Σε ένα wine bar στο Κίεβο, νωρίς το βράδυ Σαββάτου, η 34χρονη Ντάρια ανοίγει μια εφαρμογή γνωριμιών, κάνει λίγη ώρα scroll και την κλείνει. Λέει ότι δεν έχει βγει «σε κανονικό ραντεβού» από πριν ξεσπάσει ο πόλεμος.
Τέσσερα χρόνια σύγκρουσης έχουν αλλάξει σχεδόν κάθε πλευρά της καθημερινότητας – και όλο και περισσότερο επηρεάζουν αποφάσεις για σχέσεις και για παιδιά, σε μια χώρα όπου μειώνονται γάμοι και γεννήσεις.
Σε εκτεταμένο ρεπορτάζ του, το BBC σημειώνει ότι εκατομμύρια Ουκρανές που έφυγαν στην αρχή της εισβολής το 2022 έχουν πλέον χτίσει ζωή και σχέσεις στο εξωτερικό. Παράλληλα, εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες λείπουν – είτε υπηρετούν στο μέτωπο είτε ζουν εκτός χώρας.
Για τις γυναίκες που έμειναν, η προοπτική να γνωρίσουν κάποιον και να ξεκινήσουν οικογένεια μοιάζει όλο και πιο μακρινή.
Η 28χρονη Χριστίνα, που ζει στο Λβιβ, λέει ότι «φαίνεται» πως υπάρχουν λιγότεροι άνδρες γύρω. Προσπαθεί να γνωρίσει σύντροφο μέσω apps, χωρίς αποτέλεσμα. Περιγράφει επίσης ότι πολλοί άνδρες «φοβούνται να βγουν» και μένουν κλεισμένοι για να αποφύγουν τις ομάδες στρατολόγησης στους δρόμους. Για τους στρατιώτες, προσθέτει, το τραύμα του πολέμου βαραίνει: «πολλοί είναι τραυματισμένοι ψυχικά» από όσα έζησαν.
Η Ντάρια λέει ότι βλέπει «τρεις επιλογές» για γυναίκες σαν κι εκείνη: άνδρες που αποφεύγουν τη στράτευση και δεν βγαίνουν από το σπίτι, στρατιώτες που οδηγούν σε σχέσεις από απόσταση με σποραδικές επιστροφές από το μέτωπο («χτίζεις μια σχέση και μετά φεύγει»), ή νεότερους άνδρες κάτω των 25 – μια ηλικιακή ομάδα που μπορεί να φύγει πιο εύκολα από τη χώρα. Καμία από τις τρεις κατηγορίες δεν την πείθει.
Από την πλευρά των στρατιωτών, η αβεβαιότητα κάνει την ιδέα μιας σχέσης να μοιάζει ανεύθυνη. Ο Ρουσλάν, στρατιώτης στην περιοχή του Χαρκόβου, αναρωτιέται τι μπορεί να προσφέρει «πέρα από επισκέψεις μία-δύο φορές τον χρόνο, αποστολές λουλουδιών και κανένα τηλεφώνημα».
Ο 31χρονος χειριστής drones Ντένις λέει σε ηχητικό μήνυμα από θέση στην ανατολική Ουκρανία ότι είναι δύσκολο να υποσχεθείς μακροπρόθεσμα σχέδια, όταν «κάθε μέρα υπάρχει κίνδυνος να σκοτωθείς ή να τραυματιστείς» και τότε «όλα τα σχέδια να πάνε στο πουθενά».
Οι συνέπειες, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, δεν είναι μόνο προσωπικές. Από την έναρξη της εισβολής, οι γάμοι μειώθηκαν από 223.000 το 2022 σε 150.000 το 2024.
Παράλληλα, καταγράφονται αυξημένοι θάνατοι, μεγάλη μετανάστευση -πάνω από έξι εκατομμύρια άνθρωποι έχουν φύγει από το 2022, σύμφωνα με εκτίμηση του ΟΗΕ- και απότομη πτώση γεννήσεων, που όλα μαζί οδηγούν σε συρρίκνωση πληθυσμού, εργατικού δυναμικού και σε επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Ο δημογράφος Ολεξάντρ Χλαντούν από την Εθνική Ακαδημία Επιστημών μιλά για «κοινωνική καταστροφή του πολέμου».
Υπενθυμίζεται ότι η Ουκρανία είχε ήδη μείωση πληθυσμού μεταξύ 1992 και 2022, από 52 σε 41 εκατομμύρια, λόγω υψηλής θνησιμότητας, μετανάστευσης και χαμηλών γεννήσεων.
Κατά τον Χλαντούν, οι γεννήσεις έπεσαν ακόμη περισσότερο στη διάρκεια του πολέμου: Το 2022 «κρατήθηκαν» εν μέρει από εγκυμοσύνες του 2021, το 2023 κάποιοι απέκτησαν παιδιά με την ελπίδα ότι ο πόλεμος θα τελείωνε, αλλά το 2024, όταν έγινε σαφές ότι η ειρήνη δεν είναι κοντά, η πτώση επιταχύνθηκε.
Ο δείκτης γονιμότητας αναφέρεται ότι είναι πλέον 0,9 παιδιά ανά γυναίκα, ιστορικό χαμηλό και πολύ κάτω από το 2,1 που απαιτείται για σταθεροποίηση πληθυσμού.
Η «αντισταθμιστική» άνοδος γεννήσεων μετά από πολέμους, λέει, συνήθως κρατά έως πέντε χρόνια – και όσο διαρκεί ο πόλεμος, τόσο περιορίζεται, επειδή ο χρόνος για απόκτηση παιδιών χάνεται.
Η Εθνική Ακαδημία Επιστημών εκτιμά ότι οι επιπτώσεις θα διαρκέσουν πολύ πέρα από το τέλος των εχθροπραξιών και αναφέρει ως πιθανό σενάριο πληθυσμό 25,2 εκατομμυρίων το 2051, λιγότερο από το μισό του 1992.
Ακόμη και σταθερά ζευγάρια ζουν μέσα στην αβεβαιότητα. Η 33χρονη Ολένα, αστυνομικός και εκπαιδεύτρια στρατιωτικών, επισκέπτεται κλινική γονιμότητας στα περίχωρα του Λβιβ και προχωρά σε κατάψυξη ωαρίων, καθώς αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας που δυσκολεύουν τη σύλληψη. Λέει ότι πριν από τον πόλεμο η ζωή ήταν «γεμάτη ελπίδα», αλλά το 2022 «ένιωθες πως όλα σταμάτησαν» και ότι σχέδια για σπίτι και παιδιά «δεν είχαν πια σημασία». Τώρα μιλά για τη γονεϊκότητα και ως «καθήκον»: «Το κάνω για μένα, για την οικογένειά μου και για την Ουκρανία».
Η γυναικολόγος και διευθύντρια της κλινικής, δρ Λιούμποβ Μιχαϊλίσιν, λέει ότι την ανησυχεί το πώς ο πόλεμος επηρεάζει τη γονιμότητα των νέων: χρόνια στρες, αϋπνία και για όσους βρίσκονται στο μέτωπο επιπλέον σωματικό και ψυχολογικό τραύμα, που μπορούν να οδηγήσουν σε προβλήματα γονιμότητας και να επιδράσουν στις γεννήσεις τα επόμενα χρόνια.
Η ουκρανική κυβέρνηση, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, έχει εκπονήσει στρατηγικές όπως προσιτή παιδική φροντίδα και στέγαση, όμως βασίζονται σε τοπικές αρχές και όχι σε κεντρική χρηματοδότηση, με αποτέλεσμα πολλά σχέδια να μην προχωρούν.
Ο Χλαντούν αναγνωρίζει ότι όσο οι μέλλουσες μητέρες και τα παιδιά παραμένουν εκτεθειμένα στους κινδύνους του πολέμου, τέτοιες πολιτικές είναι δύσκολο να αποδώσουν.
Το ρεπορτάζ καταλήγει ότι η Ουκρανία έχει σήμερα 17 εκατομμύρια λιγότερους κατοίκους από την ανεξαρτησία της και ότι μόνο η επιστροφή σημαντικού μέρους των 6,5 εκατομμυρίων Ουκρανών που ζουν στο εξωτερικό θα μπορούσε να αλλάξει γρήγορα την εικόνα – κάτι που δεν είναι δεδομένο ακόμη και μετά το τέλος του πολέμου.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η Ντάρια περιγράφει το αίσθημα μιας καθημερινότητας όπου «ο προγραμματισμός του μέλλοντος μοιάζει εύθραυστος, σχεδόν αφελής».
Λέει ότι έχει αποδεχθεί πως μπορεί να μείνει μόνη όχι επειδή το θέλει, αλλά επειδή ο πόλεμος «ξαναγράφει» το τι είναι εφικτό – και ότι το να μάθει να ζει με αυτό είναι κι αυτό «μια μορφή επιβίωσης».
Πηγή: BBC
