Το ιρανικό καθεστώς έχει δεχθεί ισχυρά πλήγματα που το έχουν κλονίσει· αυτό είναι πια σαφές. Αναλυτές υποστηρίζουν ωστόσο ότι παρά τις πληγές που υπέστη, ακόμη απέχει από εκείνο το σημείο που θα οδηγούσε στην κατάρρευσή του.
Μια από τις πιο σαφείς ενδείξεις ότι ένα καθεστώς οδεύει προς κατάρρευση είναι οι αποστασίες. Εάν οι ελίτ του κρατικού μηχανισμού και των ενόπλων δυνάμεων αρχίσουν να εγκαταλείπουν το «καράβι», τότε όλα δείχνουν ότι επίκεινται ανατροπές. Προς το παρόν, ωστόσο, στο Ιράν δεν έχουν καταγραφεί τέτοιου τύπου αποστασίες ή τουλάχιστον όχι σε βαθμό που να προκαλούν ανησυχία στους κυβερνώντες, γράφει στον ιστοχώρο Al-Monitor πρόσωπο το οποίο υπογράφει ως «ένας ανταποκριτής από την Τεχεράνη».
Το Ιράν είχε ζήσει ξανά στο πρόσφατο παρελθόν πολύνεκρες ταραχές, που μπορεί να κλόνισαν αλλά δεν ανέτρεψαν το θεοκρατικό καθεστώς των Αγιατολάδων και των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Η τρέχουσα κρίση είναι, ωστόσο, διαφορετική για μια σειρά από λόγους. Η ένταση, η έκταση και η διάρκεια των διαμαρτυριών, ο αριθμός των νεκρών που μπορεί να ανέρχονται ακόμη και σε δεκάδες χιλιάδες όπως καταγγέλλεται, και το –αρνητικό για την Τεχεράνη– διεθνές περιβάλλον, όπως αυτό αναδιαμορφώθηκε τη διετία 2023-2025, είναι στοιχεία που, ειδικά εάν συνδυαστούν, φέρνουν την ιρανική ηγεσία ίσως στην πιο δύσκολη θέση στην οποία εκείνη έχει βρεθεί εδώ και πολλά χρόνια.
Ωστόσο, όπως σημειώνει ο ανταποκριτής του Al-Monitor από την Τεχεράνη, «παρά την άνευ προηγουμένου αιματοχυσία, προς το παρόν υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να δείχνουν ότι η βασική δομή εξουσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας καταρρέει». Ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ παραμένει στην εξουσία, υποστηριζόμενος από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), τις υπηρεσίες πληροφοριών, τη δικαστική εξουσία και τα κρατικά ΜΜΕ, τα οποία βλέπουν δάκτυλο Ισραήλ και ΗΠΑ πίσω από τις αντικαθεστωτικές κινήσεις, τις οποίες βαφτίζουν «τρομοκρατικές». Ενδεικτικά, το ιρανικό υπουργείο Πληροφοριών υποστηρίζει, για παράδειγμα, ότι προχώρησε στη σύλληψη «τρομοκρατικών πυρήνων» που υποστηρίζονταν από το Ισραήλ και είχαν στην κατοχή τους αμερικανικά όπλα και εκρηκτικά, όπως καταγγέλλεται.
Τα προηγούμενα κύματα διαμαρτυρίας που είχε ζήσει το Ιράν το 2009, το 2018, το 2019 και το 2022 είχαν κι εκείνα δώσει τροφή σε σενάρια περί επαπειλούμενης ανατροπής του καθεστώτος. Σε εκείνες τις περιπτώσεις, το ιρανικό σύστημα εξουσίας είχε απορροφήσει το σοκ μέσα από έναν συνδυασμό αιματηρής καταστολής, προπαγάνδας και επιλεκτικών παραχωρήσεων ή υποχωρήσεων. Σύμφωνα με τον ανταποκριτή του Al-Monitor, ωστόσο, αυτήν τη φορά η ιρανική ηγεσία φαίνεται να «έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αυτοσυγκράτηση αποτελεί μειονέκτημα».
Ενας από τους πιο σαφείς δείκτες ευπάθειας ενός καθεστώτος είναι οι λιποταξίες και οι αποστασίες μεταξύ των ελίτ της κρατικής διοίκησης, των υπηρεσιών πληροφοριών, των σωμάτων ασφαλείας και του στρατού. Προς το παρόν, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο σχετικό δημοσίευμα του Al-Monitor, δεν υπάρχουν αναφορές για ανώτερους διοικητές των IRGC, αρχηγούς αστυνομίας ή άλλους αξιωματούχους ασφαλείας που να έχουν αποχωρήσει από τις θέσεις τους.
«Αντίθετα, ο μηχανισμός ασφαλείας φαίνεται να έχει ενεργήσει με ασυνήθιστη βιαιότητα, ταχύτητα και συντονισμό», γράφει ο «ανταποκριτής από την Τεχεράνη».
Απειλή, αλλά και ευκαιρία
Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, για τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), η τρέχουσα αναταραχή αποτελεί απειλή, αλλά και ευκαιρία. Η παρατεταμένη αστάθεια κινδυνεύει να διαβρώσει την κοινωνική βάση που οι δυνάμεις των Φρουρών ισχυρίζονται ότι προστατεύουν εντός του Ιράν. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, αυτές οι προκλήσεις μπορεί τελικώς να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο την εξουσία, τον προϋπολογισμό και την πολιτική επιρροή των Φρουρών.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος είναι κοντά στους IRGC, προειδοποίησε ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να πάει σε πόλεμο εάν δεχθεί επίθεση από τις ΗΠΑ, σημειώνοντας ωστόσο παράλληλα ότι το ιρανικό καθεστώς θα καλωσόριζε τη διεξαγωγή «δίκαιων» συνομιλιών με την Ουάσιγκτον.
Ο ρόλος του Τραμπ
Η ιρανική ηγεσία κινδυνεύει ωστόσο να βρεθεί αντιμέτωπη με λάθος υπολογισμούς, και ο αυτός ο κίνδυνος ενισχύεται πια λόγω Τραμπ, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος προσθέτει αβεβαιότητα σε μια ήδη ασταθή κατάσταση.
Ο Αμερικανός ηγέτης υποστήριξε ξανά χθες ότι οι Ιρανοί αξιωματούχοι που εμπλέκονται στην καταστολή θα «πληρώσουν βαρύ τίμημα» και δεσμεύτηκε να βοηθήσει τους Ιρανούς διαδηλωτές. Προς το παρόν, δεν είναι σαφές τι μορφή θα έχει αυτή η «βοήθεια».
Οι προτεραιότητες της ιρανικής ηγεσίας
Από την πλευρά της Τεχεράνης, η πιθανότητα μιας αμερικανικής επίθεσης εντείνει τη νοοτροπία της πολιορκίας και ενισχύει τους σκληροπυρηνικούς που υποστηρίζουν ότι κάθε συμβιβασμός δείχνει αδυναμία.
Για τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), άμεση προτεραιότητα είναι η αποτροπή του κατακερματισμού των ελίτ και η αποφυγή μιας επέμβασης από το εξωτερικό. Για τον 86χρονο Χαμενεΐ, από την άλλη πλευρά, «η πρόκληση είναι μακροπρόθεσμη κι έχει να κάνει με τη διαχείριση της διαδοχής του στην εξουσία και τη διατήρηση ενός συστήματος που βασίζεται πια ολοένα περισσότερο στον φόβο παρά στη συναίνεση».
