Οι συνομιλίες του Βολοντίμιρ Ζελένσκι με τον Ντόναλντ Τραμπ απέφεραν ελάχιστα αποτελέσματα, πέρα από την υπόσχεση για νέα συνάντηση τον επόμενο μήνα και την επιβεβαίωση του πόσο μακριά παραμένει, ακόμη, μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου. Ωστόσο, για την ώρα, το ζητούμενο για το Κίεβο παραμένει απλό: να μείνει ανοιχτός ο δίαυλος με την Ουάσιγκτον. Αυτό και μόνο, υπό τις παρούσες συνθήκες, θεωρείται επιτυχία.
Yστερα από αλλεπάλληλα μπρος πίσω στην αμερικανική στήριξη προς το Κίεβο μέσα στο 2025, βασική προτεραιότητα του Ζελένσκι στις επαφές με τον Τραμπ είναι να μην εκτροχιαστούν οι συνομιλίες.
Μετά τη συνάντηση στο Μαρ-α-Λάγκο, ο Τραμπ έστειλε σήμα ότι παραμένει δεσμευμένος στη διαδικασία, παρά τις επανειλημμένες απειλές του στο παρελθόν ότι θα αποχωρούσε, ενώ απέφυγε να θέσει νέο τελεσίγραφο για την επίτευξη συμφωνίας, αφού είχε προηγουμένως αναφέρει την Ημέρα των Ευχαριστιών και τα Χριστούγεννα ως ενδεικτικά ορόσημα. «Δεν έχω προθεσμίες. Η προθεσμία μου είναι να τελειώσει ο πόλεμος», δήλωσε.
Το σημαντικότερο για το Κίεβο ήταν ότι αυτή τη φορά ο Τραμπ δεν υιοθέτησε δημοσίως τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της Μόσχας για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, σε αντίθεση με προηγούμενες φάσεις της θητείας του, όταν συχνά εμφανιζόταν να συντάσσεται με το Κρεμλίνο.
Η στάση αυτή είχε πρόσθετη σημασία, καθώς ο Τραμπ είχε μιλήσει με τον Βλαντιμίρ Πούτιν λίγο πριν συναντήσει τον Ζελένσκι – ένα μοτίβο παρεμβάσεων της τελευταίας στιγμής που στο παρελθόν είχε αποβεί εις βάρος των ουκρανικών επιδιώξεων.
Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να φιλοξενήσουν νέο γύρο συνομιλιών τον επόμενο μήνα, πιθανόν με τη συμμετοχή Ευρωπαίων ηγετών, κάτι που θα μπορούσε να ευθυγραμμίσει περισσότερο Ουάσιγκτον και Κίεβο.
Οπως σχολίασε αναλυτής της Rasmussen Global, «το γεγονός και μόνο ότι μιλούν είναι από μόνο του μια νίκη».
Παρά ταύτα, οι διαφορές παραμένουν. Ο Ζελένσκι ανέφερε ότι, ενώ ο Τραμπ συμφώνησε κατ’ αρχήν σε εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία, αυτές προτείνονται για μόλις 15 χρόνια, τη στιγμή που το Κίεβο ζητά ορίζοντα δεκαετιών.
Στον πυρήνα των δυσκολιών βρίσκεται και το εδαφικό, ιδίως η τύχη των περιοχών του Ντονέτσκ που παραμένουν υπό ουκρανικό έλεγχο. Η Ρωσία απαιτεί την πλήρη παραχώρησή τους, κάτι που ο Τραμπ έχει κατά καιρούς ενθαρρύνει, ενώ δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Ουκρανών απορρίπτει τέτοιες παραχωρήσεις.
Ο Ζελένσκι παραδέχθηκε ότι στο προσχέδιο της ειρηνευτικής συμφωνίας παραμένουν άλυτα ζητήματα, όπως το Ντονέτσκ και ο έλεγχος του πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια.
Η Ουκρανία έχει προτείνει τη δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης και τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, υπό την προϋπόθεση κατάπαυσης του πυρός, την οποία η Ρωσία απορρίπτει, επιμένοντας ότι το Κίεβο πρέπει να εγκαταλείψει ολόκληρη την περιοχή.
Παρά τις δηλώσεις του Τραμπ ότι «δεν πρόκειται για διαδικασία μιας ημέρας» και ότι «πλησιάζουμε σε συμφωνία», η δυσπιστία παραμένει βαθιά. Ο Ζελένσκι εκτίμησε ότι το ειρηνευτικό σχέδιο είναι κατά 90% έτοιμο και ότι οι σύμμαχοι πλησιάζουν σε συμφωνία για εγγυήσεις τύπου Αρθρου 5, όμως Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ακόμη συζητούν τι μπορούν ρεαλιστικά να προσφέρουν, ιδίως υπό το βάρος της ρωσικής αντίθεσης σε οποιαδήποτε ξένη στρατιωτική παρουσία στην Ουκρανία.
Το πιο ενθαρρυντικό στοιχείο για το Κίεβο ίσως είναι η προοπτική νέου γύρου συνομιλιών στις ΗΠΑ με τη συμμετοχή Ευρωπαίων ως συνομιλητών.
Σε προηγούμενες φάσεις, η ευρωπαϊκή παρέμβαση γινόταν εκ των υστέρων για να διασωθούν διαπραγματεύσεις που είχαν κολλήσει. Αυτή τη φορά, η παρουσία τους από την αρχή μπορεί να ενισχύσει τη θέση της Ουκρανίας.
Ο Ζελένσκι περιέγραψε έναν «οδικό χάρτη» με διαδοχικές συναντήσεις Αμερικανών, Ευρωπαίων και Ουκρανών συμβούλων και ηγετών, πριν ακολουθήσει, εφόσον υπάρξει σύγκλιση, επαφή με τη ρωσική πλευρά.
Χωρίς πρόοδο στα εδαφικά οι συνομιλίες
Παρά την πρόοδο που, σύμφωνα με τον Τραμπ, σημειώθηκε στο σκέλος των εγγυήσεων ασφαλείας για το Κίεβο, Ρωσία και Ουκρανία παραμένουν μακριά από συμφωνία στα εδαφικά ζητήματα που μπλοκάρουν μια ειρηνευτική διευθέτηση, μετά τις συνομιλίες του Αμερικανού προέδρου με τον Ουκρανό πρόεδρο στη Φλόριντα.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι δύο πλευρές «πλησιάζουν πολύ, ίσως πάρα πολύ κοντά» σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, προσθέτοντας ωστόσο ότι παραμένουν «ακανθώδη ζητήματα».
Το χάσμα φάνηκε και από τις δηλώσεις του εκπροσώπου του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, ο οποίος υποστήριξε ότι η Ουκρανία πρέπει να αποσύρει τα στρατεύματά της από το τμήμα του Ντονμπάς που εξακολουθεί να ελέγχει, προειδοποιώντας ότι το Κίεβο θα χάσει περισσότερα εδάφη αν δεν συμφωνήσει.
Η Ρωσία ελέγχει περίπου το ένα πέμπτο της ουκρανικής επικράτειας, περιλαμβανομένης της Κριμαίας που προσάρτησε το 2014, και διεκδικεί τις περιοχές Ντονέτσκ και Λουχάνσκ στο Ντονμπάς, καθώς και τις περιφέρειες Ζαπορίζια και Χερσώνα, παρότι αναγνωρίζονται διεθνώς ως ουκρανικό έδαφος.
Η Μόσχα απαιτεί από το Κίεβο να αποσύρει δυνάμεις από περιοχές του Ντονέτσκ που δεν έχει καταφέρει να καταλάβει εδώ και τέσσερα χρόνια πολέμου, ενώ η Ουκρανία θέλει κατάπαυση του πυρός κατά μήκος των σημερινών γραμμών του μετώπου.
Η Ουάσιγκτον έχει προτείνει τη δημιουργία ελεύθερης οικονομικής ζώνης εφόσον η Ουκρανία αποσύρει στρατεύματα, αλλά –όπως είπε ο Ζελένσκι– «δεν υπάρχει ακόμη λεπτομερές σχέδιο».
Η Ρωσία απορρίπτει την ιδέα εκεχειρίας για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικά με εδαφικές παραχωρήσεις. Ενα από τα λίγα σημάδια προόδου ήταν η δήλωση Ζελένσκι ότι επετεύχθη διμερής συμφωνία για εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο, αν και ο Τραμπ είπε ότι είναι έτοιμες μόνο κατά 95%.
Ο Ουκρανός πρόεδρος ζήτησε οι εγγυήσεις να έχουν ορίζοντα έως και 50 ετών, ενώ ο Τραμπ τόνισε ότι αναμένει από τις ευρωπαϊκές χώρες να αναλάβουν «μεγάλο μέρος» αυτής της προσπάθειας με αμερικανική στήριξη, κάτι που η Μόσχα έχει ήδη χαρακτηρίσει απαράδεκτο εάν περιλαμβάνει ξένες στρατιωτικές δυνάμεις στην Ουκρανία.
Ο Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι καταγράφεται πρόοδος στις εγγυήσεις ασφαλείας και ότι οι χώρες της «συμμαχίας των προθύμων» θα συναντηθούν στο Παρίσι στις αρχές Ιανουαρίου για να «οριστικοποιήσουν συγκεκριμένες συνεισφορές».
Παρά τις διπλωματικές κινήσεις και ορισμένες ανταλλαγές αιχμαλώτων, η δυσπιστία παραμένει βαθιά.
Η Ρωσία εξαπέλυσε βαριά επίθεση στην Ουκρανία πριν από τις συνομιλίες στη Φλόριντα και έχει εντείνει τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές, αφήνοντας μεγάλα τμήματα του Κιέβου χωρίς ρεύμα τη Δευτέρα με θερμοκρασίες υπό το μηδέν.
Ο Τραμπ επανέλαβε ότι πιστεύει πως ο Πούτιν θέλει να τελειώσει ο πόλεμος, ωστόσο, ο Ζελένσκι αντέτεινε ότι «οι πράξεις του δεν συμβαδίζουν με τη φαινομενικά ειρηνική ρητορική του».
Δήλωσε ανοικτός σε κάθε μορφή επικοινωνίας με τη Ρωσία, αλλά συνάντηση θα μπορούσε να γίνει μόνο αφού συμφωνηθεί το πλαίσιο ειρήνης από Τραμπ και Ευρωπαίους ηγέτες. Το Κρεμλίνο διαμηνύει ότι δεν συζητείται τηλεφωνική επικοινωνία Πούτιν – Ζελένσκι.
Ο Ρώσος πρόεδρος έχει καταστήσει σαφές ότι η Ρωσία θα επιτύχει τους στόχους της με τη βία, αν το Κίεβο δεν αποδεχθεί τις απαιτήσεις της.
Κάτοικοι του Κιέβου που μίλησαν στο Reuters εμφανίστηκαν ιδιαίτερα απαισιόδοξοι. «Ο Πούτιν δεν θέλει απλώς εδάφη. Θέλει να μας καταστρέψει ως έθνος», είπε η 57χρονη Ναντίια Γεβτουσένκο.
Με πληροφορίες από New York Times και Reuters
