ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Απομένουν 1.090 ημέρες μέχρι τη λήξη της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ. Ο μεγιστάνας ορκίστηκε 47ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, πριν από ακριβώς ένα χρόνο, στις 20 Ιανουαρίου. Τους τελευταίους δώδεκα μήνες έως και τις τελευταίες ημέρες ο κόσμος συνειδητοποιεί πια τεκτονικές αλλαγές ως προς την πολιτική των ΗΠΑ στην παγκόσμια σκηνή. Και παρότι την περασμένη Τετάρτη επικράτησε ανακούφιση στις Βρυξέλλες για τη συμβιβαστική λύση που αποδέχθηκε ο Τραμπ ως προς το ζήτημα της Γροιλανδίας και την απόσυρση της απειλής δασμών εναντίον οκτώ ευρωπαϊκών χωρών, αυτή ήταν στιγμιαία. Είναι πλέον κοινή η πεποίθηση στο «μπλοκ» ότι οι ευρωατλαντικές σχέσεις δεν θα είναι πια οι ίδιες. Το παραδέχθηκε και η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν όταν την ίδια ημέρα διαπίστωνε ότι «οι αλλαγές στη διεθνή τάξη δεν είναι μόνο σεισμικές – αλλά πλέον μόνιμες».
Οι διαφορές
Με αυτή την κοινή πρόκληση προσήλθαν στις Βρυξέλλες την περασμένη Πέμπτη οι Ευρωπαίοι ηγέτες, όμως –για ακόμη μία φορά– με διαφορετική προσέγγιση. «Παρά την αποκλιμάκωση των εντάσεων, οι Ευρωπαίοι δυσκολεύονται να υιοθετήσουν μια κοινή γραμμή», τονίζει ο Τσαρλς Γκραντ, διευθυντής του Center for European Reform στις Βρυξέλλες και εξηγεί: «Οι Γάλλοι ηγούνται μιας ομάδας χωρών που πιστεύουν ότι ο Τραμπ σέβεται μόνο τη γλώσσα της ισχύος. Αλλά πολλά άλλα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, ευνοούν μια πιο ήπια προσέγγιση, εκτιμώντας ότι μόνο μέσω της διπλωματίας επιλύονται οι κρίσεις».
Η αλήθεια είναι ότι από την ημέρα που επέστρεψε στην εξουσία ο Τραμπ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες και τα μέλη του ΝΑΤΟ «γονάτισαν» μπροστά στον ένοικο του Λευκού Οίκου, καταπίνοντας τις απαιτήσεις του για επιπλέον κονδύλια για την άμυνα, αποδεχόμενοι μια ετεροβαρή εμπορική συμφωνία, εν μέσω άνευ προηγουμένου προσβολών εναντίον τους ότι δήθεν οδηγούν την Ευρώπη σε «πολιτισμικό αφανισμό».
Εκείνοι που ακολουθούν έως σήμερα μια συναινετική προσέγγιση –ανάμεσά τους και η πρόεδρος της Κομισιόν– θεωρούν ότι είναι απαραίτητη, ώστε να προστατευθούν δύο βασικές προτεραιότητες για την Ευρώπη: η άμυνα και η ασφάλειά της μέσω ΝΑΤΟ και μια δίκαιη ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία.
Ομως, η συνεχιζόμενη απρόβλεπτη συμπεριφορά του Αμερικανού προέδρου δεν αφήνει πολλά περιθώρια εφησυχασμού στην Ευρώπη και σε αρκετούς ηγέτες της, που συνειδητοποιούν πια ότι δεν μπορούν να τον εμπιστευθούν. «Το σοκ, άλλωστε, που υπέστησαν οι πιο βαθιά ατλαντιστές στην Ευρώπη, Δανοί, δεν μπορεί να ξεπεραστεί εύκολα», παραδέχεται Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Οι τελευταίες ημέρες –αν και είχαν επίκεντρο τη Γροιλανδία και την πρόθεση του Τραμπ να την προσαρτήσει–, ωστόσο, δεν αφορούσαν μόνο το αρκτικό νησί. «Ουσιαστικά βρεθήκαμε αντιμέτωποι εκ νέου με διλήμματα: εμπιστευόμαστε τελικά τον Τραμπ ως προς την ασφάλεια και την ευημερία μας, όταν διαρκώς μας απειλεί;», αναρωτήθηκε διπλωματική πηγή.
Γι’ αυτόν τον λόγο ο Γιάννης Εμμανουηλίδης, διευθυντής μελετών του European Policy Center στις Βρυξέλλες, θεωρεί ότι πλέον «δεν πρόκειται να επιστρέψουμε στο προηγούμενο καθεστώς των ευρωατλαντικών σχέσεων. Κάνουν λάθος όσοι νομίζουν ότι θα επιστρέψουμε σε μια κατάσταση όπως ήταν πριν από τη δεύτερη προεδρία Τραμπ. Αυτό πλέον χάθηκε. Το ερώτημα είναι τι μπορεί να σωθεί». Με αυτή τη διαπίστωση συμφωνεί ο Ιαν Λέσερ, επίτιμος πρόεδρος του German Marshall Fund των ΗΠΑ, στις Βρυξέλλες: «Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν μπορούν να ενεργούν σαν να μη συνέβη τίποτα τις τελευταίες ημέρες. Επρόκειτο για την πιο σοβαρή κρίση των διατλαντικών σχέσεων εδώ και καιρό, αλλά με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο δεν θα είναι η τελευταία».
Για αρκετούς, άλλωστε, οι διατλαντικές σχέσεις θα συνεχίσουν να περνούν «διά πυρός και σιδήρου», αλλά η βασική ανησυχία αφορά την ασφάλεια της Ευρώπης. «Η διάσπαση των νατοϊκών συμμάχων παραμένει βασικός στόχος του Πούτιν», υπενθυμίζει διπλωμάτης από χώρα της Ανατολικής Ευρώπης και αυτό «αλλάζει τους στρατηγικούς υπολογισμούς σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία, όπως φάνηκε στην πρόσφατη υπερηχητική επίθεση στο Κίεβο».
Γι’ αυτό, άλλωστε, τόσο ο Γερμανός καγκελάριος όσο και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ υπογράμμισαν ότι οι διατλαντικές σχέσεις και η εμπιστοσύνη θα πρέπει να διατηρηθούν. «Σε μια εποχή μεγάλων προκλήσεων και οι ΗΠΑ θα εξαρτηθούν από αυτή την εμπιστοσύνη. Είναι το δικό τους –και δικό μας– αποφασιστικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα», δήλωσε ο Φρίντριχ Μερτς. «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι τα ζητήματα θα επιλύονται με φιλικό τρόπο», τόνισε ο Μαρκ Ρούτε, υπενθυμίζοντας το διακύβευμα: «Η Ουκρανία πρέπει να είναι η βασική μας προτεραιότητα».
Νέο ΝΑΤΟ
Παρότι ο γ.γ. του ΝΑΤΟ μπορεί δικαιολογημένα να πιστώνεται την αποκλιμάκωση της κρίσης γύρω από τη Γροιλανδία, ωστόσο, επειδή δεν θα είναι η τελευταία, διπλωμάτες και αναλυτές θεωρούν ότι ήρθε πλέον η ώρα της στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε., την οποία επιδιώκει από το 2017 ο Γάλλος πρόεδρος σε στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο. «Πιστεύω ότι η τρέχουσα κρίση θα επιταχύνει και πιθανώς θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη αυτονομία την Ε.Ε. και ίσως σε ένα πιο ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ», τονίζει ο Ιαν Λέσερ. Ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης τόνισε, εξάλλου, ότι αυτό ίσως αποτελεί το μόνο ζήτημα που συγκεντρώνει ευρεία συναίνεση εντός των «27» σε ό,τι αφορά την άμυνα, το εμπόριο ή την ανταγωνιστικότητα. «Πρέπει να γίνουμε περισσότερο ανεξάρτητοι, αλλά και να παραμείνουμε –καθώς ενυπάρχει στο DNA μας– ανοιχτοί στον κόσμο».
Και εάν στο λεξιλόγιο των Βρυξελλών –ως απότοκο της κρίσης με την Ουάσιγκτον– αντικαταστάθηκε η «στρατηγική αυτονομία» με τη «στρατηγική ανεξαρτησία» της Ευρώπης, θα διασωθούν τελικά οι σχέσεις ΗΠΑ – Ε.Ε.;
«Παρά τον δικαιολογημένο θυμό, οι διατλαντικές σχέσεις παραμένουν εξαιρετικά σημαντικές», σημειώνει Ευρωπαίος διπλωμάτης, που διευκρινίζει μάλιστα ότι «αυτές δεν αφορούν, φυσικά, μόνο τον Λευκό Οίκο, αλλά και το Κογκρέσο, καθώς και τον αμερικανικό λαό, που στο ζήτημα της Γροιλανδίας έδειξε μάλιστα να ενοχλείται από τη συμπεριφορά του Τραμπ. Και αυτό είναι αξιοσημείωτο».
