδωσαν μεγάλο μέρος της πόλης.
Η εκκλησία του Αγίου Παύλου, που ανήκει στο Πατριαρχείο Αντιοχείας, στην ανατολική όχθη του ποταμού Ορόντη, ανοικοδομήθηκε εξ ολοκλήρου το 1900, αφού καταστράφηκε από σεισμό το 1872.
Αφού διέσωσε τα σχέδια ανοικοδόμησης από τα ερείπια του γραφείου της αμέσως μετά τους σεισμούς, η κ. Γκιουλ εξασφάλισε την υποστήριξη του Παγκόσμιου Ταμείου Μνημείων, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού που εργάζεται για τη διατήρηση της απειλούμενης πολιτιστικής κληρονομιάς.
Δει δη χρημάτων
Με τις τεχνικές και οικονομικές συνεισφορές του ταμείου, η ομάδα της καθάρισε τόνους ερειπίων και άφησε στην άκρη τις πέτρες που ανακτήθηκαν άθικτες. Η ομάδα συνεχίζει τον σχεδιασμό του έργου και τις τεχνικές αξιολογήσεις για το στάδιο της ανοικοδόμησης, αλλά οι εργασίες επιτόπου έχουν σταματήσει μέχρι να φτάσει περισσότερη χρηματοδότηση.
«Ημασταν ένα οικονομικά αυτοδύναμο ίδρυμα που μπορούσε να βοηθήσει οικογένειες που είχαν ανάγκη», δήλωσε στο AP ο Φάντι Χουριγίλ, πρόεδρος του Ιδρύματος Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας της Αντιόχειας, το οποίο επιβλέπει το έργο ανοικοδόμησης. «Χάσαμε έως και 95% του εισοδήματός μας μετά τους σεισμούς».
Τα ενοίκια από καταστήματα που ανήκαν στην εκκλησία στη λεωφόρο Σαράι και εξυπηρετούσαν τους τουρίστες παρείχαν στην εκκλησία το κύριο εισόδημά της. Η επαναλειτουργία τους θα είναι το κλειδί για να βοηθηθεί η εκκλησία να αρχίσει να παράγει εισόδημα, καθώς η οικονομική βοήθεια που παρέχεται μετά τον σεισμό από το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο στη Δαμασκό και άλλους δωρητές έχει μειωθεί, δήλωσε ο κ. Χουριγίλ.
Από την αρχή του έτους, το τουρκικό υπουργείο Περιβάλλοντος, Αστικοποίησης και Κλιματικής Αλλαγής έχει συνάψει σύμβαση με μια εταιρεία για την ανακατασκευή των καταστημάτων.
Προκλήσεις της ανοικοδόμησης
Το σημαντικότερο στοίχημα για τους ορθόδοξους της Αντιόχειας είναι η επιστροφή των ανθρώπων που κάποτε γέμιζαν την αυλή του Αγίου Παύλου και την περιοχή της λεωφόρου Σαράι. Με τα περισσότερα σπίτια στο ιστορικό κέντρο της πόλης να είναι ακόμα ερείπια, η πλειονότητα της ελληνορθόδοξης κοινότητας της πόλης έχει εκτοπιστεί από τα προγονικά της σπίτια.
Ο κ. Χουριγίλ είπε ότι 370 έως 400 οικογένειες ζούσαν στο κέντρο της Αντιόχειας πριν από τους σεισμούς, εκ των οποίων μόνο περίπου 90 έχουν επιστρέψει, αν και άλλες επισκέπτονται την πόλη για τελετές.
«Η μεγαλύτερη ανάγκη της κοινότητας για να μπορέσει να επιστρέψει στην Αντιόχεια είναι η ανοικοδόμηση των σπιτιών και των εμπορικών ακινήτων της», είπε.
Πολλοί στην ορθόδοξη κοινότητα με τις κατεστραμμένες περιουσίες ζουν έξω από την Αντιόχεια, σε μικρότερες περιοχές της επαρχίας Χατάι ή σε πόλεις γύρω από αυτήν, ελλείψει ενός ευρύτερου πολεοδομικού σχεδιασμού για την αποκατάσταση του ιστορικού κέντρου της Αντιόχειας.
Η Εβλίν Χουσεϊνόγλου είναι μία από αυτούς. Είχε ένα οικογενειακό σπίτι μόλις λίγα λεπτά με τα πόδια από τη λεωφόρο Σαράι, το οποίο ξαναχτίστηκε λίγο πριν από τους σεισμούς.
Είχε μόνο μικρές ζημιές από τον σεισμό, αλλά η οικογένεια θεώρησε οικονομικά επικίνδυνο να το ανακαινίσει και να εγκατασταθεί ξανά στο σπίτι, ελλείψει πολεοδομικού σχεδίου. Ζουν στο Αρσούζ, τρεις ώρες με το αυτοκίνητο από την Αντιόχεια, σε αυτό που ήταν κάποτε το εξοχικό τους.
Οι κάτοικοι και οι ηγέτες της κοινότητας που έζησαν στην πόλη για γενιές φοβούνται ότι η εκτεταμένη μετατόπιση διαφορετικών θρησκευτικών και εθνοτικών ομάδων από την πόλη θα ανατρέψει τη μακροχρόνια διαπολιτισμική αρμονία που χαρακτήριζε την Αντιόχεια.
«Μεγαλώσαμε στη λεωφόρο Σαράι, τώρα δεν υπάρχει λεωφόρος Σαράι», λέει ο Ντιμίτρι Ντογκούμ, 59 ετών, αξιωματούχος της εκκλησίας του Αγίου Παύλου, του οποίου η οικογένεια έζησε στην Αντιόχεια τα τελευταία 400 χρόνια. «Τόσο πολλοί άνθρωποι έχουν ήδη εγκαταλείψει την πόλη και θα μπορούσαν να χρειαστούν άλλα πέντε χρόνια μέχρι να ανακάμψει η Αντιόχεια».
Ο κ. Ντογκούμ, ο οποίος είναι χριστιανός, φοβάται ότι ο γιος του και τα παιδιά των σουνιτών μουσουλμάνων φίλων του δεν θα δημιουργήσουν το είδος της φιλίας και του διαθρησκευτικού διαλόγου που απολάμβανε όταν περνούσε τις μεγάλες μέρες της παιδικής του ηλικίας παίζοντας μαζί στον δρόμο.
«Οι άνθρωποι έχουν φύγει τώρα», είπε στο ΑΡ ο κ. Ντογκούμ. «Ο φόβος μου είναι ότι θα χάσουμε την κουλτούρα της συμβίωσης».
Πηγή: Associated Press
