Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δηλώνει ότι Κίεβο και Ουάσιγκτον βρίσκονται «κατά 90%» κοντά σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου με τη Ρωσία. Στο υπόλοιπο 10%, όμως, βρίσκεται ένα από τα πιο εκρηκτικά ζητήματα της σύγκρουσης: ποιος θα ελέγχει τον μεγαλύτερο πυρηνικό σταθμό της Ευρώπης.
Ο σταθμός της Ζαπορίζια, στη νότια Ουκρανία, βρίσκεται υπό ρωσική στρατιωτική κατοχή από τις πρώτες ημέρες της εισβολής.
Και οι έξι αντιδραστήρες του είναι εκτός λειτουργίας, ενώ ειδικοί τονίζουν ότι η επανεκκίνησή τους εν μέσω πολέμου είναι υπερβολικά επικίνδυνη. Παρ’ όλα αυτά, τόσο η Μόσχα όσο και το Κίεβο θεωρούν τον σταθμό κομβικό ενεργειακό πόρο και διεκδικούν τον έλεγχό του μετά το τέλος των εχθροπραξιών.
Η κατάληψη του σταθμού από τις ρωσικές δυνάμεις καταδικάστηκε διεθνώς. Η εγκατάσταση βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του μετώπου στη Ζαπορίζια και έχει επανειλημμένα αποκοπεί από τις γραμμές υψηλής τάσης που τροφοδοτούν τα συστήματα ψύξης.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι εργαζόμενοι αναγκάστηκαν να βασιστούν σε εφεδρικές γεννήτριες ντίζελ για να αποτρέψουν τήξη των καυσίμων.
Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο εύθραυστη το 2023, όταν έκρηξη σε φράγμα αποστράγγισε την κύρια πηγή ψύξης του σταθμού. Εκτοτε, η εγκατάσταση στηρίζεται σε μικρότερη λίμνη ψύξης και σε γεωτρήσεις, αυξάνοντας τους φόβους για ατύχημα.
Κατά καιρούς επιτυγχάνονται τοπικές εκεχειρίες για την επισκευή γραμμών ηλεκτροδότησης, όπως συνέβη και αυτή την εβδομάδα.
Γιατί τον θέλουν όλοι
Με ισχύ έξι γιγαβάτ –αρκετή για να ηλεκτροδοτήσει μια μεσαίου μεγέθους χώρα όπως η Πορτογαλία– ο σταθμός θεωρείται κρίσιμος για τη μεταπολεμική ανάκαμψη της Ουκρανίας.
Πριν από την εισβολή, παρήγαγε περίπου το ένα τέταρτο της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.
Η Ρωσία, ωστόσο, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να τον εγκαταλείψει. Η Ζαπορίζια είναι μία από τις περιοχές που η Μόσχα έχει προσαρτήσει επισήμως, παρότι δεν την ελέγχει πλήρως.
Το Κρεμλίνο έχει εκφράσει σχέδια επανεκκίνησης των αντιδραστήρων και σύνδεσης του σταθμού με το ρωσικό δίκτυο.
Πέρυσι, έκθεση της Greenpeace αποκάλυψε ότι η Ρωσία κατασκευάζει νέες γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας σε κατεχόμενες περιοχές για να εντάξει τη Ζαπορίζια στο δικό της σύστημα.
«Τον κατέλαβαν και πιστεύουν ότι δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά για να τους εμποδίσουμε να τον θέσουν ξανά σε λειτουργία», είπε ο Ζελένσκι, προσθέτοντας ότι η Μόσχα πιθανόν να συνδέσει τη λειτουργία του με «ανθρωπιστικά επιχειρήματα», όπως η έλλειψη νερού και ρεύματος στα κατεχόμενα εδάφη.
Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ προέκυψε ήδη από πέρυσι, όταν Κίεβο και Ουάσιγκτον διαπραγματεύονταν συμφωνία για προνομιακή πρόσβαση αμερικανικών εταιρειών στην εξόρυξη ορυκτών πόρων στην Ουκρανία. Οι Ουκρανοί επισήμαναν ότι η επεξεργασία αυτών των ορυκτών απαιτεί τεράστιες ποσότητες ενέργειας, κάτι που καθιστά τον σταθμό της Ζαπορίζια αναντικατάστατο.
Σε προσχέδιο ειρηνευτικής πρότασης τον Νοέμβριο, Ρωσία και ΗΠΑ είχαν εισηγηθεί επανεκκίνηση του σταθμού υπό την εποπτεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, με διαμοιρασμό της παραγόμενης ενέργειας μεταξύ των δύο χωρών. Η πιο πρόσφατη αμερικανική πρόταση, σύμφωνα με τον Ζελένσκι, προβλέπει κοινή διαχείριση από ΗΠΑ, Ρωσία και Ουκρανία, με τους Αμερικανούς σε ρόλο «επικεφαλής διαχειριστή».
Ο Ουκρανός πρόεδρος απέρριψε την ιδέα: «Πώς μπορεί να υπάρξει κοινή εμπορική δραστηριότητα με τους Ρώσους ύστερα από όλα όσα έχουν συμβεί;». Αντιπρότεινε κοινοπραξία Κιέβου – Ουάσιγκτον, με το 50% της παραγόμενης ενέργειας να πηγαίνει στην Ουκρανία και το υπόλοιπο 50% να το διαχειρίζονται οι ΗΠΑ, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο μέρος αυτού να κατευθυνθεί στη Ρωσία.
Ο Ζελένσκι αποκάλυψε ότι το ζήτημα του σταθμού απασχόλησε τις διαπραγματεύσεις για περίπου 15 ώρες τις τελευταίες ημέρες. «Είναι όλα εξαιρετικά περίπλοκα», είπε.
Πηγή: NYT
