Εξόριστος στις ΗΠΑ, παρακολουθεί τα πλήθη των διαδηλωτών να μεγαλώνουν κάθε μέρα. Ο Ρεζά Παχλαβί, 65 ετών, γιος του πρώην σάχη του Ιράν, Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί (1919-1980), ο οποίος εκδιώχθηκε από την Ισλαμική Επανάσταση το 1979, εκτιμά ότι έχει έρθει η ώρα του να επιστρέψει.
Το κίνημα διαμαρτυρίας, το οποίο ξεκίνησε στις 28 Δεκεμβρίου του 2025, στην κεντρική αγορά της Τεχεράνης, με πρωτοβουλία εμπόρων που εξοργίστηκαν από την πτώση του ριάλ, του τοπικού νομίσματος, καθώς και από τη διαφθορά και την κακοδιαχείριση του καθεστώτος, του έχει προσφέρει ένα απροσδόκητο εφαλτήριο.
Ο άνθρωπος του οποίου το όνομα ακούγεται στους δρόμους της Τεχεράνης, της Μασχάντ (βορειοανατολικά) και της Σιράζ (νότια), των μεγαλύτερων ιρανικών πόλεων, παρουσιάζεται ως ο σωτήρας, ικανός, όπως ισχυρίζεται ο ίδιος, να ηγηθεί μόλις η χώρα απαλλαγεί από τους μουλάδες.
«Μεγάλο ιρανικό έθνος, όλος ο κόσμος σε παρακολουθεί. Βγείτε στους δρόμους και, ενωμένοι, κάντε τα αιτήματά σας να ακουστούν», έγραψε την Πέμπτη 8 Ιανουαρίου στα social media στα αγγλικά και τα περσικά, λίγες ώρες πριν από τις μαζικές συγκεντρώσεις στις μεγάλες πόλεις της χώρας, τις οποίες είχε ήδη καλέσει δύο ημέρες νωρίτερα.
«Προειδοποιώ την Ισλαμική Δημοκρατία, τον ηγέτη της και τους Φρουρούς της Επανάστασης: Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών σας παρακολουθεί στενά. Η καταστολή του λαού δεν θα μείνει ατιμώρητη», ανέφερε ακόμη ο κληρονόμος της δυναστείας των Παχλαβί, αναφερόμενος στις επανειλημμένες απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να «χτυπήσει σκληρά» την Ισλαμική Δημοκρατία εάν οι διαδηλωτές κατασταλούν με ακραια χρήση βίας. Την Παρασκευή και το Σάββατο, τα πλήθη ανταποκρίθηκαν και πάλι στις εκκλήσεις του για κινητοποίηση, παρά το γεγονός ότι οι δυνάμεις ασφαλείας χρησιμοποίησαν πραγματικά πυρά. «Το Ιράν θέλει ελευθερία, ίσως περισσότερο από ποτέ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να βοηθήσουν», διακήρυξε ο Ντόναλντ Τραμπ στο δίκτυό του Truth Social το βράδυ του Σαββάτου.
Βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας επανάστασης; Ή μήπως πρόκειται για ακόμη μία εξέγερση, την οποία θα συντρίψει το καθεστώς όπως είχε συμβεί το 2009, το 2019 και το 2022; Σε κάθε περίπτωση, στις πορείες ακούγονται συνθήματα όπως «Ζήτω ο σάχης!» και «Αυτή είναι η τελική μάχη, ο Παχλαβί θα επιστρέψει!».
Το Σάββατο, εν μέσω γενικού μπλακ άουτ στο διαδίκτυο στη χώρα, κάλεσε «τους εργαζομένους και τους υπαλλήλους σε βασικούς τομείς της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών, του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ενέργειας» να απεργήσουν, για να χτυπήσουν ακόμη περισσότερο μια οικονομία που έχει πληγεί από τις διεθνείς κυρώσεις.
«Το θάρρος και η αποφασιστικότητά σας έχουν κερδίσει τον θαυμασμό ολόκληρου του κόσμου. Η παρουσία σας, για άλλη μία φορά ένδοξη, στους δρόμους του Ιράν την Παρασκευή το βράδυ, έδωσαν ηχηρή απάντηση στις απειλές του αρχιεγκληματία της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Είμαι βέβαιος ότι έβλεπε αυτές τις εικόνες από την κρυψώνα του και έτρεμε από φόβο», δήλωσε στα περσικά σε βίντεο που μεταδόθηκε στο X.
Οι απεργίες αποτέλεσαν έναν από τους κύριους μοχλούς πίεσης που οδήγησαν στην πτώση του σάχη του Ιράν το 1979.
«Ο Ρεζά ανατράφηκε ως διάδοχος του θρόνου», είχε δηλώσει η μητέρα του, Φαράχ Ντίμπα, η τελευταία αυτοκράτειρα του Ιράν, το 2007, υπενθυμίζοντας ότι κατά τη γέννηση του μεγαλύτερου γιου της το 1960, βροχή από τριαντάφυλλα έπεσε πάνω από το Ιράν από αεροπλάνα.
Πολλοί από τους διαδηλωτές δεν πρόλαβαν τη μοναρχία ούτε τη βασιλεία του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί. Τις μνήμες της τότε καταστολής έχουν επισκιάσει οι φρικαλεότητες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ενώ οι ελπίδες για την ηγεσία των τελευταίων «μεταρρυθμιστών» υποψηφίων της λιγοστεύουν.
Μετά την καταστολή του κινήματος «Γυναίκες, Ζωή, Ελευθερία» το 2022, που πυροδοτήθηκε από τον θάνατο της Μαχσά Αμινί, η οποία δολοφονήθηκε επειδή τα ρούχα της κρίθηκαν «όχι αρκετά ισλαμικά», ένα είδος νοσταλγίας για την εποχή του σάχη κατέκλυσε τη χώρα, όπως θυμίζει η γαλλική εφημερίδα Le Monde. Στο Manoto TV και στο Iran International, δύο κανάλια που εκπέμπουν από το Λονδίνο και είναι προσβάσιμα στο Ιράν μέσω δορυφορικών κεραιών ή λογισμικού φιλτραρίσματος, οι Ιρανοί παρακολουθούσαν με βαριά καρδιά ασπρόμαυρες εικόνες γυναικών με μίνι φούστες στην Τεχεράνη της δεκαετίας του 1970.
Μέχρι πρόσφατα, ο Ρεζά Παχλαβί δεν θεωρούνταν από τους πολιτικούς αναλυτές ως φιγούρα ικανή να κινητοποιήσει το κοινό και να ενώσει την αντιπολίτευση. Ούτε χαρισματικός ούτε συναινετικός, τα τελευταία χρόνια έχει δείξει περιορισμένες δυνατότητες να δημιουργεί συμμαχίες με άλλες πολιτικές δυνάμεις και μη μοναρχικούς παράγοντες.
«Δεν έχει επιδείξει ούτε τη θέληση ούτε την ικανότητα να ηγηθεί της αντιπολίτευσης, η οποία είναι ποικιλόμορφη τόσο εντός όσο και εκτός Ιράν», σύμφωνα με τον Αμίρ Μαχνταβί, υποψήφιο διδάκτορα πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ.
Ωστόσο, τον Φεβρουάριο, εμφανίστηκε στο Συνέδριο Πολιτικής Δράσης των Συντηρητικών των ΗΠΑ, δίπλα στον στενό σύμβουλο του Τραμπ Στιβ Μπάνον, τον διευθύνοντα σύμβουλο της Tesla Ελον Μασκ, την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι και άλλους.
Σύμβολο της δημόσιας διαμαρτυρίας
Η εγγύτητα του γιου του σάχη με το Ισραήλ, όπου έγινε δεκτός με τιμές από τον πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου τον Απρίλιο του 2023, προκαλεί αντιδράσεις στο Ιράν. Τα σχόλιά του κατά τη διάρκεια της ισραηλινο-αμερικανικής επίθεσης τον Ιούνιο του 2025 σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις σόκαραν επίσης τους Ιρανούς. Μιλώντας στο BBC, χαρακτήρισε τους βομβαρδισμούς «ευκαιρία», παρά τους θανάτους εκατοντάδων Ιρανών πολιτών στις επιθέσεις.
Ωστόσο στο Ιράν, όπου κάθε δομημένη αντιπολίτευση καταστέλλεται, ο 65χρονος Παχλαβί επωφελείται επί του παρόντος ως η μοναδική γνωστή προσωπικότητα ικανή να κινητοποιήσει τον πληθυσμό ενάντια στο καθεστώς. Τις τελευταίες ημέρες, η δημοτικότητά του έχει αναμφισβήτητα ενισχυθεί.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποτελεί κοινώς αποδεκτή εναλλακτική στην Ισλαμική Δημοκρατία, αλλά έχει αναδειχθεί στο κύριο σύμβολο μέσω του οποίου εκφράζεται η δημόσια διαμαρτυρία. Σε έγγραφο 200 σελίδων, που διανεμήθηκε στους υποστηρικτές του τον Μάιο του 2025 περιγράφει λεπτομερώς πρόγραμμα μετάβασης έξι φάσεων και 800 ημερών. Ο Ρεζά Παχλαβί προτείνει να ηγηθεί της χώρας κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Στη συνέχεια, υπόσχεται να αφήσει τους Ιρανούς να αποφασίσουν οι ίδιοι για το μέλλον τους.
Εν τω μεταξύ, για να καταφέρει το τελειωτικό χτύπημα στο θεοκρατικό καθεστώς, ο Ρεζά Παχλαβί ζητά αμερικανική παρέμβαση. «Ο χρόνος τελειώνει. Ο λαός θα επιστρέψει στους δρόμους σε μία ώρα. (…) Παρακαλώ να είστε έτοιμοι να παρέμβετε για να βοηθήσετε τον ιρανικό λαό», ανέφερε την Παρασκευή 9 Ιανουαρίου σε μήνυμά του στο X, απευθυνόμενος στον Ντόναλντ Τραμπ.
Προς το παρόν, ο Αμερικανός πρόεδρος κρατάει τους πάντες σε αναμονή. Την Πέμπτη, απέδωσε τους θανάτους των Ιρανών σε «σφυροκόπημα». Ο Ρεζά Παχλαβί είναι «ένας σπουδαίος άνθρωπος», δήλωσε εκείνη την ημέρα σε podcast, αλλά δεν φαίνεται να έχει πρόθεση να τον υποστηρίξει τουλάχιστον άμεσα προς το παρόν. Δεν θα ήταν σκόπιμο να δεχτούμε τον Ρεζά Παχλαβί, πρόσθεσε. Ο Παχλαβί δεν έχει ούτε στρατεύματα ούτε υποστήριξη στην πατρίδα του, την οποία έχει να επισκεφτεί από τότε που ήταν 18 ετών.
«Σίγουρα υπάρχουν άνθρωποι δυσαρεστημένοι με το καθεστώς, αυτό είναι προφανές, αλλά το καθεστώς έχει επίσης μία βάση υποστηρικτών», επισημαίνει ο Τζέφρι Λιούις, διευθυντής του Προγράμματος Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Οπλων στην Ανατολική Ασία στο Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών Μίντλμπουρι, στο Μοντερέι της Καλιφόρνιας. Ο Μπασάρ αλ Ασαντ «κρατήθηκε πολύ περισσότερο από όσο αναμενόταν, και μετά όλα κατέρρευσαν εν μία νυκτί», προσθέτει, τονίζοντας ότι παρόλο που η πτώση του ιρανικού καθεστώτος ίσως πλησιάζει, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει αν και πότε θα συμβεί.
Πηγή: Le Monde
