Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα υπονομεύει μια θεμελιώδη αρχή του διεθνούς δικαίου, που συμφωνήθηκε μετά τη φρίκη των δύο Παγκοσμίων Πολέμων και του Ολοκαυτώματος: τα κράτη δεν πρέπει να χρησιμοποιούν βία για να επιδιώξουν τις εδαφικές διεκδικήσεις τους ή τις πολιτικές απαιτήσεις τους. Είμαι βαθιά ενοχλημένος από αυτά τα γεγονότα και από ορισμένες από τις αντιδράσεις που έχω δει. Αναδύεται ένα αφήγημα που επιδιώκει να δικαιολογήσει τη στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ ως απάντηση στο φρικτό ιστορικό της κυβέρνησης Μαδούρο για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Το γραφείο μου έχει καταδικάσει εδώ και καιρό τις σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις Αρχές της Βενεζουέλας. Εχουμε αναφέρει, παρακολουθήσει και προειδοποιήσει για την κατάσταση στο εσωτερικό της Βενεζουέλας, πιο πρόσφατα, λίγο πριν από τα Χριστούγεννα. Εχουμε επανειλημμένως ζητήσει να σταματήσουν οι άδικες δίκες, οι αυθαίρετες κρατήσεις, οι εξαναγκαστικές εξαφανίσεις, οι διώξεις πολιτικών αντιπάλων και οι σαρωτικοί περιορισμοί στην ελευθερία της έκφρασης και του συνέρχεσθαι. Ζητήσαμε ανεξάρτητες έρευνες και λογοδοσία. Για πολλά χρόνια, η ομάδα μου στη Βενεζουέλα υποστήριζε την απελευθέρωση των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παρακολουθούσε δίκες και συνεργαζόταν με την κοινωνία των πολιτών και την αντιπολίτευση, καθώς και με κρατικούς θεσμούς.
Η λεπτομερής παρακολούθηση και οι εκθέσεις μας είχαν σκοπό την ανάληψη δράσης. Οταν ένα κράτος παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα του λαού του, το γραφείο μου είναι μεταξύ εκείνων που είναι επιφορτισμένα να χτυπήσουν συναγερμό. Εναπόκειται στη διεθνή κοινότητα να χρησιμοποιήσει τα νόμιμα εργαλεία και τους μηχανισμούς που έχει στη διάθεσή της, ώστε τα κράτη να σέβονται τις υποχρεώσεις τους στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τις διπλωματικές δράσεις και τη λογοδοσία. Αλλά αυτά τα εργαλεία και οι μηχανισμοί δεν αναπτύχθηκαν αποτελεσματικά για να επηρεάσουν την κυβέρνηση της Βενεζουέλας.
Αντί να είναι μια νίκη για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αυτή η στρατιωτική επέμβαση –κατά παράβαση της κυριαρχίας της Βενεζουέλας και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών– βλάπτει την αρχιτεκτονική της διεθνούς ασφάλειας, καθιστώντας κάθε χώρα λιγότερο ασφαλή. Στέλνει ένα μήνυμα ότι οι ισχυροί μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν και αποδυναμώνει τον μόνο μηχανισμό που έχουμε για να αποτρέψουμε έναν Γ΄ παγκόσμιο πόλεμο, δηλαδή τα Ηνωμένα Εθνη. Καμία αυταπάτη και αντιπερισπασμός δεν μπορούν να αλλάξουν αυτά τα γεγονότα.
Πέρα από τα νομικά επιχειρήματα, η Ιστορία μάς διδάσκει ότι ενώ οι προσπάθειες αλλαγής καθεστώτος μπορεί αρχικά να χαιρετιστούν με ανακούφιση, συχνά οδηγούν σε μαζικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επικίνδυνο χάος και παρατεταμένες βίαιες συγκρούσεις.
Τα ανθρώπινα δικαιώματα των Βενεζουελάνων δεν είναι ένα διαπραγματευτικό χαρτί ή ένας πόντος που πρέπει να κερδηθεί. Επισκέφθηκα τη Βενεζουέλα και μίλησα με τον λαό της και τους συμπονώ βαθιά αυτή τη στιγμή. Συμπονώ όσους περιμένουν απεγνωσμένα νέα για τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Τις οικογένειες που έχουν χωριστεί και όλους εκείνους των οποίων τα τραπέζια ήταν άδεια κατά τη διάρκεια της εορταστικής περιόδου. Τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να είναι κεντρικά για το μέλλον της Βενεζουέλας, όχι μια δεύτερη σκέψη, που έρχεται σε δεύτερη μοίρα στις διαπραγματεύσεις για την εκμετάλλευση των ορυκτών καυσίμων. Το μέλλον της χώρας πρέπει να αποφασιστεί από τον λαό της.
Γενικότερα, τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται σαν μια ιδεολογική μπάλα του πινγκ πονγκ. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να εργαλειοποιούνται τα δικαιώματά μας: να τα επικαλούμαστε όταν είναι βολικά και να τα διασύρουμε όταν δεν είναι. Φοβάμαι για τους ανθρώπους στην περιοχή και σε όλο τον κόσμο που ανησυχούν βαθιά για το τι σημαίνει αυτή η παραβίαση του διεθνούς δικαίου για τη δική τους ασφάλεια και προστασία. Δεν πρόκειται για επιλογή μεταξύ μονομερούς επέμβασης κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου ή παράβλεψης ετών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Χρειαζόμαστε περισσότερη πίστη στη νομοθεσία για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όλο τον κόσμο, όχι λιγότερη.
Η κοινωνία της Βενεζουέλας χρειάζεται θεραπεία. Χρειάζεται δικαιοσύνη για να ξεπεράσει την πόλωση και να επιδιορθώσει τον κοινωνικό και οικονομικό ιστό της. Δεν χρειάζεται στρατιωτικοποίηση, βία ή περαιτέρω αβεβαιότητα και αστάθεια.
Πάνω από όλα, η Βενεζουέλα χρειάζεται η διεθνής κοινότητα να σταματήσει να μιλάει μόνο για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να υπερασπιστεί τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και το διεθνές δίκαιο. Η εναλλακτική επιλογή θα έχει τρομερές συνέπειες σε όλο τον κόσμο.
* Ο κ. Φόλκερ Τουρκ είναι ύπατος αρμοστής των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
