Οικονομική κατάρρευση αντιμετωπίζει ο ΟΗΕ εφόσον τα κράτη-μέλη –και ειδικά οι ΗΠΑ– δεν καταβάλουν μέχρι τον Ιούλιο τις ετήσιες συνδρομές τους προς τον Οργανισμό, αξίας δισ. δολαρίων. Ανώτατοι αξιωματούχοι του ΟΗΕ ανέφεραν ότι εάν τα λειτουργικά κεφάλαια στερέψουν, ο Οργανισμός θα υποχρεωθεί να κλείσει τα κεντρικά γραφεία του στη Νέα Υόρκη μέχρι τον Αύγουστο. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ –το 15μελές όργανο, αρμόδιο για τη διατήρηση της παγκόσμιας ειρήνης και σταθερότητας– συνεδριάζει στο εμβληματικό κτιριακό συγκρότημα της Νέας Υόρκης. Ο ΟΗΕ θα αναγκαστεί επίσης να ακυρώσει την ετήσια σύνοδο της Ολομέλειας τον Σεπτέμβριο, στην οποία παρίστανται ηγέτες από όλο τον κόσμο, καθώς και να κλείσει το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων, υπεύθυνο για την αντιμετώπιση συρράξεων και φυσικών καταστροφών.
Ο γενικός γραμματέας του Οργανισμού, Αντόνιο Γκουτέρες, επικοινώνησε με τους πρέσβεις των 196 κρατών-μελών το βράδυ της Πέμπτης, προειδοποιώντας για «επικείμενη οικονομική καταστροφή» και λέγοντας ότι οι παρούσες ταμειακές δυσχέρειες του Οργανισμού είναι διαφορετικές από άλλες. «Η κρίση οξύνεται, απειλώντας την προώθηση προγραμμάτων και απειλώντας με οικονομική καταστροφή. Δεν βρίσκω λόγια να υπογραμμίσω πόσο επείγουσα είναι η συγκυρία», γράφει ο Γκουτέρες στην επιστολή του προς τους πρέσβεις.
Στις 30 Δεκεμβρίου η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ενέκρινε προϋπολογισμό ύψους 3,45 δισ. δολαρίων για το οικονομικό έτος 2026, που καλύπτει τους τρεις πυλώνες του Οργανισμού: τις ειρηνευτικές αποστολές, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι ΗΠΑ ευθύνονται για ποσοστό 95% των χρεών προς τον ΟΗΕ (σχεδόν 2,2 δισ. δολάρια), σύμφωνα με αξιωματούχο του Οργανισμού. Το ποσόν αυτό αφορά την ετήσια συνδρομή τους για το 2025, η οποία εκκρεμεί, καθώς και αυτή του 2026.
Οι ετήσιες συνδρομές κρατών είναι υποχρεωτικές και καθορίζονται ανάλογα με το ΑΕΠ κάθε κράτους-μέλους. Εάν κάποια χώρα αρνηθεί να πληρώσει συνδρομή, ο ΟΗΕ δικαιούται να της στερήσει το δικαίωμα ψήφου. Η Βενεζουέλα, που έχει τα δεύτερα μεγαλύτερα χρέη μετά τις ΗΠΑ, με 38 εκατ. δολάρια για το 2025, έχει ήδη απολέσει το δικαίωμα ψήφου στη Γενική Συνέλευση, με τον Οργανισμό να μην περιμένει από το Καράκας να ρυθμίσει την εκκρεμότητα εξαιτίας των οικονομικών κυρώσεων εις βάρος της χώρας. Τρίτο κράτος στον κατάλογο είναι το Μεξικό, με 20 εκατ. δολάρια χρέη το 2025, τα οποία αναμένεται όμως να ρυθμιστούν.
Τον Αύγουστο θα έχουν εξαντληθεί τα λειτουργικά κεφάλαια αν οι ΗΠΑ και άλλες χώρες δεν ρυθμίσουν τις οφειλές τους καταβάλλοντας συνδρομές.
Τα οικονομικά ζητήματα του ΟΗΕ πηγάζουν από δύο προβλήματα: Την κρίση ρευστότητας, προκαλούμενη από κράτη που ή αρνούνται να καλύψουν τα χρέη τους ή τα αποπληρώνουν καθυστερημένα, και τον οικονομικό κανόνα του 1945 ο οποίος ορίζει ότι αν ο Οργανισμός αποτύχει να δαπανήσει το σύνολο του προϋπολογισμού του –ακόμη κι αν αυτό γίνει εξαιτίας καθυστερήσεων κρατών-μελών στην καταβολή της συνδρομής τους– πρέπει να επιστρέψει τα κεφάλαια στα κράτη-μέλη.
Ο κ. Γκουτέρες ανέφερε στην επιστολή του ότι ο παραπάνω κανόνας θέτει τον ΟΗΕ σε πορεία κατάρρευσης, ενώ κάλεσε τα κράτη-μέλη να τακτοποιήσουν τις εκκρεμότητές τους και να αλλάξουν τον κανόνα. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επικαλέσθηκε την οικονομική κακοδιαχείριση του ΟΗΕ, αποσύροντας τις ΗΠΑ στις αρχές Ιανουαρίου από δεκάδες υπηρεσίες του, αφού είχε προηγουμένως αποφασίσει ότι οι ΗΠΑ δεν θα μετείχαν πλέον στην UNESCO, στον ΠΟΥ και στο Συμβούλιο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Τέλος, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι τα κονδύλια για ειρηνευτικές αποστολές θα συρρικνωθούν.
Επιπλέον των ετήσιων συνδρομών τους, οι ΗΠΑ οφείλουν άλλα 1,9 δισ. δολάρια στον ΟΗΕ για εν ενεργεία ειρηνευτικές αποστολές, 528 εκατ. για προηγούμενες αποστολές και 43,6 εκατ. για τη λειτουργία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου στη Χάγη (ICC) και του Διεθνούς Δικαστηρίου (ICJ). Η Ουάσιγκτον έχει ανακοινώσει ότι θα πληρώσει εφάπαξ ποσόν 160 εκατ. για ειρηνευτικές αποστολές, αλλά δεν προτίθεται να συνεισφέρει στα έξοδα των διεθνών δικαστηρίων.
Ο επικεφαλής της οργάνωσης του ΟΗΕ Διεθνής Ομάδα Κρίσεων, Ρίτσαρντ Γκάουαν, τονίζει ότι το ηθικό είναι ήδη πολύ χαμηλό στο εσωτερικό του Οργανισμού εξαιτίας απολύσεων και συρρίκνωσης προγραμμάτων. Εάν τα κεφάλαια εξαντληθούν μέσα στο καλοκαίρι, μια λύση θα είναι να ζητηθεί από το προσωπικό να εργασθεί εθελοντικά έως ότου βρεθεί χρηματοδότηση.
Εμφανίστηκε ως σωτήρας ο Τραμπ
REUTERS
Πρόθυμος να «σώσει» τον ΟΗΕ εμφανίσθηκε ο πρόεδρος Τραμπ το βράδυ της Κυριακής, σύμφωνα με το περιοδικό Politico. «Αν η ηγεσία του ΟΗΕ είχε έλθει σε μένα, το μόνο που θα χρειαζόταν θα ήταν να ζητήσω από τις χώρες αυτές να πληρώσουν και θα το έκαναν», είπε ο πρόεδρος από το Μαρ-α-Λάγκο. Ερωτηθείς ο πρόεδρος για το ενδεχόμενο φυγής του ΟΗΕ από τη Νέα Υόρκη, δήλωσε: «Ο ΟΗΕ δεν φεύγει από τη Νέα Υόρκη, γιατί ο ΟΗΕ έχει απίστευτες δυνατότητες». Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος είπε ότι ο Οργανισμός απέτυχε να εκπληρώσει το όραμα των ιδρυτών του, επέμεινε πως ο θεσμός παραμένει απαραίτητος, ιδίως τώρα που η προεδρία Τραμπ μπαίνει στην τελική ευθεία της. «Οταν δεν θα είμαι πια στη θέση μου να επιλύω κρίσεις και πολέμους, ο ΟΗΕ θα πρέπει να αναλάβει αυτόν τον ρόλο. Εχει τεράστιες δυνατότητες. Τεράστιες», τόνισε ο Τραμπ.
