Θα βομβαρδίσουν ξανά οι Αμερικανοί το Ιράν, ή μήπως όχι; Αφού το έκαναν τον περασμένο Ιούνιο, στο πλαίσιο τότε της επιχείρησης «Σφυρί του Μεσονυκτίου» με τη συνδρομή των Ισραηλινών, γιατί να μην το ξανακάνουν; Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ έχει, άλλωστε, προαναγγείλει νέα πλήγματα.
Αφού «το τζίνι βγήκε από το μπουκάλι», πλέον όλα είναι πιθανά, ή μάλλον σχεδόν όλα. Το μόνο που θα πρέπει μάλλον να αποκλείεται είναι το ενδεχόμενο μιας αμερικανικής χερσαίας στρατιωτικής επέμβασης στο Ιράν.
Ο ίδιος ο Τραμπ βρίσκεται, άλλωστε, σε τροχιά κλιμακούμενης σύγκρουσης με το Ιράν εδώ και χρόνια:
•το 2018 απέσυρε τις ΗΠΑ από τη διεθνή συμφωνία (JCPOA) για τα πυρηνικά της Τεχεράνης
•το 2020 διέταξε το πλήγμα που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο του Ιρανού αξιωματικού της Δύναμης Quds, Κασέμ Σολεϊμάνι, στο Ιράκ
•τον Μάρτιο του 2025 βομβάρδισε θέσεις των –υποστηριζόμενων από την Τεχεράνη– Χούθι στην Υεμένη
•τον Ιούνιο του 2025 έπληξε με διατρητικές «υπερβόμβες» και πυραύλους Τόμαχοκ σειρά από πυρηνικές εγκαταστάσεις εντός του Ιράν
Εν τω μεταξύ, μετά τον Οκτώβριο του 2023, οι Ισραηλινοί, ως σύμμαχοι των ΗΠΑ, διέρρηξαν τον ιρανοκεντρικό άλλοτε καλούμενο «άξονα της αντίστασης», εξαπολύοντας –συντριπτικά σε κάποιες περιπτώσεις– πλήγματα κατά των ενόπλων που υποστηρίζονταν από τους Ιρανούς Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) σε Λίβανο (Χεζμπολάχ), Γάζα (Χαμάς), Συρία (σιίτες, αλαουίτες), Υεμένη (Χούθι), αλλά και μέσα στην ίδια την Τεχεράνη (σημείο καμπής η δολοφονία του Ισμαήλ Χανίγια τον Ιούλιο του 2024). Κι όλα αυτά, προφανώς με τις «ευλογίες» της αμερικανικής διοίκησης.
Η κόντρα
Από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 κι έπειτα, η κόντρα Ισραηλινών και Αμερικανών με την Τεχεράνη δείχνει να παραμένει «ανυποχώρητη», παρά τις όποιες διακυμάνσεις στην ένταση.
Το θεοκρατικό Ιράν των αγιατολάδων παρουσιάζεται πια, από τη μία πλευρά, να έχει βασίσει την ίδια του την ταυτότητα και την εξωτερική του πολιτική στον αντιαμερικανισμό και στην «κόντρα με τους σιωνιστές».
Αλλά και το κράτος του Ισραήλ από την άλλη, παρουσιάζεται να έχει διαμορφώσει τη δική του στρατηγική εθνικής ασφάλειας με βάση τις απειλές των σκληροπυρηνικών Ιρανών, λαμβάνοντας υπόψη συνθήματα όπως το «Θάνατος στην Αμερική – Θάνατος στο Ισραήλ – Κατάρα στους Εβραίους» που φώναζαν επί σειρά ετών οι Χούθι στην Υεμένη.
Κι όμως, μέσα σε αυτές τις δεκαετίες της αντιπαράθεσης, υπήρξαν στιγμές κατά τις οποίες οι αντιμαχόμενες πλευρές των «ορκισμένων εχθρών» ήρθαν πιο κοντά η μία στην άλλη.
Ο συντάκτης της ισραηλινής εφημερίδας Haaretz, Οφέρ Αντέρετ, ανασύρει ένα διαφορετικού τύπου περιστατικό μέσα από το χρονοντούλαπο της ιστορίας. Διερωτάται «γιατί το Ισραήλ είχε πουλήσει όπλα στο Ιράν των αγιατολάδων, τον πιο άσπονδο εχθρό του;». «Το 1979, οι τελευταίοι Ισραηλινοί εκδιώχθηκαν από το Ιράν και το νέο (σ.σ. ιρανικό) καθεστώς κήρυξε πλήρη διακοπή των δεσμών μεταξύ των δύο χωρών. Ωστόσο, αυτό δεν εμπόδισε το Ισραήλ από το να πουλήσει όπλα και πυρομαχικά στο καθεστώς των αγιατολάδων λίγα χρόνια αργότερα», γράφει ο συντάκτης της Haaretz.
Απευθείας στην Τεχεράνη
Μπορεί πια να ακούγεται παράδοξο, αλλά το Ιράν ήταν η δεύτερη μουσουλμανική χώρα –μετά την Τουρκία– που αναγνώρισε το κράτος του Ισραήλ, το 1950 συγκεκριμένα. Υπό τον σάχη, οι ισραηλινοϊρανικές σχέσεις γνώρισαν αξιοσημείωτη άνθιση. Το κλίμα ωστόσο άλλαξε άρδην μετά το 1979. Κι όμως, παρά τις αλλαγές οι Ισραηλινοί θα συνέχιζαν να πωλούν όπλα στην ιρανική πλευρά κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, με φόντο τον πόλεμο Ιράν – Ιράκ (1980 – 1988). «Πουλήσαμε όπλα στο Ιράν για να νικήσει το Ιράκ», παραδεχόταν στα μέσα εκείνης της δεκαετίας ο Αριέλ Σαρόν, που είχε διατελέσει υπουργός Αμυνας του Ισραήλ την περίοδο 1981 – 1983. Ειρήσθω εν παρόδω, σε εκείνο τον πόλεμο οι Αμερικανοί είχαν στηρίξει το Ιράκ. Σύμφωνα με δημοσιεύματα εκείνης της περιόδου (Haaretz, Stern), οι Ισραηλινοί είχαν πουλήσει οπλικά συστήματα αξίας εκατοντάδων εκατ. δολ. στο Ιράν, μεταξύ αυτών και αντιαρματικά, κυρίως μέσω Ευρωπαίων μεσαζόντων. Κάποιες από εκείνες τις συμφωνίες λέγεται πως είχαν πραγματοποιηθεί μέσω της τότε Δυτικής Γερμανίας.
«Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, το Ισραήλ πούλησε στο ισλαμικό καθεστώς (σ.σ. του Ιράν) τυφέκια, πολυβόλα, ελαστικά για τζετ Phantom, πυρομαχικά κ.ά. Το εμπόριο γινόταν μέσω Ιρανών και άλλων εμπόρων όπλων. Αρκετές από εκείνες τις αποστολές στάλθηκαν απευθείας στην Τεχεράνη, αλλά κατά κανόνα, οι αποστολές πραγματοποιούνταν μέσω τρίτων εταιρειών στην Ευρώπη».
Το εν λόγω απόσπασμα προέρχεται από το βιβλίο που είχε γράψει προ ετών ο Ισραηλινός ακαδημαϊκός/ιστορικός Ελι Ποντέ για «τις μυστικές σχέσεις του Ισραήλ με κράτη και μειονότητες στη Μέση Ανατολή την περίοδο 1948 – 2020» («From Mistress to Common-Law Partner: Israel’s Secret Relations with States and Minorities in the Middle East, 1948-2020»).
Ενας Ισραηλινός επιχειρηματίας ονόματι Ναχούμ Μάνμπαρ, που τελικώς κατέληξε στη φυλακή τη δεκαετία του 1990, θα παραδεχόταν την εμπλοκή του. «Αγόραζα από τον πολωνικό στρατό άρματα μάχης T-55 για 35.000 δολάρια, πρόσθετα σε αυτά ένα σύστημα πυρασφάλειας που είχα αγοράσει για 20.000 δολάρια από μια τρίτη χώρα – δεν θα αναφέρω το όνομά της – και τα πουλούσα στους Ιρανούς για 200.000 δολάρια. Ενα (σ.σ. ρωσικό/σοβιετικό άρμα μάχης) T-72 μπορούσα να το αποκτήσω για 150.000 δολάρια και να το πουλήσω για 600.000 δολάρια. Τα κέρδη ήταν τεράστια. Εκείνη την περίοδο, οι Ιρανοί βρίσκονταν εν μέσω σοβαρής οικονομικής κρίσης λόγω της πτώσης των τιμών του πετρελαίου και ήθελαν πολύ και φθηνό στρατιωτικό εξοπλισμό», δήλωνε ο ίδιος το 1995, στο πλαίσιο συνέντευξης που είχε παραχωρήσει στη Haaretz, υποστηρίζοντας μάλιστα ότι το ισραηλινό κράτος γνώριζε και ενέκρινε εκείνες τις συναλλαγές.
«Χορός αποκαλύψεων», έγραφε χαρακτηριστικά η «Κ» στο φύλλο της 17ης Ιουλίου του 1998, αναφερόμενη στην περίπτωση «του Ισραηλινού επιχειρηματία Ναούμ Μανμπάρ ο οποίος καταδικάστηκε σε 16 χρόνια φυλάκιση για πωλήσεις συστατικών χημικών όπλων στο Ιράν, άσπονδο εχθρό του εβραϊκού κράτους».
Σημειώνεται ωστόσο ότι περίπου την ίδια περίοδο (πριν και μετά το 1985), είχε λάβει χώρα κι ένα άλλο πολιτικό σκάνδαλο: εκείνο της αποστολής όπλων από τις ΗΠΑ στο καθεστώς των Ιρανών αγιατολάδων. Υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της τότε διοίκησης του Ρόναλντ Ρέιγκαν έστελναν όπλα στο Ιράν κατά παραβίαση του σχετικού εμπάργκο, αποκομίζοντας έσοδα τα οποία εν συνεχεία έστελναν ως στήριξη στους αντεπαναστάτες «Κόντρας», που μάχονταν ενάντια στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο των Σαντινίστας στη Νικαράγουα. Ο ίδιος ο Ρέιγκαν παραδέχθηκε, στο πλαίσιο διαγγέλματος που εκφώνησε τον Νοέμβριο του 1986, ότι είχαν όντως πραγματοποιηθεί αποστολές «μικρών ποσοτήτων αμυντικού οπλισμού» από τις ΗΠΑ στο Ιράν, αποστολές τις οποίες ο ίδιος συνέδεσε με τον στόχο της απελευθέρωσης επτά Αμερικανών που κρατούνταν όμηροι από τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο. «Το πιο σημαντικό βήμα που θα μπορούσε να κάνει το Ιράν, όπως του υποδείξαμε, ήταν να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στον Λίβανο, για να εξασφαλίσει την απελευθέρωση όλων των ομήρων που κρατούνται εκεί», παραδεχόταν ο Ρέιγκαν το 1986.
«Παραδέχθηκε δημόσια ο Ρέηγκαν χθες την αποστολή οπλισμού στην Περσία με στόχο – όπως είπε – να αποκατασταθούν οι επαφές της Ουάσιγκτον με τα μετριοπαθή ιρανική στοιχεία», έγραφε χαρακτηριστικά η «Κ» στο φύλλο της 14ης Νοεμβρίου του 1986.
«Το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες ήλπιζαν ότι οι αποστολές όπλων θα βελτίωναν τους δεσμούς με “μετριοπαθή” στοιχεία του ισλαμιστικού καθεστώτος που θα μπορούσαν να καταλάβουν την εξουσία στο μέλλον», θα υποστήριζε, αρκετά χρόνια αργότερα, o Ισραηλινός ακαδημαϊκός/ιστορικός Ελι Ποντέ.
Εν έτει 2026 πια, η ελπίδα της ενίσχυσης των «μετριοπαθών» Ιρανών παραμένει. «Ιρανοί πατριώτες, συνεχίστε να διαδηλώνετε, πάρτε στα χέρια σας τους θεσμούς», έγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ προ ημερών στην πλατφόρμα του δικτύου Truth Social, στέλνοντας ένα μήνυμα στους Ιρανούς αντικαθεστωτικούς, το οποίο ωστόσο δεν είναι σαφές πώς θα μπορούσε να υποστηριχθεί στην πράξη από τις ΗΠΑ.
