Ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να ζήτησε από τον Σύρο πρόεδρο Αχμεντ αλ Σάρα να βάλει ένα τέλος στις μάχες που διεξάγονταν στη βορειοανατολική Συρία, κατά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν την περασμένη Δευτέρα. Ο Αμερικανός ηγέτης φέρεται να ζήτησε, συγκεκριμένα, να μην εισβάλουν οι συριακές κυβερνητικές δυνάμεις στην ελ Χάσακα στα βορειοανατολικά: με άλλα λόγια, να «διακόψουν» την προέλασή τους σε βάρος των Κούρδων.
Εν τω μεταξύ ωστόσο, οι Κούρδοι της βόρειας Συρίας είχαν ήδη «αφεθεί» να χάσουν πάρα πολλά, όχι μόνο δυτικά του ποταμού Ευφράτη (τη Μανμπίτζ και την Ταλ Ριφάτ το 2024), αλλά πλέον και ανατολικά.
Τα επί του πεδίου δεδομένα άρχισαν να αλλάζουν δραματικά από τις 5 Ιανουαρίου κι έπειτα. Οι δυνάμεις της Δαμασκού, που υποστηρίζονται μεταξύ άλλων και από την Τουρκία του Ρ. Τ. Ερντογάν, συγκρούστηκαν με τις υπό κουρδική διοίκηση Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) γύρω από το Χαλέπι, δυτικά δηλαδή του Ευφράτη. Εως και τις 10 Ιανουαρίου, οι Κούρδοι είχαν αναγκαστεί να αποχωρήσουν από πλειοψηφικά κουρδικές περιοχές όπως η Σέιχ Μασούντ και η Ασραφίγια.
Ωστόσο οι μάχες δεν περιορίστηκαν εκεί. Εως και τις 18 Ιανουαρίου, οι κυβερνητικές δυνάμεις είχαν περάσει στα ανατολικά του Ευφράτη, εκδιώκοντας τους Κούρδους μαχητές από τη Ράκα, την Τάμπκα και τη Ντέιρ Εζόρ.
Κάπως έτσι, μέσα σε λίγα 24ωρα, οι Κούρδοι της Συρίας βρέθηκαν να χάνουν κυβερνεία όπως είναι εκείνα της Ράκα και της Ντέιρ Εζόρ, τα οποία όμως εκείνοι ήλεγχαν ήδη από το πρώτο μισό της δεκαετίας του 2010.
Για τις εν λόγω περιοχές αξίζει να σημειωθούν κυρίως δύο στοιχεία: ότι φιλοξενούν αραβικές (όχι κουρδικές) πλειοψηφίες, ότι διαθέτουν κρίσιμες υποδομές (υδροηλεκτρικά φράγματα, δεξαμενές, καλλιέργειες) και ότι είναι πλούσιες σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο (κυρίως η Ντέιρ Εζόρ).
Η Συρία της μετα-Ασαντ εποχής, μετά τον Δεκέμβριο του 2024, βρέθηκε να ζει ένα «παράδοξο». Απέκτησε μεν μια νέα (μεταβατική) ηγεσία, την οποία έσπευσαν μάλιστα να αγκαλιάσουν οι Αμερικανοί, οι Τούρκοι και οι Σαουδάραβες, αλλά αυτή η νέα ηγεσία δεν ασκούσε de facto έλεγχο στο σύνολο των συριακών εδαφών, τα οποία αντιθέτως μοιράζονταν μεταξύ Κούρδων, Δρούζων, Βεδουίνων, αλαουιτών κ.ά.
Εως και πριν από λίγες εβδομάδες, οι Κούρδοι της βόρειας Συρίας ήλεγχαν το περίπου 25% των συριακών εδαφών, το περίπου 80% των συριακών ενεργειακών κοιτασμάτων, κάποιους από τους μεγαλύτερους ταμιευτήρες νερού της χώρας, περιοχές που φιλοξενούν κρίσιμα υδροηλεκτρικά φράγματα, μεγάλες καλλιέργειες σιταριού αλλά και τις φυλακές όπου κρατούνταν χιλιάδες μαχητές του άλλοτε επονομαζόμενου ισλαμικού κράτους (ISIS). Ο λόγος για μια σειρά από κέντρα κράτησης και καταυλισμούς, τη φύλαξη των οποίων χρηματοδοτούσαν, σε μεγάλο βαθμό, οι Αμερικανοί.
Παράλληλα ωστόσο, από το 2012 κι έπειτα, με φόντο τον συριακό εμφύλιο αφενός και τις μάχες ενάντια στους τζιχαντιστές του ISIS αφετέρου, οι Κούρδοι διεκδίκησαν και απέκτησαν de facto αυτονομία στον συριακό βορρά, κοντά στα σύνορα με την Τουρκία και το βόρειο Ιράκ. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες απέκτησε υπόσταση η Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας (DAANES), γνωστή και ως Ροζάβα (Rojava), ένα «οικοδόμημα» το οποίο είχε επί της ουσίας για χρόνια τη στήριξη της Δύσης (της Γαλλίας, των Αμερικανών κ.ά.). Κι όχι άδικα.
Οι Κούρδοι είχαν πρωταγωνιστήσει, άλλωστε, στις μάχες ενάντια στους τζιχαντιστές, συμβάλλοντας έτσι αποφασιστικά στην ήττα του ISIS, μια ήττα που οριστικοποιήθηκε την περίοδο 2018- 2019. Οταν η Τουρκία του Ερντογάν έστελνε όπλα και πυρομαχικά σε ισλαμιστές αντικαθεστωτικούς στη Συρία (τον Ιανουάριο του 2014) και ο Σύρος νυν πρόεδρος Αχμεντ αλ Σάρα προσπαθούσε, ως μέλος τότε της Αλ Κάιντα, να στήσει το δικό του «χαλιφάτο» στο Ιντλίμπ της βορειοδυτικής Συρίας, οι Κούρδοι έδιναν μάχες ενάντια στην πραγματική απειλή των τζιχαντιστών, που στο απόγειο της ισχύος τους ήλεγχαν περίπου το 30% των εδαφών της Συρίας και το 40% του Ιράκ.
Πλέον, εν έτει 2026, οι Κούρδοι μετρούν απώλειες που θέτουν όμως εν αμφιβόλω όλα εκείνα τα οποία αυτοί είχαν κατακτήσει με θυσίες τα περασμένα χρόνια.
Στις 18 Ιανουαρίου, ο Σύρος μεταβατικός πρόεδρος Αχμεντ αλ Σάρα συναντήθηκε στη Δαμασκό με τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ για τη Συρία –και παράλληλα πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία– Τομ Μπάρακ. Από εκείνη τη συνάντηση προέκυψε ένα «ειρηνευτικό» σχέδιο 14 σημείων, το οποίο έμοιαζε όμως πιο πολύ με συμφωνία συνθηκολόγησης σε βάρος των Κούρδων. Σημαντική σημείωση: αυτό το σχέδιο είχε την πλήρη στήριξη του Τομ Μπάρακ και, ως εκ τούτου, της διοίκησης Τραμπ, καθώς και της τουρκικής ηγεσίας η οποία έσπευσε να το καλωσορίσει. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, οι Κούρδοι μαχητές καλούνταν επί της ουσίας να διαλύσουν τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) και να ενταχθούν ως «μεμονωμένα άτομα» στις νέες συριακές δυνάμεις των υπουργείων Αμυνας και Εσωτερικών που ελέγχονται από τη Δαμασκό. Παράλληλα, καλούνταν να παραδώσουν στη Δαμασκό τον έλεγχο όλων των συνοριακών περασμάτων, των ενεργειακών εγκαταστάσεων, των διοικητικών μηχανισμών καθώς και των φυλακών που είχαν υπό τον έλεγχό τους. Σε «αντάλλαγμα», ο Αχμεντ αλ Σάρα υπέγραψε διάταγμα με το οποίο αναγνωρίζει ως «εθνική γλώσσα» την κουρδική και ως «εθνική αργία» τη γιορτή της κουρδικής πρωτοχρονιάς (Νεβρόζ).
Ο Μαζλούμ Αμπντί, ως διοικητής των υπό κουρδική διοίκηση SDF, υπέγραψε εκείνο το σχέδιο των 14 σημείων της 18ης Ιανουαρίου, αλλά ηλεκτρονικά. Ακόμη δεν είναι σαφές γιατί προχώρησε σε μια τέτοια κίνηση. Ενδεχομένως για να κερδίσει χρόνο ανακόπτοντας την προέλαση των κυβερνητικών δυνάμεων, όπως λέγεται.
Εν τω μεταξύ ωστόσο, οι Κούρδοι παρουσιάστηκαν να υπαναχωρούν και αποκήρυξαν ανοιχτά την εν λόγω συμφωνία, ενώ οι κ.κ. Αμπντί και Αλ Σάρα είχαν πολύωρη συνάντηση τη Δευτέρα η οποία όμως φέρεται να εξελίχθηκε κατά τρόπο επεισοδιακό.
Υπενθυμίζεται ότι Αμπντί και Αλ Σάρα είχαν υπογράψει αρχικά τον περασμένο Μάρτιο μια συμφωνία που άνοιγε τον δρόμο για την ενσωμάτωση των Κούρδων στις νέες συριακές κυβερνητικές δομές με ορίζοντα υλοποίησης τα τέλη του 2025. Η συμφωνία εκείνη ωστόσο δεν εφαρμόστηκε ποτέ.
Με φόντο τις νέες κουρδικές αντιδράσεις, η συριακή προεδρία παρουσίασε χθες μια νέα αναθεωρημένη συμφωνία, καλώντας τους Κούρδους να την αποδεχθούν μέσα σε διάστημα τεσσάρων ημερών. Σημαντική σημείωση: ο Αμερικανός απεσταλμένος Τομ Μπάρακ κάλεσε –κι αυτός– τους Κούρδους να αποδεχθούν το εν λόγω σχέδιο, το οποίο παρουσίασε ως «ευκαιρία».
Σύμφωνα με αυτό το νέο προτεινόμενο πλάνο, οι συριακές κυβερνητικές δεσμεύονται να μην εισέλθουν στα αστικά κέντρα της Αλ Χάσακα και του Καμίσλι στα βορειοανατολικά.
«Αποσυρόμαστε σε περιοχές πλειοψηφικά κουρδικές. Η προστασία τους αποτελεί για εμάς κόκκινη γραμμή», δήλωσε, από την πλευρά του, ο Μαζλούμ Αμπντί, γνωστός και ως Κομπάνι.
Υπό αυτά τα νέα δεδομένα ωστόσο, οι Κούρδοι της Συρίας παρουσιάζονται να έχουν πια περιοριστεί σε ένα μικρό κομμάτι γης στα βορειοανατολικά.
Παράλληλα δε, εκείνοι έχουν εν τω μεταξύ απολέσει και τον έλεγχο των φυλακών όπου κρατούνταν χιλιάδες τζιχαντιστές εντός των συνόρων του κυβερνείου της Αλ Χάσακα.
Ενδεικτικά, οι συριακές κυβερνητικές δυνάμεις πήραν σήμερα τον έλεγχο του καταυλισμού Αλ Χολ, όπου κρατούνται δεκάδες χιλιάδες άτομα: τζιχαντιστές μαχητές μαζί με τις οικογένειές τους. Χθες είχε περάσει υπό τον έλεγχό τους και μια άλλη φυλακή όπου κρατούνται μέλη του ISIS στην πόλη Σαντάντι.
Κάπως έτσι, πρώην τζιχαντιστές όπως είναι εκείνοι της Hayat Tahrir al-Sham (HTS), που στελεχώνουν πια τη νέα μεταβατική κυβέρνηση στη Συρία υπό τον Αχμεντ αλ Σάρα, καλούνται πια να φρουρήσουν τους τζιχαντιστές μαχητές του καλούμενου ισλαμικού κράτους που παραμένουν έγκλειστοι στις συριακές φυλακές.
Σημειώνεται δε ότι όσα τώρα γίνονται πράξη (ο γεωγραφικός περιορισμός των SDF και η επαπειλούμενη διάλυσή τους, η «αλλαγή φρουράς» στα συριακά κέντρα κράτησης τζιχαντιστών) συγκαταλέγονταν εδώ και καιρό σε όσα ζητούσε επιτακτικά η Τουρκία του Ρ. Τ. Ερντογάν.
Ολες αυτές οι αλλαγές ωστόσο, έρχονται με κόστος. Μόνο τα τελευταία 24ωρα, εκατοντάδες τζιχαντιστές κατάφεραν να δραπετεύσουν, όπως καταγγέλλεται.
Ο (Ρεπουμπλικανός) Αμερικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιχαμ είχε με δύο αναρτήσεις του, στις 14 και 16 Ιανουαρίου, απειλήσει ανοιχτά όσους απειλούν τους Κούρδους της Συρίας. «Αν κάποιος πιστεύει ότι εγώ ή οποιοσδήποτε από τους συναδέλφους μου (σ.σ. στο αμερικανικό Κογκρέσο) θα νιώθαμε άνετα –σε αυτό το στάδιο– με το να φυλάσσονται οι κρατούμενοι του ISIS από τον συριακό στρατό ή την Τουρκία αντί για τους Κούρδους, κάνει μεγάλο λάθος», είχε αναφέρει, μεταξύ άλλων, στέλνοντας προειδοποιητικά πυρά σε Αγκυρα και Δαμασκό. Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος ωστόσο, εκείνες οι προειδοποιήσεις δεν ελήφθησαν υπόψη.
