Οι ενδείξεις ήταν ανησυχητικές: όταν ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι προσγειώθηκε στη Φλόριντα, ουδείς τον υποδέχθηκε στο αεροδρόμιο. Οχι φυσικά ο Ντόναλντ Τραμπ, που φυλάει το κόκκινο χαλί για επισκέπτες που θεωρεί πιο υψηλούς, όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν· όχι ο Μάρκο Ρούμπιο, ένθερμος υποστηρικτής του Κιέβου μέχρι πριν από ένα χρόνο ως γερουσιαστής, τηρητής ίσων αποστάσεων ως υπουργός Εξωτερικών, που πρόσφατα δήλωσε ότι η σύρραξη στην Ουκρανία «δεν είναι δικός μας πόλεμος»· ούτε καν ο επικεφαλής πρωτοκόλλου του Λευκού Οίκου.
Επιπλέον, πριν από τη συνάντηση της περασμένης Κυριακής στο Μαρ-α-Λάγκο, έγινε γνωστό ότι ο Τραμπ συνομίλησε τηλεφωνικά με τον Πούτιν. Ο Αμερικανός πρόεδρος μάλιστα χαρακτήρισε την επικοινωνία με τον Ρώσο ομόλογό του «πολύ παραγωγική».
Στην κοινή συνέντευξη Τύπου, αμφότεροι Τραμπ και Ζελένσκι επιχείρησαν να προβάλουν μια εικόνα προόδου. Ο ίδιος ο Τραμπ, ωστόσο, παραδέχθηκε ότι κάποια ζητήματα-αγκάθια παραμένουν άλυτα και προέβλεψε ότι θα χρειαστούν, στην καλύτερη περίπτωση, «εβδομάδες» περαιτέρω διαπραγματεύσεων. «Δεν θέτω προθεσμίες», είχε πει νωρίτερα, καλωσορίζοντας τον Ζελένσκι – ο ίδιος άνθρωπος που προεκλογικά έλεγε ότι θα τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία σε 24 ώρες και που, μόλις κατά το τελευταίο δίμηνο, έθεσε διορία δύο φορές στο Κίεβο για να αποδεχθεί το ρωσικής απόχρωσης αμερικανικό ειρηνευτικό σχέδιο. «Ξέρετε ποια είναι η προθεσμία μου; Ο τερματισμός του πολέμου».
Τα δύο πιο ζωτικά «αγκάθια» στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Κιέβου και Ουάσιγκτον είναι οι εγγυήσεις ασφαλείας που είναι διατεθειμένοι να παράσχουν οι Αμερικανοί στους Ουκρανούς απέναντι στη Μόσχα· και το καθεστώς του Ντονέτσκ, της ουκρανικής επαρχίας που η Ρωσία ζητεί να της παραχωρηθεί ολόκληρη ως μέρος της τελικής συμφωνίας, παρότι περίπου 20% της έκτασής της παραμένει στον έλεγχο των ουκρανικών δυνάμεων. Στη συνάντηση στο Μαρ-α-Λάγκο συζητήθηκε επίσης εκτενώς και η διαχείριση του γιγάντιου ουκρανικού πυρηνικού εργοστασίου στη Ζαπορίζια, το οποίο βρίσκεται υπό ρωσική κατοχή.
Σε σχέση με τις εγγυήσεις ασφαλείας, ο Ζελένσκι ανέφερε στους διαπιστευμένους σε αυτόν δημοσιογράφους μέσω WhatsApp μετά τη συνάντηση ότι η αμερικανική πλευρά έχει προτείνει μια περίοδο 15 ετών, την οποία ο ίδιος θεωρεί ανεπαρκή. Οπως σημείωσε, ζήτησε από τον Αμερικανό πρόεδρο να παραταθούν οι εγγυήσεις έως 30, 40 ή και 50 χρόνια – ο Τραμπ είπε ότι θα το σκεφτεί.
Ωστόσο, δεδομένου και του επώδυνου προηγουμένου του μνημονίου της Βουδαπέστης, όπου η Ουκρανία δέχθηκε να παραδώσει τα πυρηνικά όπλα επί του εδάφους σε αντάλλαγμα για εγγυήσεις ασφαλείας μεταξύ άλλων από τη Ρωσία, το Κίεβο δεν μπορεί παρά να αμφιβάλλει για την πραγματική αποτρεπτική ισχύ οποιασδήποτε εγγύησης αποτυπωθεί σε ένα κομμάτι χαρτί. Οπως σχολίασε την περασμένη Δευτέρα στο X ο Φιλ Γκόρντον, Sydney Stein Jr. Scholar στο Brookings και πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας της αντιπροέδρου Κάμαλα Χάρις: «Δεν μπορώ να υπογραμμίσω επαρκώς πόσο αμφίβολη θα ήταν μια δέσμευση ασφαλείας από τον Τραμπ, ανεξάρτητα από τη διατύπωση. Ο λόγος του δεν σημαίνει τίποτα και δεδομένου του ιστορικού του απέναντι στη συνεχιζόμενη ρωσική επιθετικότητα, είναι δύσκολο να τον φανταστεί κανείς να αντιπαρατίθεται σοβαρά στη Ρωσία στο μέλλον, ό,τι κι αν λέει η συμφωνία».
Οσον αφορά το δεύτερο κρίσιμο σημείο, τη μοίρα του Ντονέτσκ, τα πράγματα παραμένουν θολά. Την παραμονή των Χριστουγέννων, ο Ζελένσκι επιχείρησε να λύσει τον γόρδιο δεσμό δηλώνοντας πρόθυμος να αποσύρει τα ουκρανικά στρατεύματα και να τη μετατρέψει σε αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη ελευθέρου εμπορίου (σχετική πρόταση είχαν υποβάλει νωρίτερα τον Δεκέμβριο οι Αμερικανοί), υπό τον όρο να αποχωρήσουν και τα ρωσικά στρατεύματα. Η πρόταση αυτή, καθώς και άλλες πτυχές του ειρηνευτικού σχεδίου των 20 –πλέον– σημείων, θα πρέπει να τεθούν υπό την κρίση του ουκρανικού λαού σε δημοψήφισμα, όπως επανέλαβε την περασμένη Κυριακή στο Μαρ-α-Λάγκο. Ως αναγκαία προϋπόθεση, δε, για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, ο Ζελένσκι έχει θέσει την κατάπαυση του πυρός για 60 ημέρες.
Τα δύο «αγκάθια». Το εύρος των εγγυήσεων ασφαλείας και το καθεστώς της επαρχίας του Ντονέτσκ, την οποία η Μόσχα απαιτεί να της παραχωρηθεί ολόκληρη, παραμένουν τα δύο πιο σοβαρά «αγκάθια» στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Κιέβου και Ουάσιγκτον.
Ρωσική αδιαλλαξία
Ακόμη πάντως κι αν επιτευχθεί σύγκλιση μεταξύ Κιέβου και Ουάσιγκτον σχετικά με το Ντονέτσκ και τις εγγυήσεις ασφαλείας, είναι μικρή η πιθανότητα η Μόσχα να αποδεχθεί βασικά σημεία αυτού του συμβιβασμού. Το καθεστώς Πούτιν, μεταξύ άλλων, παραμένει αδιάλλακτα αρνητικό στην προοπτική αποστολής ευρωπαϊκών στρατευμάτων στην Ουκρανία για την περιφρούρηση της δυνητικής εκεχειρίας – αλλά και στην κατάπαυση του πυρός για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος στην Ουκρανία.
Το Κρεμλίνο επίσης επιμένει ότι η τελική συμφωνία ειρήνης πρέπει να περιλαμβάνει την ικανοποίηση των ρωσικών αιτημάτων για αναστολή της επέκτασης και ενδεχομένως για οπισθοχώρηση του ΝΑΤΟ από τα σημερινά του σύνορα. Οι μαξιμαλιστικές αυτές θέσεις σημαίνουν ότι ακόμη και αν ο Ζελένσκι δεχόταν να αποσύρει τα στρατεύματά του από το Ντονέτσκ και να παραδώσει όλο το Ντονμπάς στον Πούτιν, αυτό δεν θα μεταφραζόταν σε οριστικό τερματισμό των εχθροπραξιών.
Παράλληλα, ο Πούτιν και κορυφαία στελέχη των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων, σύμφωνα με την ανάλυση του Institute for the Study of War, «συνεχίζουν να μεγεθύνουν λεπτομέρειες σε τακτικό επίπεδο για να δημιουργήσουν την εσφαλμένη εντύπωση ότι οι ουκρανικές άμυνες σε όλη την πρώτη γραμμή βρίσκονται στα πρόθυρα της κατάρρευσης». Ο Ρώσος πρόεδρος συναντήθηκε σε ζωντανή μετάδοση με το γενικό επιτελείο και υψηλόβαθμους διοικητές στις 27 Δεκεμβρίου, μία μέρα πριν από τη συνάντηση Τραμπ – Ζελένσκι. Τη Δευτέρα έλαβε χώρα νέα συνάντηση του Πούτιν με τη στρατιωτική ηγεσία για να ενημερωθεί δημοσίως για υποτιθέμενη προέλαση των ρωσικών δυνάμεων – η έβδομη από τον περασμένο Οκτώβριο.
Το χτύπημα
Η ατμόσφαιρα ηλεκτρίστηκε ακόμη περισσότερο τη Δευτέρα, όταν ο Ρώσος ΥΠΕΞ Σεργκέι Λαβρόφ κατηγόρησε την Ουκρανία για την επίθεση με drones εναντίον μιας από τις κατοικίες του Πούτιν στο Νοβγκορόντ (το χτύπημα δεν προκάλεσε ανθρώπινες απώλειες). Ο Ζελένσκι είπε ότι πρόκειται για εντελώς αβάσιμο ισχυρισμό – και την Τετάρτη επιβεβαιώθηκε από τη CIA, ο διευθυντής της οποίας ενημέρωσε τον Αμερικανό πρόεδρο ότι δεν υπήρξε τέτοιο ουκρανικό χτύπημα.
Ο Πούτιν, όμως, το επανέλαβε σε νέα συνομιλία που είχε με τον Τραμπ, ο οποίος υιοθέτησε την κατηγορία, δηλώνοντας «πολύ εξοργισμένος». Ο Ρώσος πρόεδρος ενημέρωσε τον Αμερικανό ομόλογό του ότι το χτύπημα κατά της κατοικίας του θα οδηγήσει σε αναθεώρηση της στάσης της Μόσχας στις διαπραγματεύσεις.
Για την ώρα, η άρση των προθεσμιών του Λευκού Οίκου αποτελεί ανάσα για τον Ζελένσκι και τους Ευρωπαίους. Η ευκολία με την οποία ο Τραμπ υιοθέτησε ξανά –σχετικά με το χτύπημα στη ρωσική προεδρική κατοικία και σε άλλα θέματα– το ρωσικό αφήγημα τις προηγούμενες ημέρες, ωστόσο, τους υπενθύμισε τη σκληρή δουλειά που τους περιμένει το 2026 για να αποτρέψουν την πλήρη ευθυγράμμιση Μόσχας – Ουάσιγκτον, κάτι που θα σήμαινε ολέθριες συνέπειες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
