Στις 8 Ιανουαρίου 2026, πέντε ημέρες μετά την επέμβαση αμερικανικών δυνάμεων στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του Μαδούρο, ο πρόεδρος Τραμπ αντιμετώπισσε ευθέως, σε συνέντευξή του στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης», τη ζυγισμένη ανασκαφή των δημοσιογράφων για τον ίδιο και τον σημερινό κόσμο. Εκεί, στο ερώτημα εάν η παντοδυναμία του έχει όρια, απαντά ότι «μόνο όριο στην εξουσία του είναι η ατομική του ηθική και η σκέψη του», ενώ αργότερα, με άλλη ευκαιρία θα ξεκαθαρίσει πως «το Διεθνές Δίκαιο δεν του χρειάζεται, αφού δεν σκοπεύει να κάνει κακό στους ανθρώπους». Που σημαίνει: η καλή πρόθεση είναι το παν.
Θεωρώ τις φράσεις του προέδρου των ΗΠΑ αποκαλυπτικές και αξιομνημόνευτες. Φανερώνουν ένα τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον ρόλο του αλλά και τον εαυτό του, κάτι που προηγουμένως μας διέφευγε. Οι περιγραφές του χαρακτήρα του εξαντλούνται κυρίως σε πολιτικές προεκτάσεις των επαγγελματικών αντανακλαστικών ενός μεγαλοκτηματομεσίτη, στο απρόβλεπτο των κινήσεών του, σε κατηγορηματικές δηλώσεις οι οποίες εν συνεχεία ανασκευάζονται, σε ευκαιριακές αντιδράσεις χωρίς στρατηγικό ορίζοντα, σε εξισορροπιστικές διευθετήσεις ή σε διεκδικήσεις «οικοπέδων» φυσικής εκτάσεως και γεωπολιτικής σημασίας, όπως η Γροιλανδία.
Αίσθημα Αποστολής – Απέναντί μας έχουμε έναν ηγέτη με συνταγματικές εξουσίες εκτεταμένες αλλά όχι απεριόριστες, ο οποίος εννοεί να νομιμοποιείται στη «νομιμότητα» της προσωπικής του σκέψεως και της ηθικής του συνειδήσεως.
Το σήμα
Απέναντί μας έχουμε έναν άνθρωπο με αίσθημα Αποστολής, το οποίο λαμβάνει επάνω του απολυταρχικό χαρακτήρα. Μη λησμονούμε πως την ίδια στιγμή όπου οι σωματοφύλακες τον εκάλυπταν κατά τη δολοφονική απόπειρα εναντίον του προεκλογικώς και η σφαίρα του είχε μόλις ξύσει το αυτί, εκείνος ύψωνε το χέρι σχηματίζοντας με τα δάχτυλα το σήμα της νίκης, σαν η σωτηρία του να ήταν για όλους. Το ασυνείδητό του εξωτερικευόταν μυθολογικά με τη μορφή του ακαταμάχητου. Εναν ηγέτη με συνταγματικές εξουσίες εκτεταμένες αλλά όχι απεριόριστες, ο οποίος εννοεί να νομιμοποιείται στη «νομιμότητα» της προσωπικής του σκέψεως και της ηθικής του συνειδήσεως.
Για να τον καταλάβουμε, θα ήταν ίσως χρήσιμο να σταθούμε στη σχέση των επαγγελματικών του απασχολήσεων με την ψυχική του ζωή, τα αισθήματα, τις αντιδράσεις και τις σκέψεις του, όπως τα παρακολουθούμε καθημερινά από πλήθος διαύλων. Και από την ιστορία του. Διότι εν αντιθέσει προς τον πατέρα του, πετυχημένο επιχειρηματία στον τομέα των κατασκευών, ο Ντόναλντ Τραμπ ενεργοποιήθηκε στις κτηματομεσιτικές συναλλαγές, την εμπορική εκμετάλλευση του χώρου – ενασχόληση διόλου ανεδαφική.
Να σημειώσω ότι εκτός της οικονομικής της σημασίας, η ιδέα του χώρου διαθέτει βαρύνουσα συμβολική σημασία η οποία επηρεάζει την ψυχική ζωή των ανθρώπων, όπως και τις μυθολογίες των λαών. Αίφνης ο εξωτερικός χώρος ταυτίζεται με τη μάνα γη, με το κοσμικό της κέντρο είτε με επιφάνεια άκεντρη που απλώνεται υπό κάθε έννοια προς πάσαν κατεύθυνση, ενώ στη σχέση του με τον χρόνο, ο χώρος συμπίπτει γενικώς με το πεδίο του κατορθωτού. Οσο για τη συμβολική του εσωτερικού χώρου, αυτή αποδίδει τη συναίρεση συνειδητού και ασυνειδήτου εν είδει πραγματώσεως απροσδιορίστων δυνατοτήτων του ανθρώπου. Στον τροχό της ανακυκλώσεως του χρόνου αντιστοιχεί το τετράγωνο, πεδινός χώρος στον οποίο ανάγουμε το σχήμα του ρολογιού, τον χρόνο του οργανωμένου κόσμου.
Εν βρασμώ
Ο άνθρωπος αυτός, θέλω να πω ο πρόεδρος Τραμπ, δηλώνει δημοσίως απερίφραστα ότι εν όψει των πολιτικών του επιλογών συνομιλεί με τη βούλησή του. Ενδέχεται να συσχετίζει ασυνείδητα στον νου του με τη φαντασία του το περιορισμένο της δικής του υποστάσεως με το απεριόριστο των δυνατοτήτων της πατρίδος του και να δίνει μεταφυσικές διαστάσεις στη μεταξύ τους σχέση. Η σχέση τούτη βιώνεται σαν αναβρασμός υπό συνθήκες έντονης αναλώσεως ενεργείας απ’ όπου προκύπτει νέα κατάσταση. Μέσω της προεδρικής του εξουσίας η εν βρασμώ ανάλωση ενεργείας ψυχικής παίρνει μορφή εφόδου προς τον ουρανό η οποία υποβάλλει στον εαυτό του και στο έργο του μετάρσια πληρότητα.
Ως βιοτική συνθήκη και πράξη, η έξαρση επαναφέρει ανακουφιστικά στη συνείδηση των υποκειμένων της επιθυμίες απραγματοποίητες και συνενώνει μέρη της ψυχής οδυνηρά αποκομμένα από το όλον της. Τώρα ο εδαφικός χώρος στην κεντρομόλο του συνοχή ή την εκτατική της άπλωση γίνεται δυνατότης αυτοπραγματώσεως, εξίσου για το άτομο και για το σύνολο στο οποίο ανήκει.
Η διεργασία χρονομετρείται. Καθώς το άτομο, ας πούμε ο Ντόναλντ Τραμπ, ανδρώνεται, εισπράττει τη ζωή του μέσα σε πιεστικά όρια και αναζητεί τρόπο να τα εξαλείψει ή να τα χαλαρώσει. Σ’ αυτή τη μακράς διαρκείας εναγώνια κατάσταση, όπου η επαγγελματική του σταδιοδρομία ταλαντεύεται μεταξύ πτωχεύσεων και ανοδικών εκτινάξεων, με τελετουργική έκφραση και φαλλικό συμβολισμό τον ίδιο τον «Πύργο Τραμπ», η προεδρεία που ακολουθεί και ψυχικά συμπίπτει με το σπουδαιότερο «οικόπεδο» του κόσμου, τις ΗΠΑ, ωθεί τον πολιτικό Τραμπ μέσα στην οικουμενική πρωτοκαθεδρία της Αμερικής να ενώσει και μετέωρα κομμάτια της ψυχής του.
Οι προθέσεις και τα μέσα – Οι θεωρητικά ηθικές προθέσεις δεν επαληθεύουν μόνες τους τον σκοπό· τον επαληθεύουν τα χρησιμοποιούμενα μέσα για να τον πραγματώσουν. Από αυτά εξαρτάται η πικρή είτε γλυκιά αλήθεια των σκοπών.
Η συμβολική του χώρου και των προεκτάσεών της, όπως διαπλέκονται συνειρμικά στο πεδίο της ζωής και της πολιτικής πράξεως, αποτελεί, νομίζω, το κλειδί των αντιδράσεων και των πρωτοβουλιών του προέδρου Τραμπ. Οσον αφορά τον ίδιο του τον εαυτό, στην πορεία του θα πρέπει να διαδραματίζει ιδιαίτερο ρόλο η εκ μέρους του φαντασιακή «επεξεργασία» τόσο των προσωπικών επιθυμιών όσο και του δημοσίου μύθου του. Οι συνειρμικοί συνδυασμοί φέρνουν στη συνείδηση ψυχικές παραστάσεις οι οποίες ως βιώματα μένουν ασυντέλεστες. Η αοριστία τους πρέπει να σχηματισθεί προκειμένου να μεγαλώσουμε μέσα μας. Το κατορθώνει η μορφοπλαστική συνέργεια φαντασίας και εννοήσεως, οπότε ο εαυτός μας ανοίγει στην πραγματικότητα. Προς τέτοιο άνοιγμα δείχνει η σθεναρή εναντίωση του προέδρου Τραμπ στην παρακμή της WOKE κουλτούρας και του λοατκισμού.
Η αίσθηση των ορίων ως εμποδίου για την αυτοπραγμάτωση ίσως να οδήγησε τον Ντόναλντ Τραμπ και πλήθος άλλους σε τραυματικές απωθήσεις οι οποίες επανέρχονται ταυτόχρονα σαν αιτία ψυχικής ταραχής και σαν εφαλτήριο καινούργιας ζωής. Ωριμάζοντας, ο άνθρωπος συνειδητοποιεί πως εκείνα ακριβώς τα οποία δεν χάρηκε, τον γεμίζουν με σκέψεις και συναισθήματα ξένα προς τον εαυτό του. Τα ανεκπλήρωτα υποθάλπουν πνιγηρά αδιέξοδα, ενώ οι αντενέργειες κατά των εκκρεμοτήτων τους δεν αποκλείεται να επενεργήσουν ως ανάγκη ενότητος του Εγώ και περαιτέρω ως υπερατομική ηθική με συνέπειες για την τάξη του κόσμου.
Τι αγιάζει τον σκοπό
Η απεραντοσύνη του χώρου και η αποδοχή των ορίων του φαίνεται να υπολανθάνουν στη στρατηγική εθνικής ασφαλείας που υπογράφει ο πρόεδρος Τραμπ. Προσφέρει έτσι τη δυνατότητα στο συνειδητό και Εγώ του να ελευθερώνει ή συγχρόνως να δεσμεύει τον εαυτό του και τον ρόλο του σε επιλογές οι οποίες υπερβαίνουν και μαζί εμποδίζονται από το τραυματικό γνωστό – άγνωστο όριο. Ομως ούτως ή άλλως ένα ερώτημα πλανιέται στον αέρα που αναπνέουμε, αναπάντητο από τον πρόεδρο Τραμπ και από τους επικριτές του: Αν ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, τότε τι αγιάζει τον σκοπό; Οι θεωρητικά ηθικές προθέσεις δεν επαληθεύουν μόνες τους τον σκοπό· τον επαληθεύουν τα χρησιμοποιούμενα μέσα για να τον πραγματώσουν. Από αυτά εξαρτάται η πικρή είτε γλυκιά αλήθεια των σκοπών.
Ο κ. Στέλιος Ράμφος είναι συγγραφέας.
