Η Ιαπωνία έθεσε ξανά σε λειτουργία τον μεγαλύτερο πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής στον κόσμο για πρώτη φορά μετά τον καταστροφικό σεισμό του 2011 στη Φουκουσίμα, που είχε οδηγήσει στο κλείσιμο όλων των αντιδραστήρων της χώρας.
Η απόφαση αφορά τον αντιδραστήρα No 6 του πυρηνικού σταθμού Kashiwazaki-Kariwa, βορειοδυτικά του Τόκιο, και ελήφθη παρά τις έντονες ανησυχίες ασφάλειας των κατοίκων. Η επανεκκίνηση καθυστέρησε μία ημέρα λόγω δυσλειτουργίας σε σύστημα συναγερμού, ενώ η λειτουργία με στόχο την παραγωγή ρεύματος αναμένεται να ξεκινήσει τον επόμενο μήνα.
Η Ιαπωνία, χώρα με χρόνια εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια, υπήρξε από τους πρώτους υποστηρικτές της πυρηνικής ενέργειας. Ωστόσο, το 2011 και οι 54 πυρηνικοί αντιδραστήρες της τέθηκαν εκτός λειτουργίας, μετά τον ισχυρό σεισμό και το τσουνάμι που προκάλεσαν τήξη πυρήνων στον σταθμό της Φουκουσίμα, σε μία από τις σοβαρότερες πυρηνικές καταστροφές στην Ιστορία.
Μια δεξαμενή ψύξης για τα πυρηνικά καύσιμα, και ένα ρολόι που σταμάτησε τη στιγμή που τσουνάμι έπληξε τον πυρηνικό σταθμό Fukushima Daiichi, στις 11 Μαρτίου 2011 (Πηγή Associated Press)
Μία αργή και αβέβαιη διαδικασία
Η επανεκκίνηση του σταθμού Kashiwazaki-Kariwa αποτελεί το πιο πρόσφατο βήμα στην προσπάθεια της Ιαπωνίας να επαναφέρει το πυρηνικό της πρόγραμμα, μια διαδικασία που απέχει ακόμη πολύ από την ολοκλήρωσή της.
Ο έβδομος αντιδραστήρας του σταθμού δεν αναμένεται να επανέλθει πριν από το 2030, ενώ οι υπόλοιποι πέντε ενδέχεται να μη λειτουργήσουν ποτέ. Ετσι, η συνολική ισχύς του εργοστασίου παραμένει πολύ χαμηλότερη από τα επίπεδα του παρελθόντος, όταν και οι επτά αντιδραστήρες παρήγαγαν συνολικά 8,2 γιγαβάτ.
Η καταστροφή στη Φουκουσίμα, που προκλήθηκε από τον ισχυρότερο σεισμό που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ιαπωνία, μεγέθους 9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ, οδήγησε σε διαρροή ραδιενέργειας και εκκενώσεις περιοχών. Πολλοί κάτοικοι δεν επέστρεψαν ποτέ στα σπίτια τους, παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ότι η περιοχή είναι ασφαλής.
Αρκετοί είναι αυτοί που κατηγόρησαν την ιδιοκτήτρια εταιρεία του εργοστασίου, Tokyo Electric Power Company (TEPCO), ότι δεν ήταν προετοιμασμένη, ενώ ανεξάρτητη κυβερνητική έκθεση χαρακτήρισε το δυστύχημα «ανθρωπογενή καταστροφή». Αν και το δικαστήριο απάλλαξε τελικά τρία στελέχη της εταιρείας που κατηγορούνταν για αμέλεια, η δυσπιστία δεν έφυγε ποτέ.
Πολιτική στροφή και ενεργειακά διλήμματα
Η πρωθυπουργός Σαναέ Τακαΐτσι, η οποία ανέλαβε καθήκοντα τον Οκτώβριο, προωθεί ενεργά την επανεκκίνηση περισσότερων αντιδραστήρων, στο πλαίσιο της προσπάθειας της Ιαπωνίας για μηδενικές εκπομπές ρύπων έως το 2050.
Από το 2015, έχουν επανεκκινηθεί 15 από τους 33 λειτουργικά διαθέσιμους αντιδραστήρες της χώρας. Ο σταθμός Κashiwazaki-Κariwa είναι ο πρώτος της Tokyo Electric Power Company που επαναλειτουργεί.
Πριν από το 2011, η πυρηνική ενέργεια κάλυπτε σχεδόν το 30% της ηλεκτροπαραγωγής της Ιαπωνίας, ενώ στόχος ήταν να αγγίξει το 50% έως το 2030. Το ενεργειακό σχέδιο, που παρουσιάστηκε πέρυσι, είναι σαφώς πιο συγκρατημένο: 20% έως το 2040. Ωστόσο, ακόμη κι αυτός ο στόχος θεωρείται δύσκολα επιτεύξιμος.
Την ίδια ώρα, το κόστος λειτουργίας των αντιδραστήρων έχει αυξηθεί δραματικά λόγω των νέων, αυστηρότερων ελέγχων ασφαλείας.
«Η πυρηνική ενέργεια αποδεικνύεται πολύ ακριβότερη απ’ όσο είχε υπολογιστεί», λέει η δρ Φλορεντίν Κόπενμποργκ, ανώτερη ερευνήτρια στο τεχνικό πανεπιστήμιο του Μονάχου. «Η κυβέρνηση είτε θα επιδοτήσει είτε θα μετακυλίσει το κόστος στους καταναλωτές. Και τα δύο είναι πολιτικά δυσάρεστα».
Προετοιμασία δειγμάτων ψαριών από τη Φουκουσίμα, για ανάλυση των επιπέδων ραδιενέργειας, στο Ινστιτούτο Ερευνας Θαλάσσιας Οικολογίας, υπό την επίβλεψη εμπειρογνωμόνων της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), και επιστημόνων από την Κίνα, τη Νότια Κορέα και τον Καναδά. (Πηγή Associated Press, Οκτώβριος 2023).
Ασφάλεια, σκάνδαλα και φόβοι για το μέλλον
Πέρα από τον φόβο μιας νέας καταστροφής, μια σειρά από σκάνδαλα έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης. Ο πυρηνικός σταθμός Κashiwazaki-Κariwa βρέθηκε στο επίκεντρο ορισμένων από αυτά. Το 2023, ένας εργαζόμενος έχασε φάκελο με κρίσιμα έγγραφα, ενώ τον Νοέμβριο, υπάλληλος διαπιστώθηκε ότι είχε χειριστεί πλημμελώς εμπιστευτικά έγγραφα.
Εκπρόσωπος της Tokyo Electric Power Company δήλωσε ότι η εταιρεία ανέφερε τα περιστατικά στις αρμόδιες Αρχές, προσθέτοντας ότι στόχος της είναι η περαιτέρω ενίσχυση των ελέγχων ασφαλείας.
Οι αποκαλύψεις αυτές αποτελούν «ένα θετικό σημάδι διαφάνειας», σημειώνει η δρ Κόπενμποργκ. Ταυτόχρονα, όμως, δείχνουν ότι «η TEPCO δυσκολεύεται να αλλάξει νοοτροπία και τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει την ασφάλεια».
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, οι αρμόδιες Αρχές ανέστειλαν την αξιολόγηση για την επανεκκίνηση αντιδραστήρων στον πυρηνικό σταθμό Hamaoka, στην κεντρική Ιαπωνία, που ανήκει στην Chubu Electric, αφού διαπιστώθηκε ότι η εταιρεία είχε αλλοιώσει σεισμικά δεδομένα κατά τις δοκιμές της. Η εταιρεία ζήτησε συγγνώμη, δηλώνοντας ότι «θα συνεχίσει να ανταποκρίνεται με ειλικρίνεια και στο μέγιστο δυνατό βαθμό στις οδηγίες και τις υποδείξεις των Αρχών».
Επιβιώνοντας από μια νέα Φουκουσίμα
Οσα συνέβησαν στη Φουκουσίμα ανέτρεψαν ριζικά τη στάση της ιαπωνικής κοινωνίας απέναντι στην πυρηνική ενέργεια, η οποία έως τότε προβαλλόταν ως μια οικονομικά προσιτή και βιώσιμη λύση.
Χιλιάδες κάτοικοι κατέθεσαν ομαδικές αγωγές κατά της TEPCO και της κυβέρνησης, διεκδικώντας αποζημιώσεις για ζημιές σε περιουσίες, ψυχική οδύνη και προβλήματα υγείας που, όπως υποστηρίζουν, συνδέονται με την έκθεση στη ραδιενέργεια.
Tις εβδομάδες που ακολούθησαν τον καταστροφικό σεισμό τον Μάρτιο του 2011, το 44% των Ιαπώνων θεωρούσε ότι η χρήση της πυρηνικής ενέργειας θα έπρεπε να περιοριστεί, σύμφωνα με έρευνα του Pew Research Center. Εως το 2012, το ποσοστό αυτό εκτινάχθηκε στο 70%. Ωστόσο, δημοσκοπήσεις της ιαπωνικής οικονομικής εφημερίδας Nikkei το 2022 έδειξαν ότι περισσότεροι από τους μισούς πολίτες δηλώνουν πλέον υπέρ της πυρηνικής ενέργειας, υπό την προϋπόθεση ότι θα λειτουργούν με ασφάλεια.
Παρά ταύτα, ο φόβος και η δυσπιστία παραμένουν. Το 2023, η απελευθέρωση επεξεργασμένων ραδιενεργών υδάτων από τον πυρηνικό σταθμό της Φουκουσίμα προκάλεσε ανησυχία και οργή τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στο εξωτερικό.
Συγκέντρωση διαμαρτυρίας, μπροστά από το γραφείο του Ιάπωνα πρωθυπουργού, κατά της απελευθέρωσης επεξεργασμένου ραδιενεργού νερού από τον κατεστραμμένο πυρηνικό σταθμό της Φουκουσίμα. (Associated Press)
Πολλοί εξακολουθούν να αντιτίθενται στην επανεκκίνηση πυρηνικών μονάδων. Τον Δεκέμβριο, εκατοντάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από τον σταθμό Kashiwazaki-Kariwa, εκφράζοντας έντονες ανησυχίες για την ασφάλεια.
«Αν συμβεί κάτι στο εργοστάσιο, εμείς θα υποστούμε τις συνέπειες», δήλωσε ένας από τους διαδηλωτές στο πρακτορείο Reuters.
«Αν το παρελθόν επαναληφθεί, η Ιαπωνία είναι εξαιρετικά καλά προετοιμασμένη», λέει η δρ Κόπενμποργκ. «Αν όμως συμβεί κάτι πραγματικά απρόβλεπτο και ένα μεγαλύτερο από το αναμενόμενο τσουνάμι πλήξει τις ακτές, τότε δεν γνωρίζουμε τι θα συμβεί».
