Η απόσυρση των δυνάμεων των ΗΑΕ από την Υεμένη έπειτα από αεροπορικό πλήγμα της Σαουδικής Αραβίας μπορεί να εκτονώσει την ένταση στο πεδίο, όμως ανέδειξε το βαθύ και διαρκές έλλειμμα εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο ισχυρότερες χώρες του Κόλπου, που εδώ και χρόνια συγκρούονται σε σειρά κρίσιμων ζητημάτων.
Το πλήγμα από συνασπισμό υπό σαουδαραβική ηγεσία στο λιμάνι της Μουκάλα, νωρίς το πρωί της Τρίτης, συνοδεύτηκε από δημόσια έκκληση του Ριάντ για αποχώρηση όλων των δυνάμεων των ΗΑΕ από την Υεμένη και από δήλωση ότι «η εθνική ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας αποτελεί κόκκινη γραμμή».
Το Αμπου Ντάμπι δήλωσε ότι αιφνιδιάστηκε από την επίθεση και, λίγο αργότερα, ανακοίνωσε ότι αποσύρει τις εναπομείνασες δυνάμεις του από την Υεμένη για λόγους ασφαλείας.
Η κρίση πυροδοτήθηκε από την αιφνιδιαστική προέλαση, στις αρχές Δεκεμβρίου, των υποστηριζόμενων από τα ΗΑΕ αυτονομιστών του Southern Transitional Council (STC) στον Νότο της χώρας, εξέλιξη που έφερε στην επιφάνεια πολυετείς διαφωνίες μεταξύ των δύο κρατών – από τις ποσοστώσεις παραγωγής πετρελαίου έως την περιφερειακή γεωπολιτική επιρροή.
Πηγή στον Κόλπο, με γνώση των σκέψεων της Σ. Αραβίας, ανέφερε στο Reuters ότι η κλιμάκωση προκλήθηκε από «παρεξήγηση» που συνδέεται με συνομιλίες που είχαν γίνει τον Νοέμβριο στην Ουάσιγκτον μεταξύ του διαδόχου του σαουδαραβικού θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για τον πόλεμο στο Σουδάν.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, επαφές υψηλού επιπέδου και τηλεφωνικές συνομιλίες μεταξύ Ριάντ και Αμπου Ντάμπι συνεχίζονται από τον Δεκέμβριο χωρίς αποτέλεσμα στο πεδίο.
«Οι σχέσεις των δύο κρατών δεν ήταν ποτέ εύκολες, αλλά η τριβή φαίνεται πιο έντονη από ποτέ τα τελευταία χρόνια», σημειώνει ο Νιλ Κουίλιαμ του Chatham House.
Η προέλαση του Δεκεμβρίου
Μετά τη ραγδαία επέκτασή τους στις αρχές Δεκεμβρίου, οι δυνάμεις του STC ελέγχουν πλέον εκτεταμένες περιοχές στον Νότο της Υεμένης, συμπεριλαμβανομένης της στρατηγικής επαρχίας Χαντραμούτ. Η προέλασή τους τούς έφερε κοντά στα σύνορα με τη Σαουδική Αραβία, σε περιοχή με ιδιαίτερη πολιτιστική και ιστορική σημασία για το βασίλειο.
Μέχρι πρότινος, το STC αποτελούσε βασικό τμήμα του συνασπισμού που πολεμά στο πλευρό της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης κατά των φιλοϊρανών Χούθι.
Η μεταστροφή αυτή τοποθέτησε πλέον Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ σε αντίπαλα στρατόπεδα στον εμφύλιο που ξέσπασε το 2014.
Παρά τις δηλώσεις και των δύο χωρών ότι συνομιλούν με υεμενίτικες πλευρές για την αποκλιμάκωση, ο συνασπισμός πραγματοποίησε δύο αεροπορικές επιδρομές στην περιοχή τις τελευταίες ημέρες.
Το STC αρνείται να αποσυρθεί από τις περιοχές που κατέλαβε, υποστηρίζοντας ότι θα συνεχίσει να «διασφαλίζει» τη Χαντραμούτ και τη γειτονική επαρχία Μαχρά.
Τα ΗΑΕ, σε ανακοίνωσή τους για το πλήγμα στη Μουκάλα, υποστήριξαν ότι επιχείρησαν να αποκλιμακώσουν από την πρώτη στιγμή και αρνήθηκαν ότι υπονομεύουν τη σαουδαραβική ασφάλεια ή στοχεύουν τα σύνορά της.
Η σκιά του Σουδάν
Η Υεμένη δεν είναι το μοναδικό μέτωπο. Η ένταση αντανακλάται και στο Σουδάν, όπου ο εμφύλιος από τον Απρίλιο του 2023 έχει προκαλέσει μια από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις παγκοσμίως.
Στο πλαίσιο του τετραμερούς σχήματος Σαουδικής Αραβίας, Αιγύπτου, ΗΠΑ και ΗΑΕ, έχει επιχειρηθεί διπλωματική διαχείριση της κρίσης, χωρίς αποτέλεσμα.
Ο ΟΗΕ και μέλη του Κογκρέσου έχουν κατηγορήσει τα ΗΑΕ ότι στηρίζουν τις παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης, κάτι που το Αμπου Ντάμπι αρνείται.
Η πηγή του Κόλπου ανέφερε ότι η ηγεσία των ΗΑΕ εξοργίστηκε όταν ενημερώθηκε –λανθασμένα, όπως πιστεύει– πως στη συνάντηση του Νοεμβρίου ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ζήτησε όχι μόνο κυρώσεις κατά των RSF αλλά και απευθείας κυρώσεις κατά των ΗΑΕ για τη φερόμενη στήριξή τους.
Αυτή η «παρεξήγηση», κατά την ίδια πηγή, άνοιξε τον δρόμο για την κλιμάκωση στην Υεμένη.
Το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΑΕ δεν επιβεβαίωσε ούτε διέψευσε την εκδοχή, παραπέμποντας σε προηγούμενη δήλωση όπου εξέφραζε στήριξη στις σαουδαραβικές προσπάθειες για σταθερότητα στην Υεμένη.
Ενα γνώριμο μοτίβο αστάθειας
Ο διπλωματικός σύμβουλος του προέδρου των ΗΑΕ Ανουάρ Γκαργκάς κάλεσε το Σάββατο σε «διάλογο και πολιτικές λύσεις που διαφυλάσσουν τις φιλίες και τις συμμαχίες», χωρίς να αναφερθεί ρητά στη Σαουδική Αραβία ή την Υεμένη.
Η Ουάσιγκτον δεν σχολίασε.
Η περιοχή έχει γνωρίσει παρόμοιες κρίσεις, όπως ο αποκλεισμός του Κατάρ το 2017. Πολλοί εκτιμούν ότι η τρέχουσα ένταση δεν θα οδηγήσει σε ανάλογη ρήξη.
«Eχουμε διαφορές για την Υεμένη, και η σημερινή κλιμάκωση τις έφερε σε ανώτερο επίπεδο», δήλωσε ο ακαδημαϊκός από τα Εμιράτα, Αμπντουλχαλέκ Αμπντουλάχ. «Οι σύμμαχοι συγκρούονται. Ομως βρίσκουν τρόπους να γεφυρώνουν τις διαφορές τους και να στηρίζονται σε όσα τους ενώνουν».
Reuters
